Categorie: 2009

Preek op 22 maart ‘09 in de Grote Kerk te Vlaardingen. Ds. N.M. Tramper

De spiegel van Judas en het venster van Jezus

Om te beginnen heb ik er wel tegen opgezien, deze preek. Moet iemand als Judas, de verrader, zoveel aandacht krijgen? Wat voor spiegel is het die je voorgehouden krijgt? Moet je niet heel snel die spiegel van Judas wegklappen, en het venster openen naar Jezus? Aan zo´n spiegel kun je je ook hard stoten. Maar het is alsof iemand je hoofd vastgrijpt en je dwingt om te kijken, zoals je dat als kind ook wel eens meemaakte. Dat je moeder je hoofd beetpakte en zei: ´nu moet je éérst eens in de spiegel kijken´. Maar als we dat gedaan hebben, moet ook het venster opengaan, dat nieuw perspectief geeft. Het venster, waardoor we Jezus zien, die de liefde heeft volgehouden.

Het is een beladen gedeelte dat we gelezen hebben. Het zit vol emotie en spanning. Als Jezus dat zegt, het nadrukkelijk betuigt (vs 21) ‘voorwaar, Ik zeg u dat één van u mij zal verraden..’ dan is Hij diep geraakt, we zouden zeggen: helemaal van slag. En wat volgt is een hoop verwarring. Ze liggen aan tafel, maar er wordt gewenkt, Petrus naar Johannes, heen en weer gefluisterd. Johannes, die het dichts bij Jezus is, die achterover kan leunen tegen Jezus borst, moet het Hem vragen, wie Hij bedoelt. Maar als Judas het brood van Jezus aangereikt krijgt, als de satan hem helemaal in zijn greep, en hij opstaat en de nacht ingaat, begrijpt niemand er iets van. Het is net of ze het niet horen, of willen horen. Zoals je wel eens iets zegt aan tafel over wat er nog gedaan moet worden, maar niemand die het schijnt te horen. Niemand aan de avondmaalstafel weet wat er aan de hand is, behalve Jezus en Judas zelf. 

I  De spiegel van de verrader. Wat is het donkere geheim van Judas? Waarom is hij gekomen tot deze plannen van verraad, van begeerte naar de dood van Hem voor Wie hij alles in de steek had gelaten, met Wie hij drie jaar lief en leed heeft gedeeld? Hij begon ook vol verwachting als leerling van Jezus. Maar gaandeweg broedde er verzet, werd hij als discipel een ´dubbelspeler´. Onlangs hadden we aan tafel een gesprek over die jongen van 17 die in Winningen (Duitsland) naar zijn oude school terugging en 15 mensen vermoordde. Wat heel Duitsland in rouw dompelde. Een doorsnee leerling, een onopvallende jongen. Maar wat wroette in die knaap? Grote eenzaamheid en diepe teleurstelling? Het knagende besef niet begrepen te zijn, afgewezen te worden, vernederd te zijn? Het kan niet anders dat haat hem geleidelijk heeft vervuld, zodat hij iedereen wel te lijf wilde gaan. Zette hij zo de deur open voor de boze, terwijl het moordwapen voor het grijpen lag? Wie kan er in de ziel van de verrader of de moordenaar kijken? Het is de laatste buitensporige daad waardoor hij de aandacht van heel de wereld voor zich opeist.

Judas had ook alles verlaten om bij Jezus te zijn. Ook hij werd aangetrokken door de liefde van God, ook hij deelde in de volmacht van het Evangelie, die Jezus aan zijn discipelen had gegeven. Waarom dan die duistere passie: deze God in zijn macht te krijgen? Had Judas al zijn idealen op Jezus geprojecteerd en raakte hij gedesillusioneerd, toen het anders liep? Teleurgesteld in Jezus! Onttrok hij daarom geld aan de beurs die ze samen hadden (Joh. 12:6), om zijn eigen plannen te steunen? Waarom ging Judas niet gewoon weg? Waarom moest hij Hem verraden? Waarom kan de boze niet loskomen van de onschuldige? Is dat soms de echo van satan, dat hij voortkomt uit God, dat hij wéét wat liefde is? Het is de liefde en de haat die zo dicht bij elkaar liggen. Ik vind het altijd zo opvallend bij iemand als Maarten ´t Hart (zonder hem gelijk te schakelen met de boze – hij kan treffend schrijven), dat hij nooit loskomt van zijn gereformeerde verleden en van de oude psalmen. Hij moet er altijd weer wat over zeggen. Hij wordt erdoor aangetrokken en hij hekelt het.

Het is veel makkelijker om ons te spiegelen in Petrus dan in Judas. Petrus vindt herstel en Judas niet. Maar stel je nu voor dat Jezus nu in ons midden was en zou zeggen:´Een van u zal mij verraden´. Één van de 12; 10 van de 120. Dan zit je hier en zeg je; ´zou ik het soms kunnen zijn?´ Het zou toch zo maar kunnen dat je altijd dicht bij Jezus was. Dat je kerkelijk bent opgevoed en betrokken bent. Maar dat je bent begonnen je eigen idealen te koesteren, je eigen levensontwerp te maken, je gelijk vast te houden en is Jezus daar op den duur niet een struikelblok? Kun je niet over Hem vallen, omdat je Hem niet gebruiken kunt?

Je kijkt in de spiegel en je ziet dat ´de zonde met de mens alleen wil zijn´: die volgehouden leugen, die vastgehouden bitterheid, het onophoudelijk begeren en ook daadwerkelijk nemen wat ons niet toekomt, de verborgen ongehoorzaamheid… Eén van de dingen die we op de belijdeniscatechese leren is dat er aan de positieve kant van je samen mogen toewenden tot Christus, door Hem getrokken worden uit de duisternis tot het licht, ook een negatieve kant zit. Namelijk het publiekelijk, samen met de broeders en de zusters, afzweren van de duivel, geheel zoals dat in de vroege kerk gebruikelijk was. Daarom is er niet alleen de vraag: gelóóft u in God de Vader, etc. , maar ook daaraan voorafgaand: Wilt u met uw hart u van de boze afkeren, en alle uitingen van de boze in uw leven, namelijk de haat, de wrok, de roddel, de leugen, de ongehoorzaamheid met Gods hulp weerstaan? 

Dat begint misschien al heel eenvoudig als je een ander toelaat in je leven, als je je innerlijke gevecht durft te bespreken met je man, vrouw, vriend, broeder of zuster. Daarmee gaat de deur al stevig dicht voor de boze. Daarom: houd de dingen niet voor u zelf, maar zoek hulp bij de ander in de weerstand tegen de boze. Tenslotte, als Paulus hierover aan de gemeente van Efeze schrijft, zegt hij: ´we hebben de strijd niet tegen vlees en bloed, niet tegen mensen, maar tegen de onzichtbare machten, de boosheden in de lucht´ en dan beschrijft hij welke wapenrusting we daarom moeten aantrekken om weerstand te kunnen bieden als de boze rondwaart en probeert zijn slag te slaan. Hij doet dat als een brullende leeuw, maar vandaag zouden we zeggen: als een geniepig virus: in onze samenleving bedreigt hij ons met ruzies, verdeeldheid, bitterheid, roddels, teleurgesteld afhaken, en vooral: lauwheid, ongeïnteresseerdheid. De apostel noemt vooral één belangrijk wapen dat alles omvat: het gebed. ´Biddende te allen tijde in de Geest, daarin wakend met alle gedurigheid en met smeken voor al de heiligen, en voor mij..´ Tot zover de spiegel van Judas.

II  Maar nu ook het venster van Jezus. Jezus had ook Judas gekozen als discipel (vs 18). Maar was Judas vanaf het begin de verworpene? Nee, want wie Jezus kiest die heeft Hij lief. Maar het verraad is óók geen lot dat Jezus overkomt. De woorden van de psalmen gaan in vervulling en Jezus roept ze zelfs in vervulling. Het is de liefde die het verraad omhoog brengt. Het hoogste verraad wordt opgeroepen door de hoogste vriendschap. Alleen een vriend kan verraden, een vijand niet. Jezus is oprecht geweest in de keuze van zijn leerlingen en heeft hen allen liefgehad, tot het einde toe (13:1). Juist daarom heeft de mogelijkheid dat iemand die liefde niet zou beantwoorden, ja zelfs de liefde zou beantwoorden met haat, Jezus zo enorm geraakt (vgl 13:2). Jezus blééf Judas liefhebben. Hij gaf hem de volmacht van het Evangelie, Hij waste zijn voeten. Hij vierde met hem het pascha en aan het eind daarvan het Heilig Avondmaal. Hij deelde het brood met hem, zoals de psalm zegt. Juist de liefde roept de vijandschap op bij de zoon der duisternis. De boze kan die liefde niet verdragen.

Maar Jezus heeft de vijand lief, zegent hem die Hem vervolgt. Jezus heeft aan degene die samen met hem at en die van plan was Hem te verraden, de bete broods gegeven. Johannes de evangelist vermeldt dat uitdrukkelijk. Dit gold in het oude Oosten als een teken van vriendschap en diepe verbondenheid. Misschien is hier sprake van het brood dat gebroken is bij het HA, maar het kan ook een apart stuk zijn. Judas heeft het brood aangenomen. Hij heeft de broederschap bevestigd.

Tegelijkertijd fluistert de haat hem in er nu werk van te maken. ´O Judas, wat hebt u gedaan, hoe kon de duisternis bezit van u nemen?´

We zien toch vooral de volgehouden liefde van Jezus voor mensen die dat niet verdiend hebben, wij allemaal. Hier kijk je de Zaligmaker in het hart. Jezus heeft niets te verbergen. Tot het einde toe laat Hij zijn liefde merken, maakt Hij het ook zichtbaar. Daarom is Hij er ook zo ontdaan van als Hij ten langen leste moet zeggen: ´Wat je moet doen, doe dat maar haastig.´ Judas, ga nu je gang maar, de tijd is nu gekomen. Jezus houdt het niet tegen. Dit Bijbelgedeelte eindigt veelbetekenend met: ´En het was nacht´. De nacht valt over Judas leven. Er kan een moment komen waarop Jezus zegt: ´laat nu jouw wil maar geschieden.´ Als je je verzet tegen Mij niet wilt opgeven, ga dan maar, laat er geen gras over groeien. Die mogelijkheid moeten wij niet uitsluiten. Misschien zit je hier als toneelspeler; je vindt er niets aan, misschien blijf je voor je ouders of voor je kinderen. Waarom zou je dat spel nog langer spelen? Ga weg.. doe het nu, schud het juk van Christus van je af. Misschien is er geen God, geniet van het leven.. Maar zul je het bij God, die liefde is, nog kunnen uithouden, wanneer Hij er tóch blijkt te zijn?

Ik wil hier toch vooral de nadruk leggen op het voorbeeld van Jezus, de bemoediging. ´Ik heb u een voorbeeld gegeven´zegt Jezus, en even verderop: ´Heb elkaar hartelijk lief..´ Hoe kun je het volhouden om lief te hebben als de verhouding met je baas slecht is, als er grote misverstanden en dichtgeslagen deuren zijn in de familiekring? Als er gemeenteleden zijn, broeders en zusters die je vijanden dreigen te worden? Op catechisatie bespraken we onlangs het gebod ´Gij zult niet doden´ zoals de Heidelbergse Catechismus dat uitlegt. Daaraan zit ook vast dat we niet zullen haten, en dat we anderen zullen zegenen. Maar hoe moet dat dan, betekent dat dan dat je niet voor jezelf mag opkomen, mag je nooit boos zijn? Nog vier aanwijzingen op grond van wat Jezus doet.

1. Onderscheiden tussen liefde en sympathie. Wij kunnen niet iedereen sympathiek vinden en niet iedereen vindt ons sympathiek. Maar liefde betekent dat we daar overheen zien. We mogen de ander zien in het licht van de liefde van Jezus. De ander is ook kostbaar in Gods oog. Met die ander sta ik voor het kruis. Ik moet net zo goed van genade leven als mijn naaste. Ik ben als het erop aan komt geen haar beter.
2. Wij hoeven nooit over ons heen te laten lopen, slachtoffer te worden, maar wij mogen ons niet wreken, ons verhaal halen. Jezus is ook geen slachtoffer van de omstandigheden. Hij houdt opvallend de regie in handen, zelfs als ze met een bende met zwaarden en stokken op hem afkomen. Pas las ik over internetsites, dat moslims een bepaalde christelijke site hadden gehackt, maar de christenen hadden het omgekeerd ook gedaan bij atheïsten. De apostel Paulus zegt: ´Wreekt uzelf niet, beminden, maar geeft de toorn plaats, want er is geschreven: ´mij komt de wraak toe, Ik zal het vergelden, zegt de Heere. Indien dan uw vijand honger heeft, spijzigt hem, indien hij dorst heeft, geef hem te drinken. Zo zult gij kolen vuur op zijn hoofd hopen.´ Dat is zo treffende in het verhaal van mevr. Ousepian, de weduwe van de vermoorde predikant uit Iran, ondanks het diepe verdriet, het verlies toch die woorden van vergeving uit naam van Christus.
3. Boosheid is niet verkeerd. Er staat in de Bijbel zelfs ´wordt toornig´. Boosheid is een teken van betrokkenheid, de andere kant van liefde. Ook Jezus kon geweldig boos zijn. Maar laat de boosheid niet overslaan in wrok, in bitterheid. Laat de zon niet ondergaan over uw toorn. Dat is als zwavelzuur en dat doet meer schade aan het vat waar het in zit dan het vat waar het over uitgegoten wordt.
4. Wij mogen en moeten opkomen voor de waarheid en gerechtigheid. Als er onrecht is, bijv. op ons werk, als iemand gepest wordt op school, als iemand benadeeld wordt of gediscrimineerd, als er financiële knoeierijen zijn, dan moet je je mond opendoen. Maar nooit moet het je brengen tot haat of minachting voor je leidinggevenden. Zelfs een bedrieger, afperser, pedofiel, wiens praktijken aan de kaak gesteld worden, heeft als mens recht op respect. Zelfs iemand als meneer Fritzl uit Oostenrijk, zo verschrikkelijk, zo onmenselijk, met geen pen te beschrijven, en het recht moet ook over hem worden uitgesproken. Toch is hij nog een mens en geen monster. Ook al heeft hij zijn menselijke waardigheid verloren, laten we daar door onze houding niet aan toevoegen.

Hoe zouden we kunnen liefhebben als de liefde van Christus ons niet drijft? Wie liefheeft uit naam van Christus, neemt grote risico´s. Het risico van bedrogen, verraden te worden. Als je alle risico´s wilt vermijden, moet je ophouden lief te hebben. Dan kun je geen navolger van Christus meer heten. Daarom als onze ogen geopend mogen worden voor wat Jezus heeft gedaan (liefgehad tot het einde tot het uiterste, dat Hij als Herder daarvoor de weg ging van het Paaslam, dat Hij zich volledig gaf voor een verloren wereld in de uiterste schande, in ondraaglijk lijden – maar wij begrijpen het niet, we kunnen het alleen gedenken- zullen we dan geen moed vatten om anders de week in te gaan? Om geen kwade roddels meer te verspreiden over die en die, maar om voor die persoon te bidden. Om respect te blijven houden voor onze werkgever, of onze leraren, of ouders, hoe lastig ze soms ook zijn, en gelegenheid te zoeken om hen te zegenen. Om toch de hand te reiken aan het gemeentelid dat ons mateloos irriteert. Om voor onze collega´s, onze kinderen, onze leerlingen te blijven bidden, en respect voor hen te houden. En als het niet anders kan, als we er alles aan gedaan hebben, toch te aanvaarden dat ze een weg gaan, die we betreuren, die ons heftig beroert. En als het niet anders kan, de nodige afstand te nemen als vorm van respect voor de keuze van de ander. We zullen nog veel fouten maken. Het gaat met vallen en opstaan. Maar we blijven niet in onze fouten en zonden steken, en leren bij stukjes en beetjes om te gaan zien met de ogen van Christus, te gaan liefhebben door de Geest van Christus en te lijden in navolging van Christus. Te overwinnen, alleen door de kracht van Zijn opstanding, totdat we straks – echt, helemaal- mogen kennen en liefhebben zoals we ook zelf door Hem zijn gekend en zoals Hij ons heeft liefgehad. Hem, onze Heere Jezus Christus, zij alle lof en eer. Amen.

https://schatkamer.beeldengeluid.nl/serie/2101608030024838631/dichtbij-de-bron/aflevering/2101608120105226231

Ds.Niek Tramper

Wakkere studenten, een slapende reus en een kostbaar geheim.

Had u me niet gemist?

´Had u me niet gemist?´, vroeg ze. Haar afwezigheid was me niet opgevallen in de appèldienst op Tweede Paasdag. De dag ervoor was ze gedoopt, de dag van haar leven. Dat ze het had gedurfd, zó voorin de kerk staan! ´Ik was er al heel vroeg´, zei ze toen ik haar wat later de doopkaart bracht, ´ik verlangde zo naar de dienst. Er was nog bijna niemand. Ik hoorde de kinderen zingen die aan het oefenen waren. Plotseling moest ik huilen. Het hield niet op. De koster nam me mee. Ik heb in het zaaltje gezeten. Ik wilde niet dat de mensen het zagen. Zo kon ik het ook volgen´. ´Maar waarom moest u dan huilen?´, vroeg ik. ´O, u zult het wel raar vinden, het was alleen maar van blijdschap. Nooit was er zoveel goeds in al die zestig jaar van mijn leven. Ik kan er niet bij, wat er met mij is gebeurd, daarom bleef ik maar huilen´.

Henk, veel water nodig

´Ook nog bedankt voor de grote hoeveelheid doopwater die u over mij heeft uitgestort. Dat had ik zeker wel nodig´, mailde Henk me na zijn doop, ´alleen ik doe er nog lang over om het geestelijke water in mij op te nemen. Of de aarde is te hard of de wortels zijn te kort! Aan de hoeveelheid zal echter het niet liggen´. Henk, die uit een ´rood nest´ kwam, werd stilgezet na een hartaanval. In het ziekenhuis begon hij voor het eerst echt te bidden. Hij beloofde God anders te gaan leven. Drie jaar ging er over heen, voordat hij contact zocht via de website van de gemeente. ´Ik zoek een gemeente met de Bijbel als uitgangspunt en niet een leer of regeltjes verzonnen door mensen´. Zijn ´geestelijke antenne´ was opmerkelijk. Hij dronk het onderwijs in, had aan één woord genoeg; de Geest was al voorgegaan. Na Alpha, belijdeniscatechisatie en doop, ontplooide hij zich als een actief gemeentelid.

De afgelopen jaren hebben tien mensen zich laten dopen in de Grote kerk van Vlaardingen, uit een volstrekt buitenkerkelijk milieu. Heel verschillende mensen. De een was zwerver, levend van wat op straat was gedumpt, een ander universitair geschoold, de een voor in de twintig, een ander de zestig al gepasseerd. Nu zit er soms een hele rij ´toetreders´ in de kerk. Wonderlijk hoe de Geest hen trok en bracht tot het geloof Christus´ Naam.  Dit gebeurt terwijl de secularisatiestorm rond de kerk giert, terwijl we in de centrale gemeente door een groot reorganisatietraject zijn gegaan, een verwarrend proces van inkrimpen, kerkgebouwen afstoten, gemeenten samenvoegen, in pijn van onbegrip, van hakken in het zand, van woorden die teveel zijn.

 De kerk is een slapende reus, die nu en dan wel in haar slaap verrast wordt, niet omdat we zo hard aan vernieuwing werken. Daar zit het geheim van de Heilige Geest wel tussen.

´Sta op, en ga heen tegen het zuiden, naar een weg..die woest is.´ (Hand. 8:26). Filippus hoort dit midden in zijn vruchtbare bediening in Samaria. Het is onbegrijpelijk dat hij deze weg op moet, maar hij gehoorzaamt aan het woord Gods. Zes jaar geleden hoorde ik in die woorden Gods stem om het dynamische werk dat ik deed te verlaten, en naar de industriestad Vlaardingen te gaan.

Na twee jaar doemde de woestijn voor mij op. Een herstructurering kwam als een storm over de wijkgemeenten. Drie jaar waarin van alle ambtsdragers het uiterste werd gevraagd. Het was alsof ik helemaal van voren af aan moest beginnen.  Daarbij moest ik vanwege ziekte een tijdlang alles uit handen geven. Wat beteken je dan nog? Je werk lijkt een onvruchtbare akker, waar alleen wat distels groeien. Je worstelt met de levende God om Zijn weg met jezelf en met de gemeente.

Gods ongekende gang

Ik kwam daardoor op een andere akker, waarvoor ik eerst te weinig oog had. Het is alsof God me apart nam. De omgang met Hem en het gebed bloeien op. Plotseling kwamen er ook mensen op mijn weg voor wie ik alle tijd had. God bracht me dicht bij Hem, maar ook dicht bij zoekende mensen Ze kwamen via het Alpha-werk, het Open Huis, via internet, verrassend langs velerlei wegen. Het was alsof de Geest sprak: ´Voeg je bij deze wagen.´ Hartverwarmend was hun verlangen om te leren, hun honger naar het Woord.

Een tijdje geleden was één van onze zendingswerkers uit Nepal op bezoek. Zij vertelde hoe de kerk daar leeft en groeit. De gemeente in Kathmandu waartoe zij behoorde ontvangt jaarlijks tussen 200 en 300 nieuwe leden die (meestal vanuit het Hindoeïsme) tot geloof komen in Jezus en gedoopt worden. De dominee van die gemeente was trouwens ook naar Korea geweest, want daar was de groeiveel sterker en het gebed vuriger dan in Nepal.  Als je dat hoort zeg je: mooi die toetreders, maar het lijkt er toch op dat we de kracht en de zegen van God missen vergeleken met Nepal.

Kan zoiets niet meer in Europa, omdat we in een zogenaamde post-christelijke samenleving wonen? Of moeten we misschien niet wachten tot de storm over is, tot er weer verlangen naar het Woord groeit?

Woestijnlessen

1. Wat opvalt is de grote aandacht voor het gebed in de kerk in Kathmandu, net als je dat in het boek Handelingen aantreft, trouwens. Er zijn maar weinig dingen die daar gebeuren zonder dat er intens en vooral ook eendrachtig voor gebeden wordt. Maar het gaat hier vooral om het bidden om Gods leiding, om datgene te kunnen zeggen en te doen, dat ook echt van God is. De gemeente onderneemt geen dingen zonder dat ze weet dat God hierin voorgaat. Dat is nu precies kenmerkend voor de oprichtingsjaren van de IFES.
2. Er is veel aandacht voor het werk van de Heilige Geest. Het is de Geest die overtuigt, die motiveert en bemoedigt. Hij neemt het uit Christus en verkondigt het de gemeente. Zonder de doop en de vervulling met de Geest kan er geen kracht zijn, geen zegen, geen uitwerking. Bij ons ontaardt zoiets meteen in een theologische discussie, waarin de Geest zelf al spoedig geweken is. De kaasstolp van traditie en dogma gaat erover. Wij zijn vast beter in praten, overleggen, organiseren dan de kerk in Nepal, maar waarschijnlijk minder goed in luisteren, gehoorzamen, gaan.
3. ´Compassion´ kan gemakkelijk plaatsmaken voor ´concern´. Marcus 6: 34-36 beschrijft Jezus´  ontferming over de schare, terwijl de discipelen zich zorgen maken over het eten. Het is voor te stellen dat ze tegen elkaar fluisteren: ´Jezus gaat maar door´. Wij kunnen ons in de kerk bezighouden met 1001 ´concerns´, dingen die geregeld moeten worden. Daarmee verliezen we de ´compassion´, de ontferming over de schare. Zou het een sluwe list van satan zijn om ons zoet te houden met belangrijke dingen, maar net niet met hét belangrijkste? De kerk groeit niet door kunstige preken of organisatietalent, maar door volhardende liefde en aanhoudend gebed. De geschiedenis van de christelijke studentenbeweging die helemaal opgaat in christelijke actie is wat dat betreft onthullend.

De gevestigde kerk (RK, Protestants, Baptist etc.) is een slapende reus. Nog steeds een reus en nog steeds slaperig. Slaperigheid verdrijf je niet met een groot aantal activiteiten. Er wordt enorm veel gedacht, geschreven en georganiseerd (meer dan ooit!). Toch lijkt er een stolp over alles heen te zitten. Mensen blijven vastzitten in denkpatronen, komen niet tot geestelijke ruimte. Er ligt een deken van lauwheid en secularisatie op de samenleving en op de kerk. Het verlangen naar vernieuwing gaat gepaard met onmacht en angst. Het valt niet mee om het oude vertrouwde patroon los te laten. Dat zie je al in Hand. 10 (Petrus en Cornelius).

Je ziet het in de ´traditionele kerk´ op de drie gebieden die Jezus noemt in de Bergrede (Matth. 6): bidden, geven, vasten. Eigentijds gezegd: spiritualiteit, solidariteit en soberheid. Op al die terreinen is de ´kerk´ te omschrijven als een ´moderne organisatie´ midden in een ´postmoderne samenleving´. Modern = formeel, institutioneel, zakelijk, een regelsysteem dus. Postmodern= emotioneel, gevoelig, intuïtief, charismatisch, spontaan. Als ik het goed zie, is dé discussie in christelijk Nederland die tussen een moderne en een postmoderne benadering. Maar die discussie levert niets op. Het gaat om de kernwaarden van het Koninkrijk, ´Kingdom values´, en die vallen m.i. niet samen met één van beide benaderingen. Zie bijvoorbeeld wat Jezus zegt over bidden. Niet een programma afwerken zoals de Farizeeën, maar komen in de intimiteit van de Vader. Tegelijkertijd geeft Jezus niet alles prijs aan het spontane. Door het Onze Vader brengt Hij een stilering aan. Er is een volgorde: Gods eer gaat aan onze behoeften vooraf.  Je zou dit ook kunnen doortrekken naar de liturgie. De ´gevestigde´ liturgie doet veel kerkgangers weinig. Maar op pure spontaniteit waarbij niets meer vastligt raak je ook gauw uitgekeken. Bovendien is de scheidslijn tussen de Heilige Geest en de groepsgeest niet eenvoudig te trekken.

Je moet de ´kingdom values´ in de liturgie weer opnieuw ontdekken. Waar gaat het nu precies om? Toetreders merken het als er in de eredienst ontzag is voor God, als de vorm doorleefd en de inhoud doordacht is. Zij hebben minder problemen met traditie, het zingen van psalmen, een stevige preek, dan wij denken. Het is mogelijk om de (protestantse) wortels van onze liturgie te behouden én te zoeken naar nieuwe vormen. Onder leiding van één van onze diakenen, een musicoloog, proberen we het hier uit. Een paar opwekkingsliederen erbij, snijdt geen hout. We proberen een eerbiedige stijl, goede inhoudelijke verkondiging en een meer eigentijdse liturgische vorm bijeen te brengen. Jongeren met muzikaal talent werken mee.

Zonder de vernieuwing van mensen, komt er geen vernieuwing van de kerk. Drie groepen zijn heel belangrijk voor de ´gevestigde kerk´: nieuwkomers (toetreders), allochtonen, jongeren, omdat die veel minder vastzitten in een oud denkpatroon of wereldbeeld. Wakkere (IFES-) studenten horen bij de laatste groep. Zij helpen de kerk weg te groeien uit een ´sociaal regelsysteem´ (zoals tot in de finesses vastgelegd in de kerkorde kerk als politieke organisatie, beheersingsmodel, met financiën als instrument). Zij hebben veel meer oog voor ´communicatieve zelfsturing´. Geef mensen, groepen mensen de ruimte om zich te ontplooien, maar zorg dat ze goed blijven communiceren. (beeld van de tuin…). Dit vraagt een nieuwe vorm van leiding geven – gericht op het scheppen van ruimte, geworteld in de navolging van Jezus en gericht op het Koninkrijk dat komt.. 

Stellingen

1. Voor de vernieuwing van de kerk kunnen we alleen bidden, we kunnen er niet aan werken.

2. Als christenen niet opnieuw soberheid praktiseren (een zekere vorm van vasten: afzien van pretenties, invloed, publiciteit, macht, rijkdom, etc.), is de kerk gedoemd te verdwijnen.

3. De Protestantse kerk heeft een nieuwe, gestileerde solidariteit nodig (delen van tijd, ruimte, financiën, zegen, kracht van God, belofte van het Evangelie met mensen om ons heen, etc.). Ze moet leren delen volgens de stijl van het Koninkrijk (niet puur formeel, geregeld, gepland en ook niet puur spontaan, intuïtief).

4. Laat de reus maar slapen, je krijgt hem toch niet wakker, gebruik je tijd en energie elders!

5. ´Wat je zaait, dat zul je oogsten.´

6. ´Als je het onzichtbare gelooft, zal God het onmogelijke doen´ (Mattheus van der Steen)

7. ´Problematiseer niet langer, sta op en ga…´

Wat is de leefregel die we willen formuleren? (Voor IFES-Nl en/of de Chr. kerk in Nederland)

…………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………

Wat is het agendapunt dat we willen noemen (voor IFES-Nl/Chr. kerk)?

…………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………….

Artikel ‘De Waarheidsvriend’, april 2009

De laatste drie jaar werden in de Grote Kerk van Vlaardingen veel volwassenen gedoopt. Een zwerver, een afgestudeerde aan de universiteit, verschillende twintigers, een zestiger… heel verschillende mensen die één ding gemeen hebben: het volstrekt buitenkerkelijk milieu waar ze uit komen. Een enthousiast legertje toetreders vult de nu de open plekken van gemeenteleden die wegvielen of met stille trom vertrokken. In de Randstad verslaat de secularisatie zijn duizenden, maar er is ook zoiets als een verrassend offensief van de Geest.  De komst van toetreders is bemoedigend, maar legt ook nieuwe vragen neer bij de gemeente. Vier verhalen over Gods onweerstaanbare genade.

Henk, veel water nodig

´Ook nog bedankt voor de grote hoeveelheid doopwater die u over mij heeft uitgestort. Dat had ik zeker wel nodig´, mailde Henk me na zijn doop, ´alleen ik doe er nog lang over om het geestelijke water in mij op te nemen. Of de aarde is te hard of de wortels zijn te kort! Aan de hoeveelheid zal echter het niet liggen´. Henk, die uit een ´rood nest´ kwam, werd stilgezet na een hartaanval. In het ziekenhuis begon hij voor het eerst echt te bidden. Hij beloofde God anders te gaan leven. Drie jaar ging er overheen, voordat hij contact zocht via de website van de gemeente. ´Ik zoek een gemeente met de Bijbel als uitgangspunt en niet een leer of regeltjes verzonnen door mensen´. Zijn ´geestelijke antenne´ was opmerkelijk. Hij dronk het onderwijs in, had aan één woord genoeg; de Geest was al voorgegaan. Na Alpha, belijdeniscatechisatie en doop, ontplooide hij zich als een actief gemeentelid.

René, de zwerver die thuiskomt

René raakte vijf jaar geleden dakloos en leefde van wat de samenleving op straat dumpte. Als zwerver vond hij het Open Huis, een ontmoetingsplek voor de wijkbewoners. Hij kampte met monsters, demonen, die hij in gedachten ´weg moest flitsen´. Een gezin uit de gemeente ving hem liefderijk op. Door medicijnen, zorg en gesprek veranderde hij en groeide zijn belangstelling voor het Christelijk geloof. Catechisatie kreeg hij van één van de ouderlingen. Het begin van de Catechismus was voor hem ´het einde´. ´Hoe staat het er ook alweer, dominee? Die mij uit de macht van de satan verlost heeft…dat ís het!´ René verlangde zo naar het Avondmaal dat hij niet kon wachten. ´Is die kerkregel dat je niet aanmag vóór je belijdenis, wel goed?´ Ook hij werd gedoopt op belijdenis. Zijn lange zwervershaar ging eraf. Hij heeft nu een gezin, vrienden, een appartement en de middagdienst is voor hem favoriet.

Corrie,niet tevergeefs gewacht

Corrie vol onzekerheid, door het verlies van haar man en de zorg om haar gezondheid, vond in het Open Huis mensen die haar serieus namen. Op catechisatie ging de Bijbel voor haar open; ze kon er geen genoeg van krijgen. Dat ze voor in de kerk zou staan om ´ja´ te zeggen en de Heilige Doop te ontvangen, was voor haar een onwaarschijnlijk geluk. ´Hier heb ik nu mijn hele leven op gewacht.´ Ze kreeg iets stralends, het bedekte haar onzekerheid. ´Ik snap lang niet alles, maar ik heb altijd verlangen om de Bijbel te lezen´. Voor elke maaltijd heeft ze zich een dagboekje bij de Bijbel aangeschaft. ´Corrie, één dagboek is toch genoeg?´ Ze zegt: ´Het is mijn eten en mijn drinken´. Ze slaat geen kerkdienst, avondgebed of Bijbellezing over.

Priscilla, een soort verliefdheid

Priscilla, de dochter van Henk, gaat binnenkort trouwen. Ze is evenals haar aanstaande man op Paaszondag gedoopt. Haar eertijds was ´stappen, lang leve de lol´. Als hostess in Italië kreeg ze een relatie met een Engelse jongen, die veel dronk, kocht een huis en trok er met die vriend in. De knik in haar vaders leven maakte haar wakker. Ze vroeg hem om een Bijbel en kwam in conflict met zichzelf en met haar vriend. ´Ik begon van de Heere God te houden, voelde een soort verliefdheid, maar wat ik deed, was niet goed voor mezelf en in strijd met het geloof´. Ze verbrak de relatie en vond later een vriend, die ook de weg van het geloof wilde gaan. Na Alphacursus, Andreascursus en belijdeniscatechisatie zag ze intens naar de doop uit. Er nu echt bij te horen! Het had al lang genoeg geduurd.

Een greep uit de voorraad bemoedigende verhalen. De kamerling vroeg: ´Wat verhindert mij gedoopt te worden?´ (Hand. 8:36). Vier aanmoedigende observaties over de weg naar Christus.

1. Vaak is er al vroeg sprake van Gods bemoeienis. Corrie werd als kleuter meegenomen naar een zondagsschool. Heeft daar een juf gebeden voor het buitenkerkelijk meisje dat meekwam? Priscilla werd aangesproken door iemand, die het interview met haar in het RD had gelezen (zie RD van 26-02-09). ´Rond jouw geboorte, 24 jaar geleden, heb ik je opa ontmoet. Ik weet nog dat ik een tijdje heb gebeden voor dat onkerkelijke gezin. Ik kan het haast niet geloven dat ik je nu in de kerk zie.´ Schijnbaar minieme schakels worden gebruikt in de ketting die de Heere smeedt in iemands leven.  
2. Nieuwkomers hebben christenen nodig bij wie ze merken: ´We zijn welkom, we mogen er zijn´. We mogen ons gelukkig prijzen met een actief Alpha-team en een betrokken kring rondom het Open Huis, maar sommige gemeenteleden zitten niet op toetreders te wachten. Ze vinden hun principes niet terug bij hen. ´Als je echt zou geloven, zou je dat sterrenbeeld niet meer dragen, als je echt bekeerd bent, woon je niet samen..´ De stijl van het Koninkrijk wordt echter niet op één dag geleerd. Toetreders gaan het echt wel oppakken, maar niet als we hen met regels om de oren slaan. Als coach en docent, door zijn gebed en commitment, beschikt de predikant misschien wel over de voornaamste sleutel van de toegangspoort tot belijdenis en doop.
3. Toetreders tonen een ongecompliceerde honger naar de Bijbel. Ze luisteren intens naar de preken, maar ze prikken door ´geleerde lesjes´ en onechte woorden heen. Zij hebben minder problemen met traditie, het zingen van psalmen, een stevige preek, dan wij denken. Maar de manier waarop dingen gezegd worden, staat hen vaak tegen. Catechese, maanden met zo´groep optrekken, geneest een predikant van de massieve en vanzelfsprekende taal die hij soms bezigt!
4. Toetreders merken het als er in de eredienst ontzag is voor God, als de vorm doorleefd en de inhoud doordacht is. Het is mogelijk om de (reformatorische) wortels van onze liturgie te behouden én te zoeken naar nieuwe vormen. Onder leiding van één van onze diakenen, een musicoloog, wordt er grondig nagedacht. Een paar opwekkingliederen erbij, snijdt geen hout. Verschillende jaren zoeken we in diensten gericht op buitenkerkelijke mensen een eerbiedige stijl, ontdekkende prediking en een meer eigentijdse vorm bijeen te brengen. Jongeren met muzikaal talent werken mee. Het is een voorrecht om een collega te hebben met wie je hierin één van geest kan zijn, en een kerkenraad die veel support geeft, meedenkt, bereid is om toetreders een plek te geven.      

Vlaardingen, ds. N.M. Tramper

Artikel ‘De Waarheidsvriend’ april 2009

Met Pasen worden in de Grote Kerk van Vlaardingen vier volwassenen gedoopt, mensen met een niet-christelijke achtergrond die Jezus willen volgen. Enkele jaren geleden werden in dezelfde kerk vijf volwassenen gedoopt, ook uit een volstrekt buitenkerkelijk milieu. Heel verschillende mensen. De een was zwerver, levend van wat op straat was gedumpt, een ander universitair geschoold, de een voor in de twintig, een ander de zestig al gepasseerd. Nu zit er soms een hele rij ´toetreders´ in de kerk. Wonderlijk hoe de Geest hen trok en bracht tot het geloof Christus´ Naam.  Dit gebeurt terwijl de secularisatiestorm rond de kerk giert. Ook onze stadsgemeente staat in die kille wind. In dit artikel vertel ik hoe het mij als predikant bezig hield. In het volgende artikel komen ´toetreders´ aan het woord. Hun komst is een bemoediging, maar legt ook nieuwe vragen neer bij de gemeente. 

Had u me niet gemist?

´Had u me niet gemist?´, vroeg ze. Haar afwezigheid was me niet opgevallen in de appèldienst op Tweede Paasdag. De dag ervoor was ze gedoopt, de dag van haar leven. Dat ze het had gedurfd, zó voorin de kerk staan! ´Ik was er al heel vroeg´, zei ze toen ik haar wat later de doopkaart bracht, ´ik verlangde zo naar de dienst. Er was nog bijna niemand. Ik hoorde de kinderen zingen die aan het oefenen waren. Plotseling moest ik huilen. Het hield niet op. De koster nam me mee. Ik heb in het zaaltje gezeten. Ik wilde niet dat de mensen het zagen. Zo kon ik het ook volgen´. ´Maar waarom moest u dan huilen?´, vroeg ik. ´O, u zult het wel raar vinden, het was alleen maar van blijdschap. Nooit was er zoveel goeds in al die zestig jaar van mijn leven. Ik kan er niet bij, wat er met mij is gebeurd, daarom bleef ik maar huilen´. Het is één van de vele opmerkelijke verhalen die te vertellen zijn. In deze gewone, ´traditionele´ gemeente, die duidelijk het stempel van de Ger. Bond draagt, zijn de afgelopen drie jaar meer volwassenen dan kinderen gedoopt.

Schijnbare afbraak

Recentelijk heeft een herstructurering het aantal wijkgemeentes binnen de Protestantse Kerk hier teruggebracht van 10 naar 4 (grote). Als lid van de commissie herstructurering heb ik het proces van nabij meegemaakt. Je denkt het tij nog wel te kunnen keren als naïeve, beginnende stadsdominee, je denkt dat ´onze kring´ en onze traditie in de vuurlinie wel overeind blijft. Je gaat er met hart en ziel tegenaan, en kijkt spoedig in het grimmige gelaat van lauwheid, en verkilling. Hoe blijf je overeind, hoe blijf je dicht bij Gods roeping, samen met de gemeente? Midden in een verwarrend proces van inkrimpen, kerkgebouwen afstoten, gemeenten samenvoegen, in pijn van onbegrip, van hakken in het zand, van woorden die teveel zijn.

´Sta op, en ga heen tegen het zuiden, naar een weg..die woest is.´ (Hand. 8:26). Zes jaar geleden hoorde ik in die woorden Gods stem  om het dynamische werk bij de GZB te verlaten, en naar de industriestad Vlaardingen te gaan. Filippus hoort dit midden in zijn vruchtbare bediening in Samaria. Het is onbegrijpelijk dat hij deze weg op moet, maar hij gehoorzaamt aan het woord Gods. 

Na twee jaar doemde de woestijn voor mij op. De herstructurering kwam als een storm over de wijkgemeenten. Drie jaar waarin van alle ambtsdragers het uiterste werd gevraagd. Het was alsof ik helemaal van voren af aan moest beginnen.  Daarbij moest ik vanwege ziekte, een ernstige vorm van tinnitus, een tijdlang alles uit handen geven. Wat beteken je dan nog? Je (ambtelijk) werk lijkt een onvruchtbare akker, waar alleen wat distels groeien. Heimwee naar het florissante werk van weleer schiet op. Je worstelt met de levende God om Zijn weg met jezelf en met de gemeente.

Gods ongekende gang

Dan moet je een andere akker betreden, waarvoor je eerst te weinig oog had. Het is alsof de Heere je apart neemt. De omgang met Hem en het gebed bloeien op. Ineens zijn er mensen op je weg voor wie je meer tijd hebt dan anders. God bracht me dicht bij Hem, maar ook dicht bij zoekende mensen Ze kwamen via het Alpha-werk, het Open Huis, via internet, verrassend langs velerlei wegen. Het was alsof de Geest sprak: ´Voeg je bij deze wagen.´ Hartverwarmend was hun verlangen om te leren, hun honger naar het Woord, naderhand hun betrokkenheid bij de Catechismus, die op de belijdeniscatechisatie besproken werd.

De ´woeste weg´ wordt onverwachts een vruchtbare plaats. Je herkent het eerst niet, omdat de kaalslag ontstaat door zonde, verwarring, afbrekende factoren in kerk en samenleving. Voeg daarbij je eigen zonde: God voor de voeten lopen met je plannen en gedachten, je eigengereidheid en hoogmoed. Een nieuwe akker bloeit op als je leert buigen, loslaten, nieuwe identiteit vinden, niet in je werk of ambt, maar in de levende God zelf. Ik vat het samen met drie ´woestijnlessen´.

1. De hart van het werk in Gods wijngaard is: de dienst van het Woord en het gebed (Hand. 6: 4). Het predikantswerk is gevuld met talloze regeldingen en besognes, die daaraan afbreuk doen. Het is niet vanzelfsprekend dat een dominee dienaar van het Woord is. Hoe kan hij het verkondigen als hij het eerst zelf niet heeft ontvangen? Het is niet vanzelfsprekend dat een dominee bidt. Hoe kan hij bidden als de Geest zelf hem daarin niet leidt? De kerk groeit niet door kunstige preken of organisatietalent, maar door volhardende liefde en aanhoudend gebed.
2. ´Compassion´ kan gemakkelijk plaatsmaken voor ´concern´. Marcus 6: 34-36 beschrijft Jezus´ ontferming over de schare, terwijl de discipelen zich zorgen maken over het eten. Het is voor te stellen dat ze tegen elkaar fluisteren: ´Jezus gaat maar door´. Wij kunnen ons in de kerk bezig houden met 1001 ´concerns´, dingen die geregeld moeten worden. Daarmee verliezen we de ´compassion´, de ontferming over de schare. Zou het een sluwe list van satan zijn om ons zoet te houden met belangrijke dingen, maar net niet met hét belangrijkste? 
3. Zoek de zoekers. In de gelijkenis van het verloren schaap laat de herder de 99 achter voor het ene. Durven we als predikant de zoekers te zoeken? Dat betekent een keuze. Je kunt niet alles, je moet soms een groot deel van de kudde loslaten. Misschien hebben die 99 ons minder nodig dan we denken. Filippus moest zijn bediening in Samaria verlaten voor de ene die van ver kwam. De predikant kan een beslissende rol spelen in het begeleiden van ´toetreders´ in de verkondiging en de catechese. De Heere heeft ook nu ´volk in de stad´. Hij is bezig mensen voor te bereiden, mensen die Híj verkiest en roept, zelfs daar waar de weg onvindbaar scheen. 

Ds. N.M. Tramper, Vlaardingen

IFES tussen zendingspioniers en kerkelijke oecumene

Het heeft me weer erg aan het denken gezet, die geschiedenis van het ontstaan van de Internationale Fellowship of Evangelical Students, halverwege de vorige eeuw. De IFES werd opgericht in augustus 1947, in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog. Vertegenwoordigers van christelijke studentenbewegingen uit 9 landen kwamen bij elkaar in Harvard University, vlak bij Boston, bij de plek waar de Pilgrimfathers ooit waren geland. Naast de VS waren Australië, Engeland, Canada, Nieuw Zeeland, Noorwegen, Zwitserland en Nederland vertegenwoordigd en niet te vergeten China, waar voor de oorlog een bloeiende christelijke studentenbeweging was ontstaan. Een jaar later, in 1948, werd in Amsterdam het startschot gelost voor de Wereldraad van Kerken. Het is nauwelijks voor te stellen dat Wereldraad en IFES zich bij hun oprichting konden beroepen op dezelfde pioniers van nog geen halve eeuw daarvoor.

Als je het ontstaan van IFES-Nl twaalf jaar later in 1959 wilt begrijpen, moet je terug naar het buitenlandse krachtenspel van die halve eeuw daarvoor. Hoe meer ik me er weer in verdiep, hoe meer het me opnieuw beetpakt. Dit móet elke christen student weten: het verhaal van de pioniers, de ´vaders´ van de christelijke studentenbeweging, de opkomst van de wereldwijde zendingbeweging van de vorige eeuw. Maar ook het verzet van de Inter Varsity Fellowship (zeg maar de voorloper van de IFES) tegen de theologische verschuivingen, tegen de oecumenische beweging die zich losmaakt van haar ´evangelical roots´.

Rationalisme en Réveil

Er moet dus eerst iets verteld worden over de roots van de IFES die reiken tot het eind van de 19^e eeuw en het begin van de 20^e eeuw. In de periode rondom die eeuwwisseling straalt de Westerse wereld optimisme uit, met als hoogtepunt de wereldtentoonstelling in Parijs (1889) en daarin de Eiffeltoren als een sterk staaltje van vernuft. Theologische en geestelijk staat de wind in de hoek van de ´verlichting´. Ook de Ned. Hervormde kerk wordt aan het eind van de 19^e eeuw meer getekend door redelijkheid en verdraagzaamheid, dan door een stralend getuigenis en bewogen verkondiging. Opvallend dat juist in die periode verzet groeit, dat de Geest van God mensen laat opstaan die het Evangelie zonder compromis verkondigen. In de Angelsaksische wereld komen mensen tot geloof door het werk van onvermoeide evangelisten zoals Moody en Sanky, die zonder geluidsversterking spreken voor groepen van duizenden mensen. In West-Europa ontstaat de beweging van het Réveil, dat in Nederland bekend wordt door Groen van Prinsterer, ´Evangeliebelijder en politicus´ en door Jan de Liefde van ´Tot heil des volks´. Een student in Utrecht geeft leiding aan een studenten Réveilkring, en wordt later een invloedrijk verkondiger en schrijver: Andrew Murray. Je kunt hem de vader van de ´evangelicale´ studentenbeweging in Nederland noemen. In Cambridge komen in 1874 zeven studenten bij elkaar om te bidden voor hun universiteit. Ze gaan het gevecht aan met het liberale en rationalistische universitaire klimaat en organiseren een evangelisatiebijeenkomst in één van de grootste zalen in Cambridge.

Cambridge: de kiemen.

Bij de gebeurtenissen in Cambridge moeten we even wat uitgebreider stilstaan. In 1882 was Moody in Cambridge geweest voor een evangelisatieweek. De eerste avonden werd deze ´hersenloze fantast´ uitgebreid bespot door studenten en academici. De christenstudenten reageerden niet met teleurstelling of boosheid, maar met gebed. Hoe meer verzet, hoe meer gebed! Halverwege de week kwam er een kentering en aan het slot gaven 200 studenten te kennen dat ze door God waren aangeraakt. Een goede vriend van Moody hoorde hem fluisteren: ´Mijn God, dat is meer dan genoeg om voor te leven!´.

Moody´s mission had nog méér impact. In 1884 wilden de ´zeven van Cambridge´ zich als één man opgeven bij de China Inland Mission om ingezet te worden in missionaire arbeid. Moody nodigde een zekere Kynaston Studd uit naar Amerika, om onder studenten te vertellen wat er zich in Cambridge afspeelde. In 1886 kwamen 251 studenten uit 89 colleges bij elkaar. Onder hen waren twee mensen die later enorme invloed zouden uitoefenen op de wereldwijde zendingsbeweging: Robert Wilder en John Mott. Robert Wilder was een katalysator in de oprichting van de Student Volunteer Movement, de SVM, een jongen energieke beweging van studenten die zich wereldwijd gingen inzetten voor zending, evangelisatie en diaconale hulp. Aan de oprichting van de SVM was veel gebed voorafgegaan van hem en zijn zus en 21 ander studenten. ´Zelden heb ik een bijeenkomst meegemaakt die zo onder de kracht van Gods Geest stond, dan die avond.´ getuigde Wilder over één van de avonden. Wilder trok onvermoeibaar langs de Amerikaanse universiteiten. Overal tekenden studenten een verklaring dat ze als vrijwilliger mee wilden doen. 

De ´student-roots´ van de wereldwijde zendingsbeweging.

De ´roots´ van de grote internationale zendingsconferenties en de wereldwijde oecumenische beweging zijn ook de roots van de IFES. Maar daar moet nog wel iets over uitgelegd worden. Terug naar het ´student-scene´ aan het begin van de 20^e eeuw. John Mott is daarin een opmerkelijk figuur. 30 jaar is hij voorzitter van de SVM en reist stad en land af om studenten te betrekken bij de missionaire beweging. Hij geeft kort gezegd ook de stoot tot de oprichting van lokale en nationale SCA (Student Christion Association)- en SCM (Student Christian Movement)- groepen, die later werden verbonden in een wereldwijde beweging, de WSCF (World Students Christian Fellowship). John Mott is net als Robert Wilder een overtuigde ´evangelical´: ´If we do not have absolute and complete authority for the great missionary designs in the writings which God has given, and in the word of Jesus Christ, we do not have it anywhere´ zegt Mott. Levensmotto van Mott, tekenend voor zijn missionaire passie, is: ´The evangelization of the whole world in this generation.´ De eerste grote zendingsconferentie in Edinburgh 1910 wordt door dit optimisme getekend. Later wordt Mott meer en meer gegrepen door de ´oecumenische´ gedachte, maar Wilder blijft bij de prioriteit van zending en evangelisatie.

Uitholling en bankroet

Het is opmerkelijk dat deze enthousiaste, missionaire studentenbewegingen in de periode tussen de twee Wereldoorlogen terechtkomen in relativistisch vaarwater. Een sluipend, schijnbaar onvermijdelijk proces. Door de geweldige groei gaat het op een gegeven moment meer om aantallen dan om de afhankelijkheid van de Heilige Geest. De beweging raakt meer en meer georganiseerd. Fondswerving en organisatieproblemen krijgen de overhand. Het toelatingsbeleid wordt verruimd. Daarbij wordt de negatieve houding tegenover theologische verantwoording sterker. Oecumenisch besef groeit ten koste van missionaire betrokkenheid. Theologische discussie wordt steeds minder verbonden met gebed, Bijbelstudie en evangelisatie. Later komen er expliciet gewijzigde standpunten over het gezag van de Bijbel en worden de twijfels sterker over punten als de letterlijke, verbale inspiratie, het verzoenend werk van Christus en de lichamelijke wederkomst van Christus. In 1911 heeft de WSCF bijna 150.000 leden wereldwijd. In dat jaar wordt op een conferentie in Constantinopel het lidmaatschap opengesteld voor alle christelijke denominaties. Ongeveer 60 jaar later, in 1972 geeft de algemeen secretaris, Risto Kehtonen, aan dat in deze tijden van radicalisme en tegencultuur, de WSCF overgenomen zou kunnen worden door twee groepen: dogmatische Marxisten en dogmatische Anarchisten (!). Het vuur van Robert Wilder en John Mott is dan diep begraven in de as van sociale actie. Zelf de sporen van theologie zijn grondig gewist. Wilder heeft zich echter in 1927 aan de SVM onttrokken en laat een tegendraadse stem horen op internationale conferenties, die los van SVM en WSCF georganiseerd worden en uiteindelijk zullen leiden tot de oprichting van de IFES. Mott verbindt zijn missionaire hart duidelijk ook aan zijn oecumenisch geweten en dat markeert de internationale zendingsconferenties tot aan 1948. In 1948 wordt de Wereldraad van Kerken opgericht door bevlogen oecumenicals die bijna allemaal actief geweest zijn in de SVM en de WSCF. Het is een jaar na de oprichting van de IFES.

De ´tegendraadse´ beweging van de IFES

De IFES ontstaat als een ´tegenbeweging´ van studentengroepen die zich niet laten meedrijven met de grote oecumenische stroom tussen de twee wereldoorlogen. Op verschillende universiteiten worden Inter Varsity Groups opgericht, die het oude evangelische en missionaire elan willen vasthouden. Robert Wilder krijgt steeds meer oog voor het ´gevaar om de hoek´: lauw worden, je eerste liefde verlaten. Er klinken nieuwe, vastberaden stemmen: die van professor Ole Hallesby uit Oslo en dr. D. Martyn Lloyd Jones uit Londen. Opnieuw is voor Cambrigde en Oxford een sleutelrol weggelegd in deze counter-movement. Hoewel er gesprekken over worden gevoerd, vinden de Evangelische studenten geen open deuren om de bestaande groepen (geaffilieerd met WSCF en SVM) nieuw leven in te blazen. Er zijn gaandeweg eigenlijk twee typen geloof of liever twee typen theologie ontstaan, die met geen mogelijkheid bij elkaar te brengen zijn. CICCU (de oude studentengroep in Cambridge voortgekomen uit de Cambridge Seven), blijft haar oorspronkelijke roeping trouw. Samen met andere Inter-Varsity groepen, vormt ze de Inter-Varsity Conference in 1924. Het wordt een nationale beweging in 1928. Ook in Canada en in de VS ontstaan Inter-Varsity groepen. De ´zendingsreizen´ van Howard Guiness spelen hierin een sleutelrol. Guiness is een uitstekende rugby-speler met een passie voor evangelisatie. Elke keer als hij de bus neemt, begint hij een toespraak te houden voor de passagiers. Hij omschrijft zichzelf als ´impetuous, untidy, stubborn, dramatic, and over-optimistic´. De IVF groeit door toegewijde pioniers als Douglas Johnson, Stacey Woods (afkomstig uit Australië, werkt lange tijd in Canada en pioniert later onder meer in Frankrijk), David Adeney, die later in China werkt. Maar ook Robert Wilder blijft zich inzetten. De IVF richt onder leiding van David Adeney ook een eigen Zendingsgenootschap op: de IVMF, geheel in de geest van de vroegere SVM. In Oslo wordt een internationale IVF conferentie gehouden, waar prof. Hallesby een profetische toespraak houdt. ´Our work started as praying work. God Himself had to bend our stiff knees…we are certainly now in the hour of God´. Op deze en volgende conferenties zijn ook christelijke studentengroepen uit Nederland vertegenwoordigd. De laatste conferentie voor de 2^e WO wordt in 1939 in Cambridge gehouden en trekt meer dan 1000 studenten uit 33 landen. In Zwitserland en Frankrijk werken René Pache en Hans Bürki, na de 2^e WO komt Stacey Woods hen versterken.

Theologie en evangelisatie

De oprichting van de IFES in 1947 heeft dus een lange, confronterende voorgeschiedenis, waarbij we de pioniers met respect gedenken. Opvallend is de sleutelrol van dr. Martyn Lloyd Jones en Stacey Woods. Lloyd Jones, predikant in Westminster Chapel in Londen was altijd waakzaam als het de omgang met de Bijbel en de theologie betreft. Liberalen en vrijzinnigen hadden in hem een geduchte tegenstander. Stacey Woods was daarentegen de gedreven evangelist, iemand van het kaliber van Robert Wilder en John Mott. Misschien kun je zeggen dat die twee de IFES in de zestig jaar daarna hebben gemarkeerd: een vruchtbare combinatie van theologische diepgang en evangelisatorisch elan.

Oecumenicals en Evangelicals

Intussen is het nodig iets te vertellen over het oecumenisch decor waartegen het ontstaan en de groei van de IFES afsteken. Aan de oprichting van de Wereldraad van Kerken in Amsterdam 1948 gaat dus een even bewogen geschiedenis vooraf. Het missionair elan van de pioniers is intussen wel getransformeerd in een vurig verlangen naar oecumene en wereldwijde samenwerking. Het voert hier te ver om al die ontwikkelingen van de Assemblees van de Wereldraad en de Wereldzendingsconferenties na te gaan. De grote Nederlandse (Protestantse) kerken komen, onder invloed van internationaal georiënteerde theologen als Kraemer, Hoekendijk en Visser ´t Hooft, onder de betovering van de apostolaatstheologie. De missionaire programma´s van na de oorlog zijn niet gespeend van een zeker optimisme (´het werk tot kerstening van de samenleving!´). De gedachte van de ´Missio Dei´, ontleend aan de wereldzendingsconferenties in Willingen (1952) en Evanston (1954), wordt breed uitgesponnen. Missio Dei, dat wil zeggen: Gods zending, wordt echter spoedig een kerkelijk programma gericht op verzoening, gerechtigheid en heelheid van de schepping. De theologie van de zending in de jaren ´70 krijgt een enorm horizontale invulling. En de tegenbeweging blijft niet uit: in de vorm van de herleving van de Evangelische Allianties, de opkomst van Evangelische Zendingsallianties en de Lausanne beweging. Billy Graham is hierin een sleutelfiguur. De mede door hem georganiseerde Lausanne conferentie in 1974 wordt spraakmakend. John Stott heeft daar de belangrijke opdracht om de eindteksten te redigeren. Stott is de andere evangelical die zijn stempel zal drukken op studentenbeweging, kerk en zending van na de Tweede Wereldoorlog. Evangelicals en Oecumenicals staan lijnrecht tegenover elkaar. Het is eigenlijk de oude tegenstelling tussen SCM en IVF. Pas in de jaren negentig zal er meer wederzijds begrip komen, onder invloed van de kerken van het zuidelijke halfrond, die sociale actie en vurige evangelisatie veel meer bij elkaar houden.

Het Nederlandse toneel

In Nederland is de Nederlandse Christelijke Studentenvereniging, de NCSV, de nationale afdeling van de WSCF een halve eeuw actief. Tussen de twee wereldoorlogen kent de NCSV grote bloei in lokale studentenbijbelkringen en inspirerende conferenties. Dr. O Noordmans komt er spreken, en professor Miskotte. Ook professor Hendrik Kraemer en dr. Visser ´t Hooft (die als student actief zijn geweest in de NCSV) zijn geziene sprekers. Het bekende boek Herschepping van O Noordmans is in 1934 al verschenen als een handleiding voor de leiders van NCSV-zomerkampen. Parallel aan de wereldwijde christelijke studentenbeweging lijdt ook de NCSV spoedig aan hevige erosie. Het toelatingsbeleid wordt verruimd, de plaats van de Bijbel in het geloofsleven komt ter discussie en de aandacht voor christelijke sociale actiegroeit. In bijna alle universiteitssteden delen de SSR (Societas Studiosorum Reformatorum)-groepen dit lot. Alleen SSR-Wageningen houdt nog het langste haar belijdend karakter, tot begin jaren zeventig. In 1985 houdt prof.dr.J. Verkuyl, de bekende zendingsprofessor van de VU een avondlezing op de Internationale Evangelisatie Conferentie, georganiseerd door IFES-Nl in de Flevohof (nu Walibi…). Verkuyl die zijn partij heeft meegeblazen in de oecumenische zendingsconferenties, spreekt in de jaren ´80 geregeld op conferenties van IFES-NL. In de Flevohof uit hij zijn teleurstelling over de teloorgang van de NCSV. Hij geeft toe dat de IFES de fakkel heeft overgenomen. ´maar is er geen mogelijkheid om die oude NCSV weer nieuw leven in te blazen?´ Verkuyl is tot dan toe één van de weinigen die als oecumenicus een evangelische overtuiging vasthoudt: ´Every evangelical should be an oecumenical and every oecumenical should be an evangelical´ Maar zijn vraag is niet erg realistisch en wordt op deze conferentie zoals begrijpelijk met gemengde gevoelens ontvangen. Misschien is het ontstaan van CSR in Delft en S.S.R.-N.U. in Utrecht een antwoord aan Verkuyl of meer recent: dat IFES nu ook gevraagd wordt voor het Studentenpastoraat van de PKN!

Groeiend studentenwerk en verdeelde kerken

In Nederland laat het Reformatorisch kerkelijk spectrum van na de oorlog het tegendeel van oecumene zien. De Protestantse kerk is een bijna spreekwoordelijke lappendeken van denominaties die elkaar onderling bestrijden of mijden. Pogingen binnen de Gereformeerde Gezindte om toenadering te zoeken hebben niet veel om het lijf.

Tegelijkertijd komt er in de jaren zestig en zeventig een ´outburst ´ van Reformatorische en Evangelische bewegingen en organisaties, al dan niet ingegeven door internationale contacten: YfChr., EO, EA, de Reformatorische Bijbelschool (later de Wittenberg), CSFR en ook ESB Ichthus.

Vóór de 2^e WO hebben verschillende Nederlanders al IVF conferenties bezocht en als na de oorlog de IFES als Fellowship het licht ziet, is ´Nederland´ één van de mede-oprichters. De IFES zoekt spoedig contact met bestaande ´bijbelgetrouwe´ studentengroepen, waaronder de CSB, de Calvinistische Studentenbond en Sermo Delft. Later komt de ESB Ichthus erbij. CSFR-studenten bezoeken enthousiast IVF-conferenties in Swanwick. Maar het is lastig om met allerlei aparte christelijke studentengroepen contact te houden. De kerkelijke verscheidenheid in Nederland is ook zichtbaar in de studentengroepen. Vandaar dat in 1959 de Commissie Nederland IFES (CNI) wordt opgericht. De CNI is het ´officiële´ contactorgaan met de IFES. De illustere naam van dr. J.P. Versteeg (op dat moment nog student!) is met de oprichting verbonden. Door IFES komen heel verschillende studentengroepen en -bewegingen in Nederland bij elkaar op landelijk vergaderingen en conferenties. Als stafwerkers worden aangesteld (de eerste: Pieter Boomsma in 1971) komt de toerusting van kringleiders op gang. Binnen het geheel van kerken en organisaties houdt de CNI, die later IFES-Nl zal worden, door Gods genade een opmerkelijk elan voor Bijbelstudie en zending.

De impact van IFES in Nederland

De ervaring die talloze studenten hebben opgedaan als kringleider, als bestuurslid of als deelnemer van een nationale of internationale conferentie, heeft impact gehad op de kerken. Vaak kom ik in mijn werk als predikant een ouderling of diaken of evangelist tegen die ik nog ken van het studentenwerk. IFES-Nl heeft ook bijgedragen aan de vorming van een nieuwe generatie theologen die met missionaire visie in de kerk staan.

Internationale IFES-conferenties hebben op mij ook een onuitwisbaar stempel gezet: de onopgeefbare liefde voor het Woord van God en de praktische uitwerking hoe je als christen leeft en getuigt in een samenleving die steeds verder ´van God los´ raakt. Het contact met de IFES betekende voor de Nederlandse Reformatorische studentengroepen altijd weer en beroep op het ´studentengeweten´: ´Ben jij getuige in de studentenwereld en komt jouw vereniging op voor de eer van God in de universitaire wereld? Want dat kun je niet aan ´de kerk´ overlaten, wij zijn als christenstudenten juist een arm van de kerk in de studentenwereld!´

Vasthouden wat je hebt ontvangen

Hoe is het mogelijk dat de IFES al zestig jaar (in Nederland 50 jaar) heeft vastgehouden wat door de pioniers is aangereikt? Hoe komt het dat wat SVM en NSCV overkwam niet als een onafwendbaar lot ook de IFES-groepen heeft getroffen? Dat is Gods genade, die wij niet verdiend hebben. Maar je kunt er nog wel iets bij zeggen. Wat is gebleven tot op de dag van vandaag, is niet zonder aanmoediging en soms ook aanklacht naar ´gevestigde´ kerken en gemeenten toe. 1. De nadruk op gebed. Er werden en worden geen belangrijke beslissingen genomen zonder gebed. Dat heeft de IFES juist van de zendingspioniers geleerd: de afhankelijkheid van het werk van de Geest. Het is God die deuren en harten opent, dat doen wij niet. Het is Christus zelf die door Zijn Geest ruim baan maakt voor het Evangelie, dat zijn niet onze welgekozen woorden of scherpzinnige discussies! 2. Vasthouden aan de Bijbel als het betrouwbare woord van God. Het hart van het IFES werk is de Bijbelkring. Als de Bijbelkring in diskrediet raakt of het gezag van Gods Woord ter discussie staat, betekent dat het einde van Gods werk door IFES. 3. Altijd is het perspectief van zending vastgehouden. IFES heeft missionair en evangelisatorisch elan behouden. Veel studenten zijn na hun studie in zendingswerk overzee betrokken geraakt. Nederlandse pioniers hielpen en  helpen IFES werk opzetten zoals in Paraquay (Henk Jochemsen), Australië (Noor van Haaften), Hongarije (Anne-Marie Kool), Siberië (Pim Kalkman), om maar enkele namen te noemen. 4. De IFES gaat uit van de autonomie van nationale groepen. Elk land heeft zijn eigen kleur en traditie. Elke beweging of groep moet in haar eigen culturele context het Evangelie zoeken te leven en te verspreiden. Dat maakt IFES zo boeiend. Het is een mix van culturen en ook benaderingen op dat ene fundament. 5. IFES blijft aandacht geven aan theologische verantwoording. Eén van de General Assemblies die ik heb meegemaakt (in 1984) ging over ´Our Evangelical Heritage´. Dr. Samuel Escobar had hiervoor de papers geschreven. De Assembly gaf een vernieuwd inzicht in wat ons door de ´IFES-vaders ´ is overgeleverd, de Essentials. Dít is wat we geloven en belijden en waarvoor we ons willen inzetten! Niet als een dorre belijdenis vastgelegd in een document, maar een levend getuigenis van wat God door ons doet en hoe wij daar rekenschap van geven.

Ds. Niek Tramper

(predikant Protestantse Gemeente Vlaardingen, in de jaren ´80 stafwerker en in de jaren ´90 bestuurslid van IFES-NL)

Dankbaar heb ik gebruik gemaakt van de volgende bronnen: O.R. Barclay, ´Whatever happened to the Jesus Lane Lot?´, Leicester, 1977; S. Escobar, ´Our Evangelical Heritage´, IFES GA-papers, 1984; P. Lowman, The Day of His Power, Leicester, 1984; W.A. Visser ´t Hoofd, ´Leren leven met de oecumene´, Nijkerk, 1968; R.P. Wilder, `Christ and the Student World´, Londen, 1935; A. Wind, ´Zending en Oecumene in de twintigste eeuw´, deel 1, Kampen, 1984;

Verder ter lezing aanbevolen: D. Adeney, ´Christen studenten tijdens de revolutie´, Amsterdam, 1978; L. Brown, ´Shining like stars´, Nottingham, 2006; R.M. Horn, ´Student witness and Christian truth´, Leicester, 1971; H. Talsma, ´Jambulani Africana, IFES World Assembly 2003´, Uitgave IFES-Nl.