Categorie: 2011

Serooskerke, 18 dec. ‘11

Adventstijd is vanouds een periode waarin de chr. gemeente veel aandacht geeft aan de wederkomst, Christus´ laatste en definitieve komst aan het einde der tijden. De gelijkenis is erg bekend. Stel dat je dit voor het éérst hoort! Dan komen er allerlei vragen op.

• Waarom wacht die bruidegom nu zo ontzettend lang? Het is toch vreemd om midden in de nacht nog aan een bruiloft te beginnen. Het is eerder tijd om het feest te stoppen. Gaat het niet tegen het Bijbelse principe in: ´dat we geen kinderen van de nacht en van de duisternis zijn, maar van het de dag en van het licht´?
• Waarom geven die meisjes die wel extra olie hebben meegenomen niets aan de andere? Dat is toch egoïstisch. Dan zeg je toch, kom op meiden, laten we maar delen wat we hebben, we doen het met elkaar. Maar wat zijn dat voor ´snertmeiden´, om te zeggen gaan jullie liever naar de olieverkopers (midden in de nacht, geen schijn van kans, toch?). Dit gaat toch in tegen het chr. principe dat je deelt met elkaar, dat je niet alles voor jezelf houdt? Zo ga je toch niet om met elkaar in de kerk?
• Waarom gaat de deur van de bruiloftszaal dicht en blíjft die dicht ook als de vijf terugkomen. Dat strijdt toch met alle regels van gastvrijheid, zeker de Oosterse en ook Bijbelse gastvrijheid? Die meisjes hebben toch óók hun best gedaan, die houd je toch niet buiten de deur? Over ´openheid´ gesproken!

Het valt natuurlijk wel op dat hier de kring een stuk nauwer getrokken dan in het voorafgaande gedeelte. Eerder heeft Jezus verteld hoe het in de wereld zal toegaan. De mensen zitten bepaald niet op de komst van de bruidegom te wachten. Ze zijn druk met eten, drinken, trouwen.. zegt Jezus, net als in de tijd toen Noach aan de ark bezig was. Zo gaat het toe in de wereld en dat kun je de mensen niet eens kwalijk nemen. De Bijbel noemt dat ´slapen´: geen erg meer hebben in het oordeel dat komt, leven alsof dit leven het enige en laatste is wat we meemaken.

Maar hier gaat het om een intiemere kring van vrienden, hier ligt het een beetje anders. De tien meisjes beginnen met hooggespannen verwachting. Het zijn er tien (Joods getal – een synagoge dienst kan pas beginnen als er tien mannen zijn – tien getal van Gods volk, Gods kerk). Hier draait het dus om mensen die allemaal wel iets hebben met de Bruidegom. Er lijkt op het eerste gezicht niet veel verschil tussen de meisjes! Ze hebben allemaal hun bruiloftskleren aan. Ze zijn allemaal op weg gegaan om de bruidegom in te halen. Ze hebben allemaal lampen, een soort oliefakkels, aangestoken. Dat was natuurlijk nodig, omdat ze in die tijd nog geen straatverlichting hadden en er overal stenen lagen, kuilen en gaten in de weg zaten. De lampen helpen de bruidegom om de weg te vinden naar het huis van de bruid, dat hij niet zal struikelen of vallen. Ze lopen naar de rand van het dorp of het stadje om hem op te wachten. Ze worden allemaal moe, ze geven zich op den duur allemaal over aan de slaap. Om de gelijkenis goed te begrijpen, moeten we naar het eerste woordje ´dan´. ´Dán zal het Koninkrijk der hemelen gelijk zijn aan..´. Zo zal het met het Koninkrijk der Hemelen zijn zegt Jezus. Dán pas, als de Zoon des mensen terugkomt, komt het verschil aan het licht. Dán zul je het zien, maar nu nog niet. Dán zal blijken dat de helft niet mee kan komen. Dat is het schokkende. Als Jezus komt, als de grote bruiloft aanbreekt, zal de helft achterblijven, omdat ze niet genoeg lampolie bij zich hebben. 

(1) Maar waarom vertelt Jezus hier dat de bruidegom zo lang op zich laat wachten? Ik weet wel dat het riskant is om een gelijkenis helemaal door te trekken, maar wat zou u zelf denken?

* Misschien zegt u: ‘Het is natuurlijk zíjn (de bruidegoms) keuze. Hij heeft er reden voor. Hij bereidt de bruiloft voor, maar je kunt hem niet narekenen.’ Zeker, hij heeft iets koninklijks, onafhankelijks. U weet de dag en het uur niet, zegt Jezus.

* Zou het kunnen zijn dat met dit uitstel uiteindelijk duidelijk wordt, wie werkelijk van hem houdt, of wie alleen zin heeft in een feestje? Want wachten is lastig vol te houden. Als je in Zierikzee naar de bakker gaat en er staat een rij tot buiten de winkel, ga je naar een andere winkel – (‘ga ik niet op wachten’.) Maar het ligt een beetje anders als in diezelfde winkel iemand werkt voor wie je een stille liefde koestert, iemand die je graag wil zien, spreken, al is het maar even. Liefde heeft een lange adem.

* Zou het ook niet zó kunnen zijn…de komst van de bruidegom is aangekondigd. Er gaat iets heel moois gebeuren, een prachtig feest. Maar dat feest is er nog niet en je weet ook niet wanneer het precies begint. Het is beloofd en daar moet je je aan vast klampen, maar je hebt het nog niet, je moet erop wachten. Er is nog geen spoor van de bruidegom te bekennen. Is het zo niet met het Evangelie? Het is zo rijk, zo vol verwachting, maar je hebt het niet zomaar op zak. Dat mysterie van de menswording, de vervulling van Gods belofte in de kribbe van Bethlehem. De onpeilbare diepte van Golgotha, waar Jezus stierf voor onze zonden. Het onvoorstelbare van Zijn opstanding uit de dood. Dat wordt ons in het Evangelie verkondigd. Maar het is een geheim, waarover we niet zomaar beschikken. En in deze wereld werkt het zo dat we willen weten waar we aan toe zijn. (Als je je ouders die al een beetje op leeftijd zijn gaat opzoeken en je zegt: ik kom eten, maar ik weet niet wanneer ik er ben, zeggen ze..dat willen we wel weten). Zoals een studente me een keer zei: ‘ ik zou misschien wel moeten geloven, maar ik weet niet wat voor kwaliteit het aan mijn leven toevoegt (m.a.w: ‘ ik moet wel weten waar ik met het geloof aan toe ben, wat ik eraan heb.’) Zo gaat het ook met de financiële en economische crisis in Europa. Er worden ingrijpende maatregelen genomen om Europa te redden, de economie staat op het spel, daarmee de zekerheid van werk, inkomen, pensioen. En u wilt net als ik weten waar we aan toe zijn. Maar dat er iets heel anders is dat telt, dat we ons voorbereiden op een bruiloft aan het einde van de tijden, dat dringt ook in de kerk maar moeizaam door. Dat we iemand verwachten die ons zeer lief is, dat daar nu alles om draait, dat is te ridicuul in de wereld (begrijpelijk), maar het leeft maar spaarzaam in de kerk (onbegrijpelijk).

Zou dat de reden kunnen zijn dat de bruidegom nog wacht, dat de kerk het te druk heeft? Dat is ook een vorm van slaperigheid, zoals we dat gelezen hebben in Hooglied. De bruid is er nog niet aan toe, ze houdt de boot af, ze kan haar geliefde nog even niet gebruiken en ze laat hem bij de deur staan.

(2) Waarom geven die meisjes niet gewoon wat weg (delen met elkaar) en waarom staan er dan vijf voor een gesloten deur?

Die meisjes zijn vriendinnen van de bruid. Ze heeft hen erop uitgestuurd, om de bruidegom te verwelkomen. Zij laten zien dat zij thuis op hem wacht. Het zijn een soort ambassadeurs, wegbereiders. Er is eerst helemaal geen verschil te zien. Ze bedoelen het allemaal goed, ze hebben zich allemaal in feestkleding gestoken, en het is ook zo dat ze allemaal moe worden van het wachten en in slaap vallen. Toch zegt de heer uiteindelijk tegen vijf van hen: ‘Ik ken u niet’. Dat is het schokkende van deze gelijkenis. Ze hadden geen extra olie meegenomen. Dat was eerst niet zo’n punt, maar dat werd het wel op het moment dat de bruidegom er aan kwam. Er is natuurlijk veel over nagedacht wat die olie betekent. (Heilige Geest, liefde?)  Misschien ligt de sleutel bij die woorden ‘Ik ken u niet’. (Dat wil niet zeggen: ik weet niet wie u bent, maar meer: we hebben geen relatie meer, het is uit tussen ons.) Dat blijkt overduidelijk in de woorden van de heer (de bruidegom zelf?!), maar dat is wel gegroeid.  Het is alsof hij zegt: ‘Ik heb ook lang op u gewacht, maar het was u niet om mij te doen, begreep ik’). CS Lewis in ‘De grote scheiding’: een soort busreis naar de hemel. Onderweg praten mensen met elkaar over hun gedachten en plannen. Een vrijzinnig bisschop (een soort Klaas Hendrikse) vertelt dat hij zijn verlichte denkbeelden niet graag opgeeft. Een vrouw pocht over haar ondernemingszin, terwijl ze vindt dat haar man een zoutzak is. Zij neemt hem kwalijk waarom hij niet meer vecht voor zijn carrière. Maar naarmate ze dichter bij de hemel komen (waar ze allemaal naar toe willen), begint de afkeer toe te nemen. Het opgaan in zichzelf veroorzaakt walging bij de gedachte dat ze moeten knielen voor de persoon die hen daar wacht. Hier voltrekt zich de grote scheiding, want er zijn ook mensen op diezelfde reis, die steeds transparanter worden, steeds meer verlicht door het licht van de hemel dat door hen heen schijnt. Vol ontzag en tegelijkertijd diepe vreugde zijn ze over de ontmoeting die wacht.

Dát, die vreugde, kun je niet zomaar aan een ander geven. Kan een ander niet zomaar aan jou geven. Dat is een persoonlijk iets wat de Heilige Geest werkt in de harten van mensen. De Heilige Geest doet dat teer, op de man/vrouw af, Hij houdt niet van ‘massaproductie’. Het is waar: geloof kan niet zonder kerk, zonder de geloofsgemeenschap. Maar het geloof is geen bezit van de kerk. Het is niet zo dat als je bij de kerk hoort, of je kerkelijke plichten doet, je dan wel gelooft (het geloof ingewikkeld in het geloof van de kerk). Het is een heel persoonlijke zaak, daar ging het de Reformatie nu juist om.

Het ingrijpende is hier: als we nooit geleerd hebben met eerbied en ontzag te zeggen tegen onze Meester: ‘Uw wil geschiede’ (en blijven volhouden om onze eigen wil door te zetten) zal Hij ten langen leste –moeten- zeggen: ‘o mens, uw wil geschiede’. ‘Doe nu maar voluit wat je altijd hebt gewild’. De deur werd gesloten.

(3) Hoe kunnen we Jezus´ woorden ´Wees waakzaam!´ ernstig nemen?

Hoe waken? (1) In het NT is het woordje ´waken´ vaak verbonden met ´bidden´. Waakt en bid dat je niet in verzoeking komt (Matth. 26:38-41). Col. 4: 2 ´Houdt sterk aan in het gebed, waakt daarin met dankzegging. De kerk wacht al zoveel eeuwen, en daarom is ze moe geworden. Ze dacht dat die reserveolie niet nodig was. Had Jezus niet gezegd dat Hij spoedig zou komen? Om Christus te verwachten moeten we de extra olie van een lange adem hebben, erop voorbereid zijn dat het veel langer gaat duren dan we dachten, beducht zijn op de storm, de crisis, de nacht van bitterheid, de nacht van verlies en dood. Misschien is slapen hier wel een beeld van de doodsslaap waaraan niemand zich kan onttrekken. De vraag is dan wel hoe we gaan slapen, hoe we het moede hoofd neerleggen. De reserveolie is dan misschien hier het volhouden van het gebed. Hoe zouden we het bidden volhouden? Wat een bijzondere bemoediging als je mag weten dat de Geest zelf in ons bidt, blijft zuchten, roepen om de komst van de Bruidegom. Dat de Geest zelf dat verlangen voedt naar de bruiloft van het Lam. Hoe zouden we het volhouden als we niet weten dat Jezus zelf bidt aan de rechterhand van Zijn Vader? Hoe zouden we volhouden als Hij het niet is, die zegt ´Ik heb voor u gebeden dat uw geloof niet ophoudt!´?

Hoe waken? (2) Waar de christelijke gemeente naar toe leeft, dat is niet de scheiding, de crisis, maar dat is het feest. Het einde van de tijd is niet één grote ramp, nee dat is een feest, de bruiloft van het Lam. Vergelijk het maar met iets waar je je geweldig op kunt verheugen. Waar zou je op aarde aan denken? Voor de kinderen was dat pas nog Sinterklaas. Voor mij zou dat een ontspannen vakantie zijn, met een paar goede boeken… De kern van het Koninkrijk van God is een oneindig veel grotere vreugde, de overlopende vreugde van God. Die vreugde heeft zijn oorsprong in God zelf. Dat is het prachtige geheim van de Drie-eenheid. De Vader en de Zoon en de Heilige Geest hebben elkaar lief. Ze vinden vreugde in elkaar. Dat noemde de oude kerkvaders een ‘dans van vreugde’. De Een vindt al zijn geluk in de Ander. Ze bemoedigen elkaar en versterken elkaar. (Daarom klinkt er ook en stem uit de hemel bij de doop van Jezus: ‘ Dit is Mijn geliefde Zoon in wie ik al mijn welbehagen heb’. Daarom wordt Jezus ook bekrachtigd door de Geest. Nu, iets van die overvloeiende vreugde van God is naar de wereld gekomen in Christus, die om ons en om onze zonden mens is geworden (Nicea). God zoekt een bruid om lief te hebben, om die binnen te brengen in de vreugde van de Drie-eenheid. Dat die verbintenis is definitief komt, dat God Zijn bruid gereed maakt, dat is zo groot, zo heerlijk. Daar verbleekt alle geluk van de wereld bij. Dat is het immense geluk in de Ander. Wat is het heerlijk als je van iemand mag houden, heel je hart gaat naar zo iemand uit. Maar het is nog heerlijker als die ander ook van jou houdt. Wanneer je schoonheid in elkaars ogen mag zien. Dat werkt de Heilige Geest, dat we een liefdesbetrekking krijgen op de Heere. Dat Hij alles voor ons wordt, dat heel ons hart naar Hem uitgaat. Wat is het dan een geweldig wonder dat Hij ons blijkt lief te hebben, ja al van de eeuwen her, zelf in al onze vijandschap, in onze zonde, in onze afzichtelijkheid, had Hij ons al op het oog. Ziet u het, dat in die liefde alle zelfzucht aan de kant gaat, alle begeerte om zelf aan je trekken te komen.

Als kinderen zich verheugen op het Sinterklaasfeest of nu op het Kerstfeest, zie je dat aan ze! Naar een bruiloft leef je toe, als het goed is en dat laat je merken! Zoals de vrouw die wacht op haar man die wekenlang weg is geweest. Vlak voor zijn terugkeer doet ze dezelfde dingen, maar ze doet ze toch anders. Er komen bloemen op tafel, er wordt een taart gebakken. Het gebeurt alles met extra liefde en met extra zorg, want hij komt eraan! Zo wacht de gemeente op haar Geliefde, want nog even en dan zal Hij er zijn! Amen

Ds. N.M. Tramper, Gouda

niekmtramper@gmail.com

https://schatkamer.beeldengeluid.nl/serie/2101608030024954931/de-verandering/aflevering/2101608120105304131

Mission-Net Erfurt, 29 Dec. ’11

(on Europe’s spiritual health)

What do we expect from this seminar?

à Gain clearer insight in (Western) Europe’s spiritual status.

à Understand the main paradoxes in the reality of today’s Europe.

à Discern important signs of renewal or revival

à Discover how we can be part of ‘movement of transformation’ in Europe.

We are all European civilians. Let us think about your main‘small corner’ (where you work, study, live) and try to answerthree questions.

1. What kinds of religion or religiosity are dominant (Islam, Christianity, Buddhism, ‘New Age spirituality’,  ‘secularism’, ‘consumers-mentality’ etc.)?

2. Do you see the influence of Christianity growing or declining?

3. How do you consider the ‘spiritual health’ of the church where you belong to (where you are baptized or where you are most committed)? (Signs of spiritual health: clear Biblical teaching, fellowship, prayerful life, table community.)

Two examples: Anglican church in Venice (traditional churches are dying or declining), Richard Aidoo, Ghanese pastor in Dusseldorf.

(A couple of weeks ago I had the privilege to hear the Ghanese pastor Richard Aidoo speaking at an Alliance meeting in Germany. He was asked to speak about ‘full shelves and empty faces’. He didn’t touch his subject so much, but what he declared his unshaken love for Germany and the Germans. And his whole lecture was telling funny stories how he broke the ice and took every opportunity to share the love of Christ with his fellow citizens who hide themselves behind their books and their newspapers. Richard is leading a growing international church in Düsseldorf with 6 services every Sunday bringing together over 1000 people from more than 40 nationalities. Richard doesn’t analyse so much, but loves all the more!)

Europe’s Paradoxes

At the Hope for Europe congress last May I attended a meeting of GATE (Gift from Africa to Europa, African pastors working together to bring back the Gospel to Europe). They were speaking about the ‘poverty’ of Europe(!) ‘Europeans are very poor, they always have lack of time and we, Africans, have plenty of it!’

This is the day-to-day ‘paradoxality’ in (Western) Europe that we all know. Europe is a very rich continent and still very poor. Look for example at this:

• All helpful technical instruments like cars, washing machines, computers, mobile should give us plenty of time. Compared to our father or grandfather we must have plenty of time, but the reality is that we have less time and we are much more stressed than our forefathers.
• There is roughly speaking plenty of money (despite all signals of a financial crisis), still there is a big lack of care, of homes, of education (items that cannot simply bought). Behind the economic crisis we refuse to see the spiritual crisis.
• Speaking about religion: no epoch saw so many religious (and also Christian) books, papers, articles, conferences, websites… but agnosticism and atheism are shaping our continent in such way that from the south Europe is considered as a spiritually dying continent. And looking from Christian perspective: what one century ago was a missionary continent (sending missionaries all over the world) has become a continent to be ‘missionized’ again.

Marked by fear.

Speaking about Europe’s spiritual reality, I like to quote the famous US sociologist of religion Philip Jenkins, who published several books on the future of Europe.

Jenkins is very pessimistic about the future of the traditional church in Europe. Although we find a church tower in nearly every little village across Europe, the general influence of Christianity in society has decreased considerably (secularization). European (Western) world is post-modern and post-Christian. According to Jenkins European Christianity is near to disappearing. We can prepare the burial of the official church. That doesn’t mean that Christian faith will disappear, but its appearance will be more humble, more in movements, more like leaven in the bread, more feminine, more young. 

But this development is part of a broader development indicating the distrust or the pessimism about the old institutes (that had great influence and impact…The old myths have been abandoned: from blind trust, to disappointment, to refusal: the church, the state, the banks, ‘science’ –we have seen many sign of fraud last year).

Jenkins says that Europe is a ‘continent of fear’. Cf the way. European media deal with religion as a problem, whether you speak about islamization of Europe, the paedophilic priests in the RC church (institute that brought rottenness), or the fear for all kinds of religious sects, including evangelical sects. In all cases religion is seen in a criminal perspective. Many articles and interviews have as a basic emotion: fear. Europe is a continent of fear: fear for losing individual freedom, fear for losing personal and social security, fear for losing financial and material possession. The value of Jenkins’ research is that he compares these kinds of developments with developments in the US, Middle East and China. So he argues that fear for islamization of Europe is unrealistic. 50 years ago the US society had to face all kinds of violent migrant groups, but in particular by migrant woman who were able to raise their social status and their influence violence diminished. Of course he sees the problems with a 2^nd and 3^rd generation of migrants, but as migrant families will have less children in 2^nd and 3^rd generation, he expects more an adaption to western secularized culture. Migrants give a new opportunity to share the love of Christ with others!

Question: where do you see signs of hope, signs of revival in your context?

Signs of renewal

1. Revival movements in the established churches. It is special that the Anglican Church in UK was the cradle of some major movements that influenced the church in may parts of Europe and in other parts of the World, like the Alpha course (I can testify how several people came to faith through Alpha in my traditional Protestant Church in R’dam, where I served as a pastor for 8 years). But also other movements like ‘New wine’, ‘Charismatic Movement’ and an interdenominational movement like ‘ Together for Europe’. But look also to revival movements in the RC church, like Focolare, Egidius movement, Chemin Neuf. Last year my church participated in receiving guests from different parts of Europe who attended the European Taizé meeting in Rotterdam. It is quite an experience to sit and pray together with 30.000 young people from across Europe. The participants stayed with church members in the region, they only had a simply copied A-4 booklet as their conference handbook. It was all organized low budget, but the participants were very attentive.

There are remarkable expressions of emerging churches including new types of monasticism in their practice.

2. Migrant churches in E. Migrant churches are the fastest growing churches in Europe. The biggest ones in Kiev, London being Nigerian. In nearly all big cities in (Western) Europe the dying established churches can be confronted by vibrant, dynamic, growing migrant churches with a very non-Western liturgy but also a very non Western approach in helping their members to face the social day to day challenges like housing, educating children, employment, financial crisis etc. Recently in the city of Rotterdam is was calculated that the common effort of the migrant churches to help migrants with social problems helped the city council to save over 4 million Euro!

The migrant church can help the Western church to identify modern Western idols, like security, individualism and individual self development at the cost of community, and the hunger for material welfare and to become more committed to creative evangelism and social action. The Western Church can help migrant churches to understand secularisation better, and help with resources, buildings, structure, organization and knowledge. I encourage local EA-groups to make contact with migrant churches.

(This point is part of the strategic policy plan of EEA)

3. Church planting initiatives. The last 10 years we see a growing movement of church planting. Over 20 pan-European networks already exist. In every big city of Europe you can find church plants, some very small, immature, but others are on the way to pass the limit of 100 members. These are little signs of hope. Church plants occur in mainline churches (although a bit rare).

Your role in Europe’s future!?

As William Wilberforce (in UK around 1850) on a certain moment knew that he was called to the fight against slavery (instead of becoming a pastor). And as Bonhoeffer took the decision before God and his conscience to combat the Nazi ideology, we in our little or even bigger corner are called to follow Christ in the midst of society and only with God’s help we will succeed in the battle against the ‘idols of our time’.

• Truth is brought from back the world of convictions, or feelings. Plurality is seen as a number of windows to look at reality. Truth is divers and complex (like how Indians see an elephant – its trunk, its back,..etc). To refrain from fear and to establish a renewed confidence in the truth of the Gospel. The Gospel is not ‘good views’, but is tis ‘ Good news’ (Eu-angelion – a word that was used in the Greek-Roman time to announce a victory, or the succession of a new emperor, it was to announce a new state of affairs). The Gospel is not about what we have to do, but about: what God has done. Here is the big difference between religiosity and faith. Jesus said: ‘You will know the truth and the truth will set you free’ (John 8, 32). This is the truth of God’s unconditional love for a lost world (John 3,16), for lost people as we are in ourselves. Faith cannot be brought back to a number of convictions or feelings. It means accepting the new reality that God has brought away.
• European society suffers from a lack of confidence. There is a lot of distrust, suspicion towards the ‘old institutes’. To promote and to work practically for a new Christian fellowship and brotherhood across denominations, against the fear, that causes individualism, isolation, fragmentation and group thinking, that uses community only as a matter of self-interest, or self-development. 1 John 4,18. ‘ Real love throws out fear’. It is Christ’s love working through us. Unconditional love has always been a core value of Europe as a Christian continent.
• Europe has been the continent of aggression and violence. Now ‘personal violence ‘ is growing. Why the Norwegian guy took a gun to kill so many people? What happened in Liege a couple of weeks ago? It seems a sort of bitterness and aggression. Lunatics are part of their environment; they have some history that you cannot separate from society. To withstand the violence of words and guns a to give all our energy to the seemingly powerless act of prayer, and -for worldly eyes complete senselessness- honouring God in the liturgy of the church.
• To withstand the enslavement of a super fluent society. This is not an easy one. Remember the story of Eustace in the ‘ Voyage of the Dawntrader‘ (Narnia tales). Eustace is an annoying young man. Nobody likes him. On their journey to reach some islands, and Eustace –on his own- finds a cave with a lot of gold and jewels. He thinks that it all belongs to him, but he doesn’t know that these are all possessions of a dragon. When he falls asleep his skin changes slowly and when he wakes up he is changed into a dragon himself. Now he has to live his life as a dragon. Only Aslan, the Lion can save him later, when he uses his paws to tear the dragons skin from him. The early Christian find their joy in sharing their possessions. They only could do this because they shared the bread and the wine that God has provided in His mercy. (Acts 2, 46 ‘With joy and simplicity of hearts’). This will give us life in abundance!

‘Not what you do, what you plan, but for whom you live!’ (Egyptian friend)

‘Not where you are, not what you experience, or suffer, but to whom you belong!’ (Heidelb. Catechism)

Revd. Niek Tramper, Gen Sec European Evangelical Alliance, and pastor in the Protestant Church of the Netherlands.

Artikel ‘Opbouw’, nov 2011

Als je de dagbladen en de journaals van de afgelopen maanden mag geloven, zit Europa behoorlijk in de crisis. Het kan zo maar gebeuren dat ons pensioen smelt als sneeuw voor de zon, ons huis de helft minder waard wordt en ons banksaldo in een zwart gat verdwijnt. Als dat nu allemaal toch niet zo’n vaart loopt, kunnen we dan opgelucht ademhalen? Ik nodig u uit om achter koersen, cijfers en indexen te zoeken naar de geestelijke realiteit van Europa. Als er tenminste zoiets bestaat als een ‘ziel’ van Europa.

Sprekend over de geestelijke realiteit van Europa, citeer ik graag Philip Jenkins, de beroemde godsdienstsocioloog uit de VS. Hij publiceerde een aantal boeken over de toekomst van Europa. “De Europese media behandelen religie als een probleem. Of ze het nu hebben over de islamisering van Europa, de pedofiele Rooms-katholieke priesters of de angst voor alle vormen van religieuze sektes, inclusief evangelische sektes. In alle gevallen wordt religie in een crimineel perspectief gezet. Veel artikelen en interviews hebben dezelfde emotie als basis: angst. Europa is een bang continent: angst voor het verliezen van individuele vrijheid, angst voor het verliezen van persoonlijke en sociale veiligheid, angst voor het verliezen van financiële en materiële bezittingen.” 

De waarde van Jenkins onderzoek ligt hierin, dat hij de Europese ontwikkelingen vergelijkt met de ontwikkelingen in de VS, het Midden-Oosten en China. En van daaruit beargumenteert hij dat de angst voor islamisering van Europa onrealistisch is. De VS moesten vijftig jaar geleden het hoofd bieden aan vele gewelddadige migrantengroepen. Maar vooral onder invloed van allochtone vrouwen  die een hogere sociale status konden bereiken, verminderde het geweld.

Crisistijd: tijd van herleving

De Europese geschiedenis kent verschillende angstperioden. De Franse historicus Delumeau heeft dat beschreven in zijn boek ‘La peur en occident’ (De angst in het Westen). Hij refereert daarbij in het bijzonder aan de tijd van de Reformatie. In 1486 stonden de Turken aan de poorten van Wenen, de pest heerste in een groot deel van Europa en een groot deel van de graanoogst was verloren gegaan. De kerk was verworden tot een oppermachtig instituut waar je je verlossing kon kópen en waar de priesters onmatig wijn dronken. Juist in dit tijdperk rustte God jonge mensen toe om weerstand te bieden aan misbruik en wanhoop. Er kwam een grote vernieuwingsbeweging op gang in kerk en maatschappij: de Reformatie. Dit was niet de enige en eerste keer. Denk ook aan de vierde eeuw toen de Vandalen en de Gothen Rome belegerden. Wanhoop alom in het machtige, maar inwendig verrotte Romeinse rijk. Juist in die periode schreef Augustinus ‘De stad Gods’. Zijn invloed reikt tot op de dag van vandaag. Een ander voorbeeld is de 18e eeuw, een eeuw van rationalisme en kritiek. Maar juist dat was de periode van de ‘Awakenings’, met George Whitefield en later ook de Wesley’s. Of de 19^e eeuw, de eeuw die het atheïstische socialisme, de evolutieleer en moderne psychologie (Freud) voortbracht. Juist in die eeuw kwam het Réveil op. Het was ook de tijd dat de (Wereld) Evangelische Alliantie tot stand kwam, die zich richtte op interkerkelijk, gezamenlijk gebed en sociale actie in Christus’ naam. Er is nog steeds reden voor hoop!

Plekken van hoop

Jenkins is erg pessimistisch over de toekomst van de traditionele kerken in Europa. Volgens hem is het Europese christendom er na aan toe te verdwijnen. We kunnen ons voorbereiden op de begrafenis van de officiële kerk. Dat betekent echter niet dat het Christelijk geloof zal verdwijnen. Maar de verschijningsvorm zal volgens hem bescheidener, jonger en vrouwelijker zijn, meer als een beweging, meer als zuurdesem in het brood.

Twee maanden geleden maakte ik in Manado, Indonesië, het ‘Global Christian Forum’ mee. Bijna driehonderd vertegenwoordigers uit alle denominaties van de wereldkerk waren daar bij elkaar: Orthodox, Rooms Katholiek, Gereformeerd, Luthers, Pentecostal…Niet om te discussiëren over dogmatische, liturgische of ethische kwesties, maar om het geloofsgesprek met elkaar aan te gaan. Het is indrukwekkend hoe levend en dynamisch de kerk op het zuidelijk halfrond is. Europa is op wereldschaal maar een klein continent. In kerkelijk en missionair opzicht is Europa al lang niet meer toonaangevend. Opmerkelijk waren in Manado de presentaties van de ‘plekken van hoop’: zoals het verhaal over de kerk in China (waar op een zondagmorgen meer kerkgangers zijn dan in heel Europa). Over Europa werden twee verhalen verteld: de één van een van de broeders van Taizé over de tienduizenden jongeren die rond elke jaarwisseling naar één van de grote Europese steden trekken (afgelopen jaar in Rotterdam). En de andere over de Orthodoxe kerk in Albanië, waar gemeenten groeien en bloeien, waar Bijbelkringen voor jongeren en diaconaal werk hand in hand gaan. Zulke verhalen helpen ons om moed te vatten en ons niet blind te staren op ons eigen landje of onze eigen kerk.

Aansluiten bij veranderingen

In deze tijd van Eurocrisis verlangen heel wat burgers en ook christenburgers terug naar de ‘veiligheid’ van hun eigen grenzen. Ze willen de gastvrijheid voor allochtonen inperken en het eigen land verheerlijken. Maar het snijdt geen hout. We zijn in alle vezels van ons bestaan verbonden met Europa en met de wereld, of je dat nu wil of niet. Maar wat belangrijker is: een Christen is allereerst burger van het Koninkrijk der hemelen, dat alle landsgrenzen overstijgt. Het aardse burgerschap komt op de tweede plaats. Dat moeten we niet verheerlijken, en ook niet minachten. ‘Act locally and think globally’. Hoe meer we het grotere, Europese of globale, perspectief zien, hoe zinvoller we op plaatselijk niveau kunnen handelen.

In de verwarrende sociale en politieke vragen van Europa is het belangrijk om aansluiting te zoeken bij drie belangrijke veranderingen in het kerkelijk landschap van Europa.

1. Opwekkingsbewegingen in de gevestigde kerken. Het is bijzonder dat de traditionele Anglicaanse kerk aan de wieg stond van belangrijke bewegingen die de kerk beïnvloedden, zowel in grote delen van Europa als in de rest van de wereld, bijvoorbeeld de Alphacursus. Ik heb zelf mogen meemaken hoe mensen tot geloof kwamen tijdens de Alphacursus in mijn eigen ‘traditionele’ Protestantse Kerk in Vlaardingen, waar ik bijna acht jaar als predikant heb gewerkt. Maar vergeet ook andere bewegingen niet zoals ‘New Wine’, ‘de Charismatische Beweging’ en een interkerkelijke beweging als ‘Together for Europe’. De 20^e eeuwse vernieuwingsbewegingen in de Rooms-katholieke kerk mag je niet overslaan: Focolare, Egidius, Chemin Neuf. En er zijn opmerkelijke voorbeelden van nieuwe gemeenten, waarvan sommige in de praktijk functioneren als een eigentijdse kloostergemeenschap in de stad.

2. Migrantenkerken in Europa. Migrantenkerken zijn momenteel de snelst groeiende kerken in Europa. De grootste migrantenkerken bevinden zich in Londen en Kiev. In nagenoeg alle grote steden in West-Europa zien krimpende gevestigde kerken krachtige, dynamische en groeiende migrantenkerken tegenover zich. Deze kerken mogen dan een erg niet-westerse liturgie hebben, ook de manier waarop ze hun kerkleden helpen de problemen in hun dagelijks leven tegemoet te treden (huishouding, opvoeding, werk financiële crisis etc.) is niet erg westers! Een paar jaar geleden is berekend hoeveel kosten het vrijwilligerswerk in de Rotterdamse kerken de stad bespaart: rond 120 miljoen Euro en daarvan nemen de allochtone kerken zeker de helft voor hun rekening. Het is mijn overtuiging dat migrantenkerken en traditionele kerken elkaar nodig hebben. De migrantenkerken kunnen de kerken in West Europa helpen om te ontdekken wat hun afgoden zijn, bijvoorbeeld: zekerheid, individualisme, individuele ontwikkeling ten koste van de gemeenschap, de hang naar materiële welvaart. Ook kunnen zij de westerse kerken leren om zich meer toe te wijden aan creatieve evangelisatie en sociale activiteiten. De westerse kerken kunnen op hun beurt de migrantenkerken helpen om meer inzicht te krijgen in de secularisatie, hen ook helpen met middelen, gebouwen, het verkrijgen van structuur, organisatie en kennis. De (Europese) Evangelische Alliantie is een prachtig platform om die samenwerking aan te moedigen.  

3. Kerkplantingsinitiatieven.  Gedurende de laatste tien jaar zien we een groeiende beweging in Europa die gericht is op het stichten van nieuwe gemeenten. Er bestaan al meer dan 20 Europese netwerken. In bijna elke grote stad van Europa zijn deze kerkplantingen te vinden. Sommige staan nog in de kinderschoenen. Andere hebben al bijna 100 leden. Dit zijn tekenen van hoop. Kerkplantingen komen steeds meer in gevestigde kerken voor. De Gereformeerde kerk van Hongarije heeft daar een paar mooie voorbeelden van in Boedapest, maar ook in kleine dorpjes midden in Hongarije. Een Europees platform kan helpen met uitwisseling, delen van kennis en ervaring en kan voorkomen dat kerken en organisaties het wiel steeds zelf moeten uitvinden. Opnieuw een belangrijke taak voor de (Europese) Evangelische Alliantie!

Van afgoden naar de levende God

William Wilberforce wist op een zeker moment dat hij was geroepen om de slavernij te bestrijden in plaats van dominee te worden. Dietrich Bonhoeffer nam het besluit de Nazi ideologie te bestrijden. Wij zijn op de plek waar we leven geroepen om Christus te volgen, in het midden van de maatschappij. Het is niet zo belangrijk of dat de Nederlandse samenleving betreft of een andere. Alleen met Gods hulp zullen we er in slagen om ons te wapenen tegen de afgoden van deze tijd:

• Om af te zien van angst en te komen tot een hernieuwd vertrouwen in de waarheid van het Evangelie. Zoals Jezus het zegt: U zult de waarheid kennen, en de waarheid zal u bevrijden (Joh 8:32). Het is de waarheid van Gods onvoorwaardelijke liefde voor een verloren wereld (Joh 3:16), voor de verloren mensen die we in onszelf zijn.  En deze liefde “sluit angst uit” (1 Joh 4:16).
• Om te werken aan een nieuwe christelijke gemeenschap, tegenover het seculiere individualisme dat de gemeenschap uitsluitend inzet voor het eigenbelang, voor de eigen ontwikkeling, of het eigen land. Een christelijke gemeenschap die de versplintering en isolering van onze maatschappij tegengaat!
• Om weerstand bieden aan het geweld van woorden en wapens. Om al onze energie te steken in gebed, en in de aanbidding van de levende God in de liturgie van de kerk. Een voor het oog van de wereld zinloze daad!
• Om weerstand te bieden aan de verleiding van het geld en goed, de verslaving van het consumeren. Broeders en zusters, laten we leven van het brood en de wijn waar God zo genadig in voorziet. Dat is leven in overvloed!

Ds. N.M. Tramper, Gouda

Ds Niek Tramper is predikant in de Protestantse Kerk in Nederland en algemeen secretaris van de Europese Evangelische Alliantie. Dit is de bewerking van een lezing die hij dit najaar op een bijeenkomst van de Duitse Evangelische Alliantie hield.