Categorie: 2022

Herv. Gem Wijk en Aalburg, 5 juni ‘22

1. Misverstanden en vragen over de ´vervulling´ of ´doop´ met de Geest.

Betekent het –nav Ef. 5 vers 18- zoiets als ´volgegoten worden´? Blijven we dezelfde mensen? Komt er een einde aan onze strijd? Wat doet God en wat moet ik doen? Wat zijn kenmerken van vervulling? Wat bedoelt Jezus in Joh. 7: 37? Wat betekent dan ‘verzegeling met de Heilige Geest’? (Ef. 1:13)

àWelke persoonlijke vragen hebt u/heb jij over de vervulling met de Heilige Geest?

2. Onderscheid in het werk van de Heilige Geest.

De Geest als Gever en de Geest als gave. Het geleidelijke en gestage werk naast het plotselinge en spontane. ´Motregen´ naast ´plensbui´. Onderscheid tussen wat Jezus doet (dopen met de Geest) en wat de Geest zelf doet (van binnen uit vernieuwen)

Uitleg van dr. Martyn Lloyd Jones (in ´Joy Unspeakable´). Naast ´vervulling´ wordt in de Bijbel gesproken over de ´doop´ met de Geest en het ´ontvangen´ van de Geest. (Vgl. Luk 3:16, Hand. 1:5 en 8; Hand. 2:4; Hand. 8:17; met name 19:2). Er is groot verschil tussen de discipelen vóór en de discipelen ná Pinksteren. De Korinthiërs hadden heel veel ervaring met de gaven van de Geest (charismata), maar het ontbrak aan levensheiliging. Volgens Lloyd Jones is ‘verzegeling met de Geest’ een aparte gebeurtenis die ons bevestigt in het geloof.

Dr. John Stott (in ´Baptism and Fullness´): Pinksteren kan niet herhaald worden. De Geest is éénmaal gegeven aan de kerk; het is het begin van een nieuwe periode in de heilsgeschiedenis. Wel is de vervulling met de Geest steeds weer nodig (wij zijn gebarsten vaten). Voor sommigen is dat een plotselinge doorbraak, voor anderen een veel geleidelijker proces van verzegeling. De Geest als een bergstroom die steeds breder en dieper wordt.

3. Hoe komen wij tot vervulling?

a. de overgave aan Christus. De Geest werkt nooit los van de Vader en de Zoon.

b. de weg van belijdenis en gebed.

c. opruimen van hindernissen. De Geest kan worden tegengestaan (Hand. 7:51), bedroefd (Ef. 4:30) of uitgeblust (1 Thess. 5:19). Blokkades door gemakzucht, zelfzucht, ongehoorzaamheid, ongeloof.

à Waar liggen voor u/ jou de belangrijkste obstakels en hoe ga je daarmee om?

4. Wat werkt de vervulling met de Geest uit?

a. intens verbonden zijn met Christus en Zijn liefde (Vgl. Joh. 16:14). Tegelijkertijd diep besef van onze ´maximale identiteit´ (wie we zijn met al onze zonden en gebreken).

b. leven in de christelijke gemeenschap. Vgl. Ef 5:18 ´wordt vervuld´ = meervoud. In het NT kom je heel vaak het woordje ´elkaar´ tegen. Zonde wil met zichzelf alleen blijven, isoleert een mens van de gemeenschap. In de gemeenschap: biecht en vergeving; ontmaskering van de ´ik-gerichtheid´; ontdekken van persoonlijke gaven, maar ook van wat wij níet kunnen.

c. groei naar volwassenheid (Ef. 4:13-16): de vreugde van de discipline; ervaring van Gods leiding; goed leren omgaan met onze emoties (gevoelens: geen vijand en ook geen meester!)
 Verandert de Geest ons karakter? Ja en nee! Hij schuurt aan de scherpe kanten en slijpt bij wat bruikbaar is voor God. Hij leert onderscheiden tussen wat veranderen moet en wat niet veranderen kan, maar wat we moeten aanvaarden.

à Waaruit mag u/jij opmaken dat de Heilige Geest in je persoonlijk leven werkzaam is? En in de gemeente?              Ds. N.M. Tramper  (niekmtramper@gmail.com)

Preek Marekerk, 20 maart ‘22

‘Schep vreugde in de Heere, dan zal Hij u geven wat uw hart verlangt’.

Deze woorden uit Psalm 37 zongen we in de berijmde versie aan het begin van de dienst. Woorden die voor ons, Westerse mensen, allerminst vanzelfsprekend zijn. Want als het gaat om de verlangens van ons hart woedt er vaak een veldslag, een oorlog. Onrustig is ons hart.  

Deze weken zijn we er getuige van hoe een wrede bezettingsmacht de steden in Oekraïne onverhoeds belaagt en we volgen het met verbijstering. We moeten ons realiseren dat verborgen machten zich vaak sluipenderwijs meester kunnen maken van de ziel van een volk, en van ons eigen hart. Wat die machten precies zijn is nog niet zo makkelijk te omschrijven – ze zitten diep in het levensgevoel, de geest van de tijd en ze zitten diep in ons.

Hoe kun je je verheugen in de Heere wanneer Zijn aanwezigheid eerder als een last dan als een lust wordt ervaren. Als de liefde niet meer brandt? Als je de onvrede van een opstandig hart voedsel geeft? Dat is de veldslag die is gaan woeden om het hart van Judas. In het gedeelte dat we gelezen hebben zijn we er getuige van hoe Judas Jezus heeft opgegeven en de uitnodigende hand van Christus heeft weggeduwd.  

Wat gebeurt er eigenlijk op die onthutsende avond bij de maaltijd nadat Jezus het werk van een huisknecht op zich heeft genomen en de voeten van alle discipelen heeft gewassen? De evangelist Johannes vertelt hoe Jezus hevig ontsteld is: ‘Een van u zal Mij verraden.’ En uit de consternatie merk je dat niemand wist om wie het ging. Een veenbrand onder de oppervlakte en niemand wist waar het smeulde. Behalve Jezus.

Judas

Ons beeld van Judas is vaak dat van een gemeen mannetje (zo wordt hij ook afgebeeld met een haakneus en gemene ogen), die al lang geloerd heeft op Jezus. Zoals Putin al lang geloerd heeft op de omliggende landen en op Oekraïne. Nee, Judas (zijn naam betekent ‘hij die God looft’, of ‘die vreugde schept in God’) was een vriend, gekozen door Jezus en wie Jezus kiest, die heeft Hij lief. Het is heel bitter geweest voor Jezus. Judas is enthousiast begonnen aan de navolging. Hij is er ook op uitgestuurd om het evangelie van het Koninkrijk te verkondigen. Hij heeft de kracht ervan geproefd. Jezus heeft zijn voeten gewassen en het Paasfeest met Hem gevierd.

En toch valt de schaduw van de nacht over zijn leven (vs 30 ‘Het was nacht’). Nadat Jezus heeft gezegd (vers 26): ‘Deze is het aan wie Ik het stuk brood zal geven nadat ik het ingedoopt heb.’ Als u een beetje thuis bent in de Bijbel, weet u ook dat er een opvallend verschil is met wat de evangelist Mattheüs hierover bericht (Matth 26:23). ‘Wie de hand met Mij in de schotel indoopt die zal Mij verraden’. Daar moeten we even goed op letten.

Mattheüs vertelt dat als Jezus het brood in de schotel wel dopen, dat Judas dat tegelijkertijd doet. Dat is voorafgegaan aan wat Johannes vertelt. In de Joodse wijsheid (Jezus Sirach 31: 14 en 18) wordt daar veel over gezegd. De rabbijnen spreken daar o.a. over tafelmanieren. Ze zeggen dat het onfatsoenlijk is. Zoals wij dat ook wel kennen als je tegelijk je hand uitsteekt naar de boterpot – ‘nee, ga jij maar eerst..’. Het is een gebrek aan respect. Met andere woorden: Judas kan geen bescheidenheid en ontvankelijkheid meer opbrengen voor Jezus. Ineens heeft hij het gehad met Christus.

Wat heeft Judas zo ver gebracht? Geld (geldzucht)? – later werd bekend dat hij nu en dan ook wel wat voor zichzelf nam uit de gemeenschappelijke kas. Ambitie? Reputatie? Idealen? Of gewoon een vrij en goed leven? Een nieuw Israël zonder Romeinse bezetter? Judas was zeker iemand met verlangen, met dromen. Een Messias die moest lijden en sterven en de gestalte van een knecht aannam, dat paste niet bij zijn ambitie.

Het heeft Jezus diep geraakt. ‘Die met mij het brood at, mijn vriend en metgezel, die heeft mij hard nagetrapt’ (Ps. 41). Alleen een vriend kan je verraden, een vijand kan dat niet. Als het om vrienden gaat, waar waren de melaatsen, de lammen en de blinden die Jezus genezen had? Waar waren de leerlingen? Toen het eropaan kwam werd Hij verlaten, verloochend en verraden. Maar niemand heeft het zo goed begrepen als Judas…

En wij

Judas is geen verre vijand, geen atheïst, u en ik komen zomaar naast hem te staan. Als je cynisch wordt over zoveel slechtheid in de wereld, en waarom God niet ingrijpt. Als je wakker ligt over de grote crisissen van vandaag en je geloof verliest in een hoopvolle toekomst, of in God die de wereld regeert.

   Maar het kan net zo goed gaan om de gewone dingen die je dagelijkse verlangens raken, je studie, je carrière, dat anderen je waarderen, dat je gewoon gelukkig bent. Verlangens die zich verdringen om ons hart, waar dan uiteindelijk voor Jezus niet zoveel plek meer is.

à Laten we erover nadenken wat ons verlangen dagelijks voedt, ons bezig houdt..

à Opvallend: niemand had het door wat speelde bij Judas, niemand had hem erop aangesproken. Het geheim van onvrede en twijfel bleef met hem alleen. En als je daar iets van herkent bij jezelf of bij een ander – probeer het zwijgen erover te doorbreken. Deel het met een broeder, zuster, vriend of pastor. Laat het niet met jou alleen blijven!

Jezus

Maar dan Joh. 13: 26! Jezus hield aan Judas vast tot het einde toe. Hij reikte hem het brood. Zoals Boaz eens tegen Ruth zei (Ruth 2): ‘Kom hier en doop met ons het brood in de schotel.’ Een uitnodiging, een teken van verbondenheid. Je mag erbij horen! Jezus is oprecht in Zijn liefde. Je moet niet te snel zeggen: ‘O, maar Judas was ertoe voorbestemd’, of ‘Hij is slachtoffer van de omstandigheden, of misvormd door zijn opvoeding.’ Toen Petrus Christus verloochend had, zag hij hoe Jezus naar hem keek. Sprekende ogen die hem tot inkeer brachten. Judas zag de hand van Christus die een taal sprak! Judas heeft hard moeten lopen om de hand van Jezus te ontvluchten.

   Augustinus, de kerkvader, schaamt zich in zijn ‘Belijdenissen’ over zijn vluchtgedrag. ‘Laat heb ik U liefgekregen…U was met mij, maar ik was niet met U.’  Nog later kan het moment komen dat Christus zegt: ‘Ga dan maar. Wat je wilt doen, doe het dan maar. Laat nu jou wil geschieden. Dat is pas echt erg als je ouders dat tegen je zeggen: ‘Ga nu je gang maar, van ons heb je geen last meer…’

à Laten we nagaan waarin God ons tegemoet is gekomen in Zijn liefde. Hoe Hij ons vandaag tegemoet komt.

Jesaja

We hebben uit het OT de woorden van Jesaja 55 erbij gelezen. ‘O, alle dorstigen, kom tot de wateren…’ Ik vind het verrassend actuele woorden; ze raken me telkens weer als ik ze lees of hoor. Ze gaan ook over de ‘slag om ons hart’, over het terugvinden van onze ziel en over een nieuwe toekomst. Oorspronkelijk waren deze woorden gericht aan het adres van leidinggevende Israëlieten (experts) die ooit naar Babel werden gedeporteerd, of liever gezegd: hun kinderen en kleinkinderen. Ze hadden het uiteindelijk toch wel goed gekregen daar. Na twee generaties resoneerde het verlangen naar het land van de belofte bij de meesten niet meer. Het dienen van God, het verlangen naar Zijn huis, de dienst van de verzoening, de gebeden, de vreugde van de feesten, dat alles was onbewust op de achtergrond geraakt. De zorg voor hun ziel had plaatsgemaakt voor de dagelijkse besognes – het opbouwen van een goed leven, werken, een plek voor je gezin, een beetje welvaart en geluk zoeken, een goed leven met je vriendenkring. De balling in je is dan overwonnen, niemand vraagt meer naar je roots.

Herken je daar iets van, dat het levensgevoel van deze tijd zich diep in je bestaan heeft genesteld? Daar hoef je geen moeite voor te doen, dat gaat gewoon vanzelf. Kenmerkend voor onze cultuur: de verborgen frames. Niemand spreekt ze hardop uit, maar ze sturen ons verlangen. ‘Schaf dit aan, het maakt je gelukkig’, of: ‘Zorg dat je in beeld bent’, ‘Werk aan je profiel’, ‘Doe iets nuttigs’, ‘Voorkom verlies’, ‘Mis dit feest of mis deze vakantie niet!’

Er zijn ontzettend veel mooie en goede dingen in het leven, zoals studie, werk, iets presteren, vriendschap, het geluk van je kinderen, een mooi huis, snuisterijen, terrasjes, likes op social media, seks…maar zodra die ons hart (ons denken, voelen) helemaal in beslag nemen, nemen ze onze vrijheid af. Wanneer werk je uitput, je emotionele behoefte een claim legt op je kinderen, je nieuwe huis je huwelijk in gevaar brengt, uitblijven van likes je deprimeert, als seks porno wordt…dan blijf je honger en dorst lijden.

De profeet spreekt mensen aan die dorst lijden omdat ze hun verlangen richten op alle dingen die hun dorst niet kunnen lessen. Door de profeet heen spreekt de levende God zelf. Hij biedt hen wijn en melk aan, dat wil zeggen het leven en de overvloed in God zelf. Hun hart ging uit naar de dingen van de Schepper in plaats van de Schepper van de dingen. Ik moet opnieuw denken aan de woorden van Augustinus: ‘U was met mij, maar ik was niet met U. En wat mij ver van U hield zou niet bestaan hebben, als het niet in U bestond. Maar dan zegt: ‘Ik heb u geproefd en ik honger en dorst naar U. U hebt mij aangeraakt, en ik brand van verlangen naar uw vrede.’

C.S. Lewis vertelt over kinderen die liever moddertaartjes maken in de modder en niet meewillen als hun moeder voorstelt om naar het strand te gaan. Gewoon, omdat ze nog niet weten hoe heerlijk het daar is. Dat is het meest fundamentele menselijke probleem. De vijand van het goede leven is niet een slecht leven. Het is veelheid, drukte, de haast waarmee we consumeren en de onbegrensde aandacht voor tijdelijke dingen. Maar als die grotere heerlijkheid in ons leven komt, dan is het niet moeilijk meer. Dan is het de liefde die ons doet opstaan.

‘Babel’ vandaag wil ons aan de leiband laten lopen van verborgen verleiders. Listige reclameontwerpers, algoritmebouwers op Google platforms die nauwkeurig onze verlangens traceren. Ogenschijnlijk beogen ze ons geluk, in werkelijkheid willen ze ons als slaaf.

Aandachtig luisteren

Daarom die hartstochtelijke woorden van de profeet, ja van God zelf: ‘Waarom weegt u geld af voor wat geen brood is en uw arbeid voor wat niet verzadigen kan?’ En dan komt hij met een dringend advies: ‘Luister aandachtig naar Mij, eet het goede… ‘ vs. 2 en 3. Merk je het – het gaat om aandachtig luisteren, je oor neigen, horen. Niet veel meer wordt van ons gevraagd. Om te kunnen luisteren moet je stil worden, moet je het lawaai om je heen en in je het zwijgen opleggen. In het leven van Judas stormde het, er woedde een slag om zijn hart. Hij kon niet meer horen, Hij kon de uitgestoken hand niet meer vastgrijpen.

In de eenvoud van de stilte begin je te horen. Dan spreekt de eeuwige God tot je. Dan komt er ruimte voor heimwee naar de eerste liefde, die tere momenten waarop God tot je ziel sprak, waarop je tranen van berouw had, maar waar ook een onuitsprekelijk geluk en intense dankbaarheid je hart vulde.

   Luisteren, zegt de profeet, betekent tot inkeer komen en omkeren naar Hem toe die onze ziel kan verzadigen met eeuwige vreugde.

Daarom zijn we hier: om stil te worden en om die uitnodigende hand van Christus gevuld met brood des levens opnieuw te zien en aan te grijpen. Om het aanbod aan te nemen van levend water dat voorgoed je dorst zal lessen. De taal van de uitnodiging, van het verbond (vs. 3), waarin de taal van de liefde en van de trouw. Jouw Schepper is uit op een verbintenis, een huwelijk. Je bent zo kostbaar in Zijn ogen. Nee niet omdat je het waard bent maar omdat God het waard vindt.

Hij wil dat je leeft en dat je bloeit! Gods verlangen is oneindig veel heerlijker dan de kleine frames waarin wij houvast zoeken. Kom, Christus staat aan de deur en Hij nodigt en klopt en wacht om opengedaan te worden. Om met ons te eten en te drinken. De Goede Herder die gekomen is om ons het leven te geven en overvloed. Amen

(Bij het afscheid, september 2022)

Aan de (oud-) collega’s en allen die bij de Wittenberg gemeenschap horen!

Inspiratie

Voor Jenny en mij heeft de oude Reformatorische Bijbelschool die eind jaren tachtig De Wittenberg (WB) ging heten, veel betekend. Het was een plek waar je telkens weer geoefend werd in de omgang met de Schriften en in de christelijke gemeenschap. Wij namen zo’n vijfendertig jaar geleden voor de eerste keer onze intrek in de Wittenberg als jong gezin. Gaandeweg hebben we de schoonheid van toegepast theologisch onderwijs ontdekt, kregen we oog voor liturgie en begonnen we de waarde van de christelijke gemeenschap te begrijpen. Daardoor begon het licht van Christus helderder te schijnen in ons leven. Ik heb in die tijd veel lesgegeven en enorm veel geleerd: waar het in de christelijke gemeenschap nu eigenlijk om gaat, het geduld met jezelf en met de ander, de ergernis een plek geven en ook vergeving. De Wittenberg heeft ons geleerd dat Christus gastvrij is en een christen dus ook. Ons gezin kende na de Wittenberg vaak ‘tijdelijke mee-woners’, soms voor enkele maanden, soms enkele jaren, een Timon-jongere, een Koerdische, een alcoholiste, een zendelinge…

   Leefgemeenschappers van de WB hebben ons geïnspireerd om oog te krijgen voor woestijnvaders en monastieke tradities. Die inspiratie werkt nog altijd door in de ‘Andreas – gemeenschap’.

Later, in de periode van werken bij de GZB en nog later bij de Europese Evang. Alliantie kreeg ik contact met christenen uit de Oosters Orthodoxe tradities en maakte ik kennis met revival movements in zowel Orthodoxe als Rooms Katholieke kerken. Mijn geestelijke roots liggen in de bevindelijke gereformeerde traditie en daar voel ik me nog altijd zeer verbonden mee, maar ik heb vaak gezocht – en blijf dat doen – naar de connectie tussen de spiritualiteit van andere grote tradities en de protestantse. Ik vond geestelijke herkenning in wat Kallistos Ware in The Orthodox Way schreef over (Oosters) Orthodoxe theologie. 

Een unieke gemeenschap

De Wittenberg is een unieke gemeenschap waar bidden en werken, leren en spelen, studeren en feesten samengaan. Waar vind je nog zo’n protestantse gemeenschap waar zo intensief met elkaar wordt geleefd en waar dagelijks voorbede wordt gedaan voor de wereld en voor de kerk? Vooral de verbinding tussen leren en leven, onderwijs en leefgemeenschap is kostbaar en zeldzaam in Europa.^[1] Dat moeten we ons wel realiseren en het motiveert ons om standvastig te blijven. Het is een vrolijke, heilige plek en een kwetsbare plek. Drie en een half jaar geleden bevond de WB zich in een grote crisis. Hoe houden we elkaar scherp als het gaat om niet toegeven aan wat gangbaar is in onze samenleving, tegendraads blijven in een ego-cultuur en Christus voor laten gaan? Waar moet het naar mijn inzicht om (blijven) gaan?

1. Inwijding in een christelijke gemeenschap

Van de meeste gemeenschappen weten we waarom ze er zijn en waarom we er deel van uit maken: een gezin, een schoolklas, een sportclub, de christelijke gemeente. Dat we er deel van uit maken is lang niet altijd omdat we ervoor hebben gekozen. Vaak was de gemeenschap er al voordat wij er waren en moeten we ons ertoe leren verhouden. Zo is het met ons gezin, onze broers en zussen (als we die hebben) en ook met de gemeente waarin we de doop hebben ontvangen. Wat is de Wittenberg dan en waarom is ze er eigenlijk? Is het een gemeenschap die wij met elkaar dragen, of een gemeenschap die ons draagt? En waartoe roept God ons zodat de gemeenschap kan bloeien?

Ik vermoed dat het antwoord op die vragen voor veel WB-ers verschillend uitvalt, variërend van ‘de WB is mijn werkgever’, of ‘de WB biedt me een plek waar ik mezelf, God en mijn toekomst kan ontdekken’, tot: ‘de WB is voor mij een bijzonder gezellig thuis en is dat 24/7’.

   Waar het ten diepste om gaat bij de leefgemeenschap staat omschreven in een visiedocument. Maar hoe functioneren kernwaarden in het geheel van de WB, bij medewerkers (van wie sommigen op de WB wonen en anderen niet), docenten, gasten?

Een inwijdingstraject

Deelnemen aan de leefgemeenschap vraagt stadia, stappen naar verbondenheid. Er is tijd nodig voordat het op zijn plek valt: wie Christus is en wie ik zelf ben, wat de wereld voorstelt en wie mijn broeders en zusters zijn en waartoe God mij roept. We hebben er een leven voor nodig en hier worden we geholpen. Geholpen zodat we anderen kunnen helpen!  

   Kijk nog eens naar het ‘leermodel’ van Berhard Lonergan: 1. Aandacht – aandachtig luisteren en kijken, ontdekken waar het nu echt om gaat; 2. Voldoende kennis en inzicht van de kernwaarden om tot een verstandige afweging te komen of ik me werkelijk kan geven – of kan blijven geven – aan de gemeenschap en of ik me ervoor wil inzetten. 3. Verantwoordelijkheid nemen – dat wil zeggen: mijn ‘verstandig oordeel’ vertalen in concreet gedrag, in trouw zijn, mijn eigen zin op de tweede of derde plek zetten etc. 4. Toewijding van het hart – dwz: vreugde vinden door vol te houden en me met mijn hart blijven verbinden aan de gemeenschap. 

   Elke stap vraagt een eigen inwijdings- of vernieuwingsmoment, jaarlijks of elke twee jaar een moment ‘en publique’, bij een getijdengebed misschien. Maar ook weggaan gaat niet zomaar, dat doe je dan ook in een moment van gebed, zegen en uitzending. En misschien vallen pas (veel) later de dingen op hun plek, maar we zijn wel geholpen. En dat erkennen is van groot gewicht: ‘in de tijd waarin we verhoord zijn, zijn we messiaans geworden…heel bescheiden, opdat we kunnen helpen.^[2]’

(1) Allen die op de een of andere manier betrokken zijn bij de WB moeten (goed) weten waarom de WB er is waartoe de WB er is. Dat heeft alles te maken met wat God heeft gedaan in Christus en wat dat inhoudt voor ons leven hier en nu: wat er is aan troost en hulp en vreugde en opdracht. Voor ieder, in welke vorm hij of zij ook betrokken is, is een zekere informatie, instructie, inwijding en inlijving nodig die helpt om zich te committeren aan het kerndoel en aan de (monastieke) kernwaarden van de WB-community. Dat kan in een heel bescheiden vorm voor vrijwilligers, donateurs en is veel meer uitgewerkt in een inwijdings- en inlijvingstraject voor studenten en (nieuwe) leefgemeenschappers (LG-ers).

(2) Een goed inwijdingstraject voorkomt dat we heel verschillende inzichten blijven houden in wat de WB-gemeenschap is, of zou moeten zijn, en bijvoorbeeld wat we bedoelen met de ‘monastieke’ gemeenschap ?

(3) Een goed inwijdingstraject voorkomt dat ieder op zijn/haar eigen eilandje blijft werken – of (met het bekende beeld van de Saint Exupéry) dat bij het bouwen van een schip de een werkt aan de mast, de ander aan het roer, een derde op de voorplecht, en dat de gemeenschappelijke passie voor de zee allen motiveert.

(4) Een goed inwijdingstraject helpt verder te kijken dan de WB-gemeenschap. De WB is geen kerk, maar ‘gewas op de voedingsbodem van de kerk’. Het gaat uiteindelijk om de dienst aan Christus en aan de gemeente, om het evangelie voor een wereld die van God los is gezongen en een leven dat vrucht draagt, gericht op de terugkeer van de Koning.

2. Spiritualiteit van het alledaagse leven

Waar is de ‘spiritualiteit van de WB’ merkbaar? Niet alleen in persoonlijke stilte, het gebed in de small groups, getijdengebeden, lofprijzing, de vieringen in het startweekend, bij verdiepingsweekends, op afscheidsmomenten. Ook in alle dagelijkse dingen: de manier waarop we gasten ontvangen, sporten, feesten, eten met elkaar, corvee doen, ons kleden, de inrichting van de tuin, hoe we elkaar helpen en elkaar nodig hebben, niet toegeven aan haast of stress. En vooral in: hoe we uitdrukking geven aan de christelijke gemeenschap.

Drie terreinen waarop de WB kan groeien

* groei in samenhang: naar een gezamenlijk gedragen spiritualiteit, het inzicht dat het geestelijk leven zich niet beperkt tot jouw persoonlijke omgang met God en ‘devotional moments’, maar dat het ons dagelijks doen en laten als gemeenschap raakt, dat het dus óók zit in de ‘kleine dingen’ zoals de manier waarop je corvee doet, plakjes kaas voor een ander overlaat, een gast vertelt over wat er hier gebeurt, je jezelf (en anderen) tegenhoudt om pizza’s te bestellen als het avondeten wat minder is, spontaan met en voor iemand bidt, initiatief neemt voor een verdiepingsweekend of een ‘dumpsterdive’ actie. Met je persoonlijke accent draag je bij aan het gezamenlijk geestelijk leven, maar Christus is het hoofd van ons allen en wij zijn broeders en zusters.

* groei in draagvlak. Daar is voorbeeld/voorleven belangrijk, maar ook: instructie, coaching, inwijding, aanmoediging, elkaar aanspreken… Er is maar een handbreedte tussen persoonlijke vrijheid en vrijblijvendheid in een leefgemeenschap. Persoonlijke initiatieven zijn mooi en gewenst als de hele LG er meer door kan bloeien en aan haar doel kan beantwoorden. Het helpt de LG wanneer een oproep om ’s avonds een film te gaan bekijken, samengaat met het voorstel om die film dan wel te onderbreken voor het avondgebed. Het helpt de LG als je meedoet aan een goed gesprek bij het kampvuur, maar ook de tijden respecteert dat het stil moet zijn (en omgekeerd!).

Om draagvlak te houden en te vergroten is een (flinke) kerngroep nodig die de LG meeneemt en enthousiasmeert. Een groep die ook met een zeker liefdevol gezag kan corrigeren en het gesprek aangaan in momenten dat het anders gaat. Soms lijken er teveel tegengestelde krachten te zijn, en woelt er een zekere vrijblijvendheid die samengaat met vaagheid over doel, visie en beleid. Maar ten diepste vergeten we dan de genade waar we van moeten leven.

Draagvlak hangt samen met een zorgvuldig toelatingsbeleid en goede inwijding in de gemeenschap. Er is vaak tijd nodig voor nieuwe mensen om van harte achter doel/visie van de WB te kunnen staan, maar uiteindelijk gaat het daar wel om. Mooi dat er ook een zekere ruimte is voor mensen die voorlopig niet (goed) mee kunnen dragen. Maar gebrek aan verlangen naar en perspectief op groei in de navolging van Christus ondergraaft de christelijke gemeenschap.

* groei in discipline – de noodzaak van oefening in ritmes, rituelen en liturgie – vreugde vinden in een gezamenlijk volgehouden oefening. De vraag is hoe we dat precies doen. Hoe helpen we elkaar bijvoorbeeld de discipline te ontwikkelen van tijdig opstaan, een morgengebed meemaken, tijd nemen voor ontbijt (en niet met een halve boterham achter de kiezen aan de les beginnen)? Wie zet de oefening in gang en houdt het vol – naar het voorbeeld van het groepje sporters die drie morgens in de week een ‘commitment of discipline’ volhouden? 

   Misschien zijn we op het punt van geestelijke discipline te passief of zijn we te weinig in staat om elkaar mee te nemen in zinvolle ritmes en rituelen. En vaak snappen we die pas later. ‘Hier is voor mij tegenwoordig gesteld de tijd van Jezus Christus, waarin ik was, maar ik wist het niet.^[3]’ Wat gaat er dan niet goed als een studentengroep aan het eind van de cursus grotendeels afgehaakt is bij de getijdengebeden? 

3. Wat bedoelen we met ‘monastiek’ als het gaat om de WB? Een paar accenten

(1) Aandachtig leven – de kunst van het vertragen

Aandachtig leven vraagt een zekere rust. Haast en gejaagdheid kunnen niet tot verwondering leiden en brengen ons niet tot inzicht en verandering. Er is ook een ritme en een zekere liturgie nodig die ons helpt te oefenen in vertraging. Belangrijk voor iedereen, of je nu hier bent als LG-er, staflid, docent, medewerker, gast.

(2) Stilte – de stilte leren oefenen om drukte en de zorgen aan te kunnen. Het zwijgen dat Kierkegaard noemt in zijn ‘Aanspraken’ over de Bergrede – zwijgen uit ontzag voor God. Tegenover Hem kunnen we geen enkele pretentie volhouden. Inzicht en praktische oefening zijn nodig om rust toe te laten, om niet elk moment te vullen met onze productieve of consumptieve gewoontes. Daardoor geven we onszelf de gelegenheid om in aanraking te komen met contemplatie, en verwondering en vreugde.

(3) Gehoorzaamheid – leren luisteren

Vrijheid kan alleen bloeien op de bodem van gehoorzaamheid – dagelijks van harte blijven kiezen voor de gegeven belofte aan de ander, God of de gemeenschap. Om te kunnen gehoorzamen, moet je kunnen horen. Om te kunnen horen is aandacht nodig. Aandacht kan pas gedijen als je je niet haast. Aandacht is de wortel van een vruchtbaar leven.

   Spontaniteit kan alleen bloeien bij herhaling. Herhaling is niet de vijand van het spontane, maar juist de voorwaarde. Zoals bijvoorbeeld een jazz musicus kan improviseren bij de gratie van een gegeven melodie. Dat ‘ankerlijntje’ met de melodie maakt het nu zo spannend en geeft plezier. De celebration of discipline opent de deur voor de discipline of celebration.

   Ten diepste gaat het in alle dingen om de gehoorzaamheid aan Christus. Door Hem te zoeken, krijgen alle andere dingen hun plek. Wij zijn immers niet van onszelf, maar van Hem.

(4) Ritme en liturgie

Verbindende spiritualiteit gedijt alleen als dagelijks, wekelijks, maandelijks…momenten van aandacht (Andacht) zijn, van stilte, gebed, contemplatie, sobere maaltijd, maar ook viering, vreugde, Bourgondische maaltijd, feest. Bij beiden, zowel de stilte als het feest, verschrompelt de ‘de lauwheid van vermaak, entertainment’.

   Zowel de stilte als het feest helpen ons bij de oefening in geduld – de kunst van het wachten, en van het volhouden. Want gemeenschap zijn we met het oog op het Evangelie van Christus, op de bloei van Zijn kerk en op de komst van Zijn Rijk. 

Niek Tramper, 27 sept ‘22

Vragen om verder te bespreken.

1. Waar word je blij van als het gaat om het reilen en zeilen van de Wittenberg? (Wat vertel je graag door aan anderen?)

2. Wat is voor jou ‘het verlangen naar de zee’ als je meebouwt aan het schip van de Wittenberg? (Maw: waar moet het in de kern om gaan volgens jou?)

3. Wat vind je op dit moment ‘de laagste duig’, maw op welk punt zijn we allereerst geroepen om een slag te maken? 

4. Als er nog tijd voor is: wat herken je (vooral) in het verhaal van Niek (waar zet je een uitroepteken bij) en waar plaats je een kritische/aanvullende noot?

---

[1] Inspirerende plekken wat betreft de verbinding tussen leren en (monastiek) leven zijn bijv: het Bijbelinstituut in Korntal (bij Stuttgart), St Anselm’s Community in Lambath Palace, Wycliffe Hall in Oxford, Filipus College in Ankara, en Chemin Neuf communities, zoals die van Hautecombe op de oever van het Lac du Bourget (Savoie).

[2] K.H. Miskotte in de preek over 2 Kor 6 ‘Wat een tijd!’ die we pas lazen bij de inspiratietafel monastiek

[3] Uit de eerder genoemde preek van Miskotte.

Mirjam van der Vegt ‘Eeuwenoude stilte – Hier en nu’ (Kok Boekencentrum, Utrecht 2021, 223 p)

Anne Marije Baars ‘Wat als het langzamer kan – over aanwezig leven’ (Sestra, Heerenveen 2021, 123 p)

‘Mensen zoeken vrede, maar wat ze allereerst nodig hebben is stilte’, zei moeder Teresa van Calcutta ooit, ‘want de vrucht van stilte is gebed, de vrucht van gebed is geloof, de vrucht van geloof is liefde, de vrucht van liefde is dienstbaarheid en de vrucht van dienstbaarheid is vrede.’

   Stilte is een schaars goed in onze samenleving. Vorig jaar fietsten mijn vrouw en ik in Noordoost Duitsland vlak bij de Oostzee. Op een landweggetje stonden we stil en hoorden we niets dan het suizen van de wind en de verre roep van een vogel. In Nederland vind je nauwelijks nog plekken waar het geluid van de snelweg, van vliegverkeer of landbouwmachines ver weg is. Maar stilte buiten wil nog niet zeggen dat het in ons stil is, integendeel, juist dan kan ons onrustige hart opspelen en een storm aan gedachten opsteken. Daarom verlangen mensen naar stilte en zijn ze er bang voor.

   Mirjam van der Vegt heeft met behulp van kunstenaars, fotografen, dichters en schilders een prachtig boek gemaakt over de stilte. Op de eerste bladzijde komt die ene zin midden op de lege pagina je onmiddellijk tegemoet: ‘Loop langzamer, word stiller. Het leven heeft al zoveel in zich voordat we er iets van maken.’ Woorden die uitnodigen om stil te staan, je gedachten te laten gaan of te bidden. Even ophouden met de waan van de dag die ons voorliegt dat ons leven een project is waarin wij moeten uitblinken.

   Van der Vegt stelt vier treden van stilte voor: herademen, struikelen, beminnen en uitreiken. Het is een trap die je op elke bladzijde langzaam afgaat. Elke trede biedt schitterende beelden van de natuur, laat je het werk van eigentijdse kunstenaars ontmoeten, voert je verstilde kerkinterieurs binnen en brengen nieuwe gedichten op je pad. De weg van het hoofd naar het hart komt in dit formidabele kijk- en luisterboek zelf naar je toe.

   Maar stilte is niet alleen herademing. De tweede trede is die van de struikeling: de onvrijwillige stilte die je kunt ervaren om een diep verlies, een ziekte of een lockdown. De stilte die morrelt ‘aan de deuren van je hart.’ De auteur weet waarover zij spreekt. Zij werd jarenlang geconfronteerd met ziekmakend lawaai van buren, raakte in een burn-out en langzamerhand ontdekte ze de genade van stilte. God sprak tot haar in het suizen van de zachte stilte en zij is de rijkdom daarvan gaan uitdelen in publicaties, trainingen en retraites. En hier in dit boek.

   Het past niet bij ‘Eeuwenoude stilte’ om veel woorden toe te voegen – neem, onderga het, laat je hectische leven onderbreken. Leg het op de salonkamertafel, om het nu en dan in te kijken en erbij te mijmeren: uitnodiging om God als Schepper te eren en de Heilige Geest die de bron is van alle schoonheid en goedheid.  

Kierkegaard zegt in een van zijn ‘toespraken’ dat we pas vreugde in het leven leren kennen als we de toekomst overwinnen. Hij doelt op de overwinning van het christelijk geloof dat de ‘eeuwigheid in de tijd’ brengt, de tijd die ons tot heimwee, bezorgdheid of angst voor de dag van morgen verleidt. Ik moest eraan denken bij het lezen van Anne Marije Baars’ boek ‘Wat als het langzamer kan ’. Baars is vooral bekend van haar Instagram account met verhalen en beelden over authentiek leven, kwetsbaarheid, leren loslaten en leven in het hier nu. De verhalen in dit boek gaan vooral over haar thuissituatie, over het soms chaotische en onvoorspelbare leven van een gezin met twee jonge kinderen, de burn-out van haar man, de strijd om die chaos te boven te komen. En het gevoel dat je dat telkens weer verliest. Dát is het leven dat je mag leren omarmen, waarin je moet leren vertrouwen, liefhebben en vreugde vinden. Dat is het leven waarin ‘heilige overgave’ wordt gevraagd als je in de vroege morgen al merkt dat het heel anders loopt dan je wilde.

   Ik kan me voorstellen dat haar posts op Instagram vooral jonge moeders aanspreken door openhartigheid en eerlijkheid over falen. Bij elkaar gebracht in een boek krijgt het wel iets vermoeiends. Telkens weer die spaghettislierten, bergen wasgoed, telkens weer die haast, die controledrang, dat buffelen om jezelf een rustig momentje te kunnen geven. Telkens weer de boosheid dat het niet lukt. Wel ontzettend herkenbaar, zeker voor jonge ouders. Opvoeden gebeurt ‘in the midst of chaos’ (Bonnie Miller -Mclemore). Zoek de rust telkens weer midden in de chaos, laat je niet verleiden door de gedachte dat je dit kunt overwinnen en achter je laten.

   Inspirerend vind ik de suggesties om langzamer te leven: in de avond, de morgen, en de middag. Elk dagdeel heeft zijn eigen waarde en ritme. Baars zet in bij de avond – als alles stil wordt en zich voegt naar de nacht. In de kwetsbaarheid van onze slaap en die van onze slapeloosheid werkt God.

Even terug naar de woorden van Kierkegaard. Bij alle publicaties over stilte en aandachtig leven blijven we die nodig hebben. Zij brengen ons op het spoor van Christus en het vertrouwen op Hem die gezegd heeft: ‘Neem Mijn juk op u en Ik zal u rust geven’.

Zeist, ds. Niek Tramper