Categorie: 2013

Sint Jan, Gouda, voortzetting + dankzegging Heilig Avondmaal 8 dec. ’13

Waar gaat het in het boek Hooglied over?

Het is niet zo makkelijk om uit het Hooglied te preken. Want je beseft wel: het is niet zomaar een liefdeslied. Ja dat is het natuurlijk ook: een prachtige songtekst, waarin een jongen en een meisje beurtelings over de liefde voor elkaar zingen. Mijn lief, je bent zo mooi, je bent zo aantrekkelijk! Prachtig dat erotiek in de Bijbel een plek heeft. Dat over lichamelijke aantrekkingskracht en overgave aan elkaar in liefde en trouw niet geheimzinnig gedaan wordt. Dat maakt Hooglied wel actueel in een tijd van verwarrende relaties en vluchtige seksualiteit.

Dit liefdeslied van koning Salomo voor zijn donkere bruid Sulamit wordt meestal uitgelegd als een allegorie. Er zit een diepe symboliek achter. De Rabbijnse uitleg is dan ook dat het niet over een man en een vrouw gaat, niet over Salomo en zijn bruid, maar over God die de minnaar is en over zijn volk Israël die de Geliefde is. En Hij heeft haar uit haar oude huis (het huis van de slavernij) gebracht en haar door de Rode zee, door de woestijn en over de bergen geleid naar Zijn huis, het beloofde land.

De christelijke kerk heeft die symboliek overgenomen. Maar dan gaat het om Christus en zijn bruid die voor elkaar bestemd zijn. Ze zijn in ondertrouw en alles wacht op de grote bruiloft. Daar ging het ook over bij de voorbereiding vorige week (die 10 meisjes die de bruidegom opwachtten) en ook vanmorgen: Jezus die aan de deur van de gemeente staat en verlangt met zijn gemeente de maaltijd te houden die Hij gereed gemaakt heeft.

Wat hij heeft gedaan en hoe zij reageert

In de tekst (begin van het hoofdstuk) is eerst de jongen, de bruidegom, aan het woord. Hij zingt lyrisch dat hij alles heeft meegebracht, heerlijke kruiden, parfum. En de heerlijkste honing, wijn en melk. Hij heeft geproefd dat het goed is en hij wil al zijn vrienden erop trakteren. Want hij gaat naar het meisje toe, zijn aanstaande vrouw om haar te halen voor het feest, om altijd bij haar te zijn. Zij weet dat hij komt. Ze hoort hem zelfs aan de deur staan (vs 2). Eigenlijk was dat vandaag ook zo! De Geliefde kwam en Hij had alles meegebracht voor de maaltijd. Je hoefde zelf niets mee te nemen. Je mocht bij Hem aan tafel zitten en van zijn gastvrijheid genieten. Daar had Hij zich helemaal voor gegeven. Soms halen vrienden alles uit de kast halen als je een keer bij hen komt eten. Dat is nog helemaal niets bij Hem! 

Het loopt echter uit op een pijnlijke teleurstelling. Daar heft zij een lied over aan. Ze zingt hoe hij bij haar aanklopte. Na de nacht waarin hij buiten was geweest en alles had voorbereid. Maar ze had geen zin om uit bed te komen. Ze had ineens allerlei bezwaren: ze moest zich weer aankleden, ze moest haar voeten vies maken. Daar had ze geen zin. Hoe kon dat nu gebeuren, terwijl ze van hem hield? Hij was er de hele nacht voor in touw geweest. De dauwdruppels van de vroege morgen zaten op zijn haar. Hij moest toch heel aantrekkelijk voor haar geweest zijn. Maar ze had hem ijskoud laten staan. Ze had hem laten lopen. Heel vernederend, heel beschamend voor hem.

Het is als een akelige droom. Toen hij zijn hand had teruggetrokken uit de opening van de deur (een soort luikje waardoor je van buitenaf ook bij de grendel kon), drong het tot haar door wat ze had gedaan. Dat ze hem gekwetst had door haar onverschilligheid en gemakzucht. Het begon ineens door te dringen wat hij had gezégd. Maar híj was weg. Ze had geen rust meer, overal ging ze hem zoeken. Ze ging er op den duur zelf onderdoor (vs. 6). Ze kreeg van de mensen om haar heen ook nog de volle laag te verduren. Ze werd geslagen, haar sluier afgepakt, onteerd. Maar híj liet zich niet vinden.

Wat Christus heeft gedaan

Ik wil in deze dienst van dankzegging voor het HA de stap wel wagen naar Jezus en de gemeente. Christus, de Geliefde, heeft de nacht buiten gewacht. Udemans, een van de meest bekende 17^e eeuwse predikanten, zei dat dit nu precies Christus’ lijden symboliseert. Hij heeft buiten geleden. Met zijn gebroken lichaam en zijn vergoten bloed heeft Hij alles voorbereid. En Hij roept, en klopt en wacht, nee Hij dwingt niet en Hij forceert niet. Hij is voorzichtig net als de man bij de deur van zijn bruid. Maar hoe komt het dat er dan zulke dingen gebeuren zoals het meisje hier vertelt? Dat zij hem laat staan, en dat hij zich dan niet meer laat zien.

Hij roept jou als je zegt dat je Hem niet kent

Heb je het vandaag gehoord, heb je het gezien en geproefd? Dat Hij overliep van verlangen om alles te geven wat Hij had voorbereid? Dat Hij daarom is gekomen, gezonden door de Vader naar deze wereld. Dat Hij daarom het kruis heeft verdragen en de schande veracht? Dat Hij die lange en moeilijke weg is gegaan voor jou/u? Heel goed mogelijk dat iemand zegt: ‘ik weet eerlijk gezegd niet over wie u het hebt’, of: ‘ik weet niet wat ik met hem moet over wie het gaat.’ Ook heel goed mogelijk dat je maar één gebed van Hem en zijn liefde verwijderd bent.  Want die je niet kent, heb je wel nodig. Al je vragen, al je verlangen naar het aantrekkelijke van wat er op het bord van jouw leven, of op het scherm van jouw dag verschijnt, kan Hij alleen tot rust brengen. Eén knieval, één belijdenis: Heer, Ik ben het niet waard, maar ik belijd dat ik een schijnwereld ophoud in mijn leven. Ik geef alles aan U. Wilt U mij schuldig mens vullen met Uw liefde…’

Als het dan weer mis gaat.

Maar als je Hem kent (voorzichtig zegt dat je van hem houdt), als je aan het avondmaal bent geweest, dan wil je Hem danken. We zeggen Hem niet alleen dank voor alles wat Hij gegeven heeft in onze liederen en gebeden, maar we zijn ook vast van plan (vast voornemen- zoals het formulier zegt) om dat in ons dagelijks leven te laten blijken. Ook aan de mensen om ons heen willen we laten zien dat we grote reden tot dankbaarheid hebben. Dan zullen de mensen, en zelfs ook de dieren en de planten het merken hoe goed God is.

Maar die dankzegging kan ineens ontzettend tegenvallen. Herken je dat? Dat je je toch weer aan iets overgeeft, waarvan je weet dat het verkeerd is. Maar het is alsof er een muur in gedachten oprijst. Herken je dan ook dat Hij zich terugtrekt? Je merkt zijn aanwezigheid niet meer zo. Die tere band tussen Hem en jou heb je door de modder gehaald. Er zijn scheuren in gekomen. Dan zeg je niet zomaar even: ‘o, dat komt wel weer goed, ik probeer wel beter mijn best te doen.

Door wat de bruidegom hier doet (weggaan, en zich voorlopig niet laten zien), laat hij het meisje ontdekken hoe onverschillig ze is, hoe lauw eigenlijk. Dat doet Jezus nog. Dat Hij je laat ontdekken, wat voor een mens je bent. Wat het Hem gekost heeft en hoe weinig dat tot ons doordringt. God laat jou/mij soms door een bodem heen zakken. Hij ontdekt je aan je schuldige bestaan. Dat er in jou en mij helemaal niets goeds woont. Dat al je gerechtigheden nog als een waardeloze en vieze doek zijn. Niet, omdat je fouten hebt gemaakt, maar omdat je tegen de liefde gezondigd hebt. Het is pijnlijk, maar veronachtzaam het niet.

Je denkt misschien wel aan de tijd van je eerste liefde. Dat Hij je zo nabij was gekomen, dat het haast te veel voor je was, dat zijn liefde bijna niet te dragen was, zo groot. Toen kon het niet meer weg, toen was Hij alles voor je en je dacht dat je opgehouden was met zondigen. Maar later kwam er van alles tussen. Je kreeg het ook zo druk. Er kwamen nieuwe vragen op je af. Jezus stond eerst bij de deur. Zijn gestalte was vol liefde. Je hoorde zijn stem, maar je liet Hem staan en toen trok Hij zich terug.

De tijden dat Christus zich verbergt, zijn misschien nog niet de slechtste, want nu worden we ontdekt aan onze slaperigheid en lauwheid (net als het meisje uit Hooglied 5). We dachten dat het nog wel goed zat met het geloof. Maar als de grond onder je voeten wordt weggeslagen, heb je geen rust meer, ga je Hem nodig krijgen, ga je Hem hartstochtelijke zoeken. ‘De verberging van Gods Aangezicht is bitterder dan de dood’ (staat er in één van de belijdenisgeschriften van de kerk).

Als je nu het Avondmaal hebt ontvangen van Hem, de Geliefde, hoe kun je Hem daarvoor danken? Dat doe je in de kerk, in deze dienst, maar dat doe je nog veel meer door in dankbaarheid voor Hem te leven. Hoe moet dat dan?

Het gaat om heel concrete dingen. Laat ik het voorbeeld van een huwelijk of vriendschap nemen.

Dan heb je met elkaar aan de tafel van de Heere gezeten, en het volgende moment doe je elkaar aan de keukentafel vreselijk pijn met verwijten. Je wilde het niet, maar het kwam toch en dan zit je zwijgend aan tafel en je valt jezelf vreselijk tegen. Je merkt ook dat het met het geloof niet zo goed gaat. Christus trekt zich terug. Soms doen mensen elkaar veel pijn, terwijl ze toch van elkaar houden. Gewoon terugkeren naar de oude liefde, gaat zo maar niet. Er moet gepraat worden, er is vergeving nodig en nieuw vertrouwen. Het is niet zo erg als er dan tranen vallen, als dat echt tranen zijn van spijt, van omkeer, als die leiden tot herstel van de liefde.

Denk er maar eens over na, dat het ook in het geloofsleven ver kan gaan, dat je aan Christus toebehoort, maar je geeft je hart aan een ander of aan iets anders. God is een jaloerse minnaar. Hij verdraagt het niet. En wat als op een gegeven moment blijkt dat een van de partners een buitenechtelijke relatie heeft gehad? Dan gaat er een golf van verdriet en pijn door de ander heen. En stel dat de echtgenoot die heeft bedrogen dan zegt: ik heb er spijt van, ik zal mijn leven beteren. Dan weet je: dat gaat zo maar niet, dat kun je niet in een uurtje regelen. Wil dit nog goed kan komen, dan is berouw nodig, erkenning van de schuld, anders is herstel niet mogelijk, of het wordt een schijnvertoning. Zo is het ook in het geloof.

Ik wil iets noemen van het ‘gevecht’ dat ik in de contacten met (jonge) mensen geregeld tegenkwam. Dat je toch weer naar bepaalde sites op internet komt terwijl je Jezus toch echt wel dienen en heilig voor Hem wilt leven. Dat er ineens weer zo’n muur om je gedachten komt, waar niemand bij kan en je geeft je over aan pornografie en aan lust (want het ligt overal voor het grijpen). Jezus stond wel aan je deur, maar je liet Hem staan. Dan zak je weer door een bodem heen en God verbergt zich. En het lijkt niet te helpen als je je voorneemt om het niet meer te doen. Vaak zijn er twee willen in je. Maar dan overlaadt Christus je niet met verwijten. Hij wacht niet tot je een beter mens wordt. Jezus wil je laten zien dat Hij je zo niet bedoeld heeft, dat je Hem zo tekortdoet, en jezelf en misschien je vriendin of je vrouw. Denk niet dat jij dat op kan lossen. Je hebt zijn hulp nodig, maar als je het voor jezelf houdt, niet in het licht brengt, kan Hij het niet wegnemen. Berouw brengt het aan het licht. Je bent niet bestemd om in de duisternis te leven. De zonde kan geen macht meer over je hebben, want Jezus heeft jou voor zijn rekening genomen. Vergeet trouwens niet dat God ook mensen stuurt, die je hierin kunnen helpen. Laat de zonde niet met jezelf alleen blijven. Deel je probleem met iemand die je vertrouwt, die met je kan bidden en die je verder kan helpen.

Heel goed mogelijk dat Christus zich verbergt en je in de crisis brengt en u/jou laat ontdekken hoezeer je altijd bezig geweest bent om geld en goed te verzamelen en hoe weinig je altijd voor een ander over had. Dat kon een ander mens nooit tegen je zeggen, want dan kreeg ie de wind van voren, maar God legt er wel de vinger bij. Wat een genade dat je dat door een crisis heen gaat ontdekken, dat het open komt. Dat is het begin van verandering. Dat is het begin van een leven in dankbaarheid. En zo kun je wel doorgaan.

De slaperigheid en lauwheid van het meisje in Hooglied 5 is niet ver bij ons vandaan, toch? Dan is er geen andere weg dan met onze verlegenheid naar Hem te gaan, Hem te zoeken, telkens weer. Hij moet het zelf weer goedmaken en bevestigen. Met je eigen streven en je eigen wilskracht redden we het nooit. ‘Durf een zondaar te zijn’, zei Luther. Hij bedoelde: probeer je niet schoon te wassen, maar erken het , belijd het. Dat is ook een stukje van het leven in dankbaarheid.

En als nu heel je leven in een boek zou staan geschreven. Als de rekening ervan wordt opgemaakt (zoals mijn vader dat altijd deed aan het einde van het jaar – dan moesten de rekeningen geschreven worden, van alles wat de mensen hadden laten opschrijven. Hij hield het nauwkeurig bij). Stel dat alle goede en slechte dingen opgeteld zijn. Dat de Heere zelf het optelt, wat is dan de uitkomst? Wat denk je, je probeert er nog wat goeds tegenover te zetten, zodat je misschien aanvaard zou kunnen worden? Er komt een groot kruis door: het is te kort. Je staat te boek als schuldige. Je rekening staat in de min. Maar het Evangelie van deze dag (in Woord en sacrament is dit: dat Hij er opnieuw een kruis doorzet, het bloedrode kruis van Zijn Zoon: Jezus, en zegt: het is betaald. Er is voldaan. Het is genoeg, er is een volkomen vergeving voor al uw zonden. Daarom zeggen we in dankbaarheid: Heer, mijn God U wil ik blijven dienen, omdat U alles hebt gedaan. Lof zij U, Vader, Zoon en Heilige Geest, Amen

Inleiding in het Evangelie van Johannes en de brieven van Johannes. Gouds Leerhuis, oktober 2013

Johannes: apostel, evangelist en pastor

Noch in het Evangelie, noch in de brieven van Johannes vinden we de naam Johannes. Toch is er geen reden te twijfelen over het auteurschap van de apostel Johannes, één van de eerste leerlingen van Jezus, zoon van een visser uit Kapernaüm. In de geschiedenis van de kerk is al vroeg aangenomen dat de schrijver van de brieven dezelfde is als de schrijver van het Evangelie, namelijk ‘degene van wie Jezus veel hield’ (Joh. 21: 20 – 24). In de vroege kerk was tamelijk onomstreden dat dit de apostel Johannes betrof, die lange tijd in Efeze werkte en door keizer Domitianus verbannen werd naar Patmos. De eerste melding dat de apostel Johannes de auteur is van het Evangelie vinden we bij Irenaeus, bisschop van Lyon in de 2^e helft van de tweede eeuw, en afkomstig uit Klein-Azië. Hij zegt in Adversus Haereses (III, 1,1): ‘ Vervolgens heeft ook Johannes, de leerling des Heren die aan zijn borst rustte een evangelie het licht doen zien, terwijl hij te Efeze in Asia verbleef.’ (geciteerd bij J.P Versteeg, Evangelie in viervoud, p. 95).

In de eerste pastorale brief valt op dat de schrijver heel direct en concreet met Jezus in aanraking is geweest (1:1). Hij moet wel één van de discipelen zijn geweest. Daarnaast zijn er veel parallellen tussen het Evangelie en de brieven. De tegenstellingen ‘licht-duisternis’, ‘waarheid-leugen’en ‘leven-dood’ komen zowel in het Evangelie als in de brieven scherp naar voren. De brieven vormen een concretisering van de woorden van Jezus in Het Evangelie: ‘dit is Mijn gebod dat u elkaar liefheeft’. Al met al is het tamelijk onomstotelijk dat de apostel Johannes de auteur is van zowel het Evangelie als de brieven.

Zeer waarschijnlijk zijn de pastorale brieven geadresseerd aan de gemeente van Efeze, waar Johannes lang heeft gewerkt. Hij heeft ze vermoedelijk geschreven in de beginperiode van zijn verbanning, rond het jaar 85. Johannes spreekt herhaaldelijk van ‘mijn kinderen’ en ‘mijn geliefden’. De apostel is als een adelaar, die graag bij zijn jongen blijft die nog niet vliegen kunnen, maar die niet bij het nest kan. De adelaar is in de kerk altijd hét symbool van deze apostel en pastor gebleven. Hij schrijft vol vaderlijke bezorgdheid aan zijn geestelijke kinderen, die meegesleept dreigen te worden door de fraaie bespiegelingen van dwaalleraren.

Johannes’ tijdgenoten en wij

Voor wie heeft Johannes zijn evangelie en ook zijn brieven geschreven? Het is opvallend dat hij in de keuze van zijn begrippen duidelijk aansluit bij de Hellenistische cultuur. Dat zou erop kunnen wijzen dat Johannes’ doelgroep vooral de niet-Christelijke lezers waren, vertrouwd met Griekse begrippenkaders. De evangelist zelf laat zijn doel duidelijk weten: ‘dit is geschreven ‘opdat u gelooft dat Jezus de Christus is, de Zoon van God, en opdat u, gelovend, het leven hebt in Zijn Naam.‘ (20:31). Het woord ‘geloven’ dat vaak voorkomt in dit Evangelie kan op twee manier uitgelegd worden: 1. ‘blijven geloven’, ‘het geloof bewaren; en 2. ‘tot geloof komen’. Versteeg zegt dat op tekstkritische gronden de eerste lezing de voorkeur heeft (a.w., p. 103) en dat ook verondersteld mag worden dat niet alleen Johannes, maar ook zijn lezers de andere Evangeliën kenden, in ieder geval dat van Marcus. De spits is dan de oproep van Johannes aan de gemeente om te blijven bij het Woord van Christus. Het gaat om de versterking van het aangevochten geloof. Johannes schrijft daarbij polemisch, hij gaat in verzet naar drie kanten toe: 1. Naar de Joden die hardnekkig ontkenden dat Jezus de Zoon van God is. 2. Naar de aanhangers van Johannes de Doper. Hij was namelijk het licht niet (1:8), hij was de Christus niet (1:20; 3:28). Hij was slechts de vriend van de bruidegom (3:29). Uit Handelingen 18 en 19 weten we dat Johannes  de Doper veel aanhangers had. Apollos (Hand. 18: 24) was er één van, en niet de minste. Deze Apollos kende de weg van de Heer, maar hij wist weinig of niets van het werk van de Heilige Geest. 3. Naar de gnostische stromingen toe, die religieus bewustzijn propageerden, maar het niet nauw namen met de liefde voor de naaste. Alle drie deze stromingen hadden hun invloed op de gemeente en ze verklaren de polemische fronten in het vierde Evangelie en de brieven.

De tweede opvatting over ‘geloven’, namelijk ‘gaan geloven’, lijkt te worden verkozen in de Goudse (Naardense) Bijbel. Johannes 20:30 luidt daar ‘..opdat ge zult geloven…en opdat u die dit gelooft leven hebt in zijn naam!’ Dan ligt de doelgroep van het Evangelie in de Grieks-heidense wereld. We kunnen bij de eerste lezers van het Evangelie denken aan en wijd publiek, met religieuze en filosofische belangstelling in een multiculturele samenleving van een grote Hellenistische stad zoals bijvoorbeeld de stad Efeze. We laten beide opvattingen naast elkaar staan. Het gaat Johannes erom dat de lezer tot geloof komt in Christus als de Zoon van God, en dat hij uit dit geloof leeft midden in een complexe, multireligieuze samenleving.

De drie polemische fronten maken het Evangelie en de brieven uiterst actueel. Stel dat we het Evangelie heel onbevangen zouden lezen als een lange uitnodigende beschrijving van de persoon en het werk van Christus gericht aan onze gemeente. Stel dat we zijn brieven als praktische aanmoedigingen voor de kerk vandaag zouden ontvangen. Dan zou Johannes (of liever: de Heilige Geest door Johannes) ons misschien willen overtuigen van drie uiterst belangrijke punten. 1. Dat Jezus niet een groot wijsheidsleraar is, een inspirerend voorbeeld, iemand die je makkelijk bij de galerij van godsdienststichters en profeten kunt zetten. Integendeel, dat Hij God zelf is, het Licht en het Leven, het unieke Lam dat de zonde van de wereld wegdraagt, de enige Herder die mensen het leven kan geven. 2. Dat wij niet kunnen geloven en ook niet blijven geloven zonder de Heilige Geest, die het werk van Jezus thuisbrengt in het leven van een Christen en van de gemeente. De kerk is niet zo maakbaar als we dachten. We moeten nog veel leren over het werk van de Geest, de Trooster. 3. De populariteit van religieuze stromingen zoals die van de New Age beweging en het Boeddhisme komt bij Johannes in een scherp licht te staan. Die willen de ‘therapeutische bronnen in het Zelf’ aanboren. De christelijke gemeente kan er echter niet in meegaan als ze Christus’ aanspraken ‘Ik ben het brood des levens’ of ‘Ik ben het licht der wereld’ ernstig neemt.

Johannes en de gnostische filosofie

De opening van het vierde Evangelie, de proloog met het pregnante gebruik van het begrip logos (het woord, in de Goudse Bijbel vertaald met ‘het spreken’) deed veel theologen naar verbanden met de Griekse filosofie zoeken. Vooral in de Hermetische literatuur en de gnostische geschriften. ‘Hermetisch’ slaat op de verzameling filosofische en religieuze geschriften verzameld in het zogenaamde Corpus Hermeticum, de term gaat uiteindelijk terug op de Griekse god Hermes die de bode der goden was, eigenlijk de bemiddelaar tussen hemel en aarde. De hermetische literatuur bevat en mengeling van platonische en stoïcijnse filosofie. Verschillende kernbegrippen vinden we ook in het vierde Evangelie terug, met name het begrip logos en ook het begrip weten of kennen (Grieks: gnosis). God kennen betekende voor de hermetici ook de goddelijke natuur delen, dus: een beetje goddelijk worden. Voor mensen van vlees en bloed lijkt het onmogelijk om zo’n geluk te bereiken, maar door geestelijke oefening, ascese en meditatie kan die vreugde van de kennis van God worden bereikt. De kennis dat God licht is en leven en dat we van Hem afstemmen is in de Hermetische geschriften de sleutel tot de onsterfelijkheid (C.H. Dodd, The Interpretation of theFourth Gospel, p. 36). Als ik me niet vergis winnen dit soort gedachten weer aan populariteit in de Westerse samenleving. God die als een kracht in ons woont en ons geluk bevordert als we door meditatietechnieken en therapie daaraan overgeven. De kern van het kwaad van de ziel is hier onwetenheid of gebrek aan oefening.

De logos is in de hermetische geschriften óók het woord, of de wijsheid waardoor God de wereld schiep. In mensen, die volgens de hermetici van God afstammen, huist die logos als een goddelijke gift, zodat zij Gods werk kunnen herkennen. Johannes 1 confronteert de lezers van toen -en ook van vandaag- ermee dat de eeuwige Logos niet in schepselen woont, maar dat Hij bij God was en God zelf was en dat Hij in Jezus vlees en bloed aannam. Johannes snijdt daarmee alle pantheïsme in het Griekse denken –en evenzeer in onze tijd- de pas af. Het Woord, het Leven en het Licht der mensen, kan alleen toegeëigend worden door hen die het recht en de macht hebben gekregen kinderen van God te worden, zij die opnieuw geboren, anothen, van Boven, uit God geboren zijn (1:13; 3:3).

Zonder twijfel zijn er parallellen tussen de gedachte aan de hemelse Mens, de bemiddelaar tussen hemel en aarde zoals die door Philo van Alexandrië en in de hermetische geschriften wordt genoemd. Johannes ontleent zijn begrippen logos, licht en leven echter niet aan de heidense filosofie, maar aan de woorden van de Pentateuch, in het bijzonder Genesis 1 (zie ook Versteeg, a.w., p. 105 v.). De beginwoorden van het Evangelie klinken immers hetzelfde als die van het boek van de Schepping. Het Woord is het instrument van de schepping. Door het Woord van de ENE zijn de hemelen gemaakt, door zijn mond, zijn geestesadem heel hun heirschaar!’ zingt Ps. 33:6. In de Goudse Bijbel is het zo verwoord: ‘Het spreken is God nabij, ja God zelf is dat spreken.’ (1:1). De Logos is de Zoon van de hoogste God, de Vader en Hij daalt neer om in deze wereld de kennis van de Vader te openbaren en als Hij weer opstijgt naar de Vader neemt Hij allen die bij Hem horen mee (12:32).

Johannes snijdt in zijn Evangelie en zijn brieven de (christelijke en Joodse) gnostische leraars de pas af. Het doel van de gnostische leraars was een middel aan te wijzen waarop de mens aan zijn gebondenheid aan dit stoffelijke bestaan kon ontsnappen en hem aldus bevrijd te brengen tot onsterfelijkheid. Ellende en zonde in deze wereld schreven zij dus toe aan het lijfelijke bestaan dat nu eenmaal daarmee behept is (‘dat wat van beneden is’, Grieks: ta kato). De concentratie op het geestelijke leven, de ascese kan voedsel geven aan het verlangen van de ziel, die verbonden is met de geestelijke wereld, met God (‘dat wat van boven is’, Grieks: ta ano). Het zijn twee ‘bestaansordes’ die de mens met zich meedraagt en die elkaars tegenstellingen vormen. Het gnostische denken is duidelijk dualistisch. De evangelist gebruikt de begrippen ta kato en ta ano eveneens. Ze corresponderen met de woorden opstijgen en neerdalen in Joh. 1: 52. Daar zegt Jezus dat de Zoon des mensen als een ladder van Jacob is waarlangs de engelen Gods opklimmen en neerdalen. Hijzelf is dus de verbinding tussen hemel en aarde, tussen ta ano en ta kato en niemand of niets anders. Zie over dat opstijgen en neerdalen ook Johannes 3: 13.

Boek der Tekenen: signalen van Gods waarheid in Jezus

De Nieuwtestamenticus C.H. Dodd, die een belangrijke studie over het Evangelie van Johannes het licht deed zien, onderscheidt drie hoofddelen: de Proem (hoofstuk 1 met de proloog en het getuigenis van Johannes de Doper), het Book of Signs en het Book of Passion (vanaf hoofdstuk 13 t/m 20). Johannes 21 is daarbij een naschrift van Johannes, aangevuld met woorden van iemand uit de kring van Johannes’ leerlingen (21:24). De drie delen zijn uniek voor het vierde Evangelie. Het Boek der Tekenen vormt het hart van het Evangelie. Dodd bedoelt daarmee de bundeling van de zeven wonderen beschreven in hoofdstuk 2 tot en met 12. Slechts drie wonderen vinden een parallel in de andere Evangeliën. De andere zijn uniek, namelijk: de verandering van water in wijn (2: 1-11), de genezing van de man die achtendertig jaar ziek was (5: 1-18), de genezing van de blindgeborene (9) en de opwekking van Lazarus (11: 1-44). De wonderen zijn bij Johannes niet zo maar bijzondere gebeurtenissen, het zijn gelijkenissen die de kracht van het Koninkrijk en Gods genade en waarheid in Jezus onthullen.

Het is opvallend dat de gelijkenissen zoals we die in de andere Evangeliën aantreffen in het vierde Evangelie juist niet voorkomen. Bij de synoptici wisselen wonderen en gelijkenissen elkaar af. Bij Johannes zijn de wonderen die Jezus doet in zichzelf gelijkenissen. Neem nu het eerste wonder dat de Evangelist noemt. Jezus verandert water in wijn op de bruiloft te Kana (Joh. 2). Het is niet toevallig dat daar zes stenen watervaten staan die waarschijnlijk in gebruik waren voor de gasten om handen en voeten te wassen. Er staat uitdrukkelijk bij: ‘volgens het reinigingsgebruik van de Joden’ (2:6). Ze symboliseren de ceremoniële wet. Bij het getal 6 (getal van de mens) kun je nog opmerken dat het hier vooral menselijke voorschriften betreft, die voortborduren op wat God aan Israël had geboden. Jezus gebruikt nu deze wasbekkens om de gasten van werkelijk goede wijn te voorzien. Dat zegt dat Hij het werkelijk goede leven brengt. De wet was gegeven met het oog op de veiligheid en heiligheid van Gods volk, maar wat Jezus doet, gaat daar ver boven uit. Het laat mensen de kracht en de volheid van het leven in Hem proeven. Dit is pas echte wijn, ware wijn! Deze geschiedenis kun je daarom lezen als een gelijkenis bij de woorden uit Johannes 1 (vs. 17): ‘Want de wet is door Mozes gegeven, de genade en de waarheid zijn er door Jezus Christus gekomen.’

Dit bijzondere gebeuren in Kana is niet alleen een gelijkenis, het is ook een teken. ‘Dit is het begin dat Jezus maakt met de tekenen te Kana in Galilea; zo laat hij zijn glorie verschijnen en komen zijn leerlingen tot geloof in hem.’ (2:11). Het teken is nauw verbonden met het verschijnen van Jezus’ glorie en met het geloof van de discipelen. Door deze handelingen sprak God niet minder dan door Zijn woorden. In Jezus’ tekenen wordt de heerlijkheid van God ten volle zichtbaar en ze roepen op tot geloof. Johannes zegt erbij dat dit het begin was. In het Grieks archè, wat meer beginsel, of principe betekent. Zo gaat het dus met Jezus! Dit teken is de opening van de zeven grote wonderen die hij beschrijft in het Boek der tekenen, uitlopend op het wonder van de opwekking van Lazarus in Johannes 11. Die ontzagwekkende gebeurtenis geeft de kern van Jezus bediening aan. De dood zal niet langer heersen over Zijn broeders. In Zijn nabijheid kunnen dood en verderf het niet uithouden.

Boek van het Lijden: woorden over Gods weg in Jezus

De zichtbare en hoorbare weg

In het Boek van het lijden vallen de intense en intieme gesprekken van Jezus met de discipelen op. Deze gesprekken omlijsten de viering van het Paasfeest en de instelling van het Heilig Avondmaal. Zoals altijd in Jezus’ gesprekken, staat ook hier een symbool, in dit geval een symbolische handeling, centraal. De synoptici beschrijven hoe Jezus tijdens de paasmaaltijd het brood neemt en het breekt voor hun ogen. Hoe Hij de beker met wijn ronddeelt, die wijst op zijn bloed. De woorden zijn voor ons vertrouwd: ‘Doet dat tot mijn gedachtenis’. In het vierde Evangelie begint de viering van het Pascha echter met de voetwassing. De opvallende symbolen zijn niet brood en wijn, maar wasbekken en handdoek en de viering van het Pascha is bij Johannes een dramatische en verwarrende gebeurtenis waarbij Judas vertrekt om Jezus te gaan verraden (13: 21-30). 

De Evangelist tekent Christus dus als de diaken, die het werk van een huisslaaf verricht. De voetwassing is teken van dienende liefde van de Koning die knecht wilde zijn. De opdracht om het Avondmaal te vieren is echter opvallend afwezig in dit Evangelie! Hoe zullen de leerlingen Christus’ tegenwoordigheid ervaren als Hij niet meer bij hen is? Johannes noemt als vervolg op de viering van het Pascha het nieuwe gebod (13:34): ‘dat ge elkaar liefhebt!’. In de onderlinge liefde zullen ze Christus herkennen. Die broederschap is haast een sacrament, een teken van Christus’ aanwezigheid. Ze zullen Jezus vinden, niet in brood en wijn, maar in elkaar als zij elkaar liefhebben en daaraan zal ook de wereld zien dat Christus leeft. Mijns inziens zijn in de kerkelijke avondmaalsviering brood en wijn verwijderd geraakt van wasbekken en handdoek. We moeten dit ter harte nemen: in het Heilige Avondmaal treffen we Christus niet alleen als priester, ook als diaken. Niet alleen als Verzoener van de schuld, maar ook als Voorbeeld in het liefhebben van de ander. De liefde tot God en de liefde tot de broeders en zusters is onafscheidelijk. Als we ze van elkaar losmaken, liegen we, zegt Johannes. Dan verkeren we in de duisternis en de waarheid is niet ons (1 Joh. 1:6; 2:9-11).

De weg van het Lam

Nergens in de Bijbel spreekt de nauwe verbondenheid tussen de Zoon en de Vader zo duidelijk als in het vierde Evangelie. In het Boek van het Lijden worden meegenomen naar de intense band en de heilige intimiteit van de Zoon en de Vader, met name in wat vaak genoemd wordt ‘het hogepriesterlijk gebed’ van Jezus (Joh. 17). Een oude mevrouw uit mijn vorige gemeente las elke dag Johannes 17. Het raakte haar intens. Het was telkens weer alsof ze het heilige huis van God binnenging en vol ontzag luisterde naar de woorden van Jezus. Hier betreden we de heilige ruimte van Gods Drievuldigheid. De Vader heeft de Zoon lief van eeuwigheid. Zijn diepe verlangen gaat naar Hem uit. Hij vind al zijn vreugde in Hem. Omgekeerd is de Zoon gericht op de Vader. Het is Zijn verlangen en vreugde de wil van de Vader te doen (vergelijk 4: 34). De Geest is de Geest van Vader en Zoon, die de liefdesband tussen hen in stand houdt, maar die ook de waarheid en het recht en de glorie van God in deze wereld verkondigt (16:8). Het is deze perichoreia, heilige dans van liefde, die de kerkvaders met ontzag vervulde. In de synoptische Evangeliën wordt bij de doop van Jezus verkondigd dat God die liefde niet voor zichzelf heeft willen houden, maar die wilde delen met de wereld (vgl. T. Keller, Kruistocht, p. 20v). Johannes noemt de doop van Jezus niet. De Evangelist wijst via Johannes de Doper op Hem als een onschuldig lam, waarvan het bloed vloeide om de schuld weg te nemen (1:29, 34). Ongetwijfeld klinkt hierin vooral Jesaja 53 vers 7 in door. Verschillende uitleggers hebben de betekenis van het lam verbonden met de herhaalde vermelding van Johannes dat het Pascha, het feest der Joden, nabij was (2:13; 6:4; 11:55). Dan zou het gaan om het lam waarvan het bloed aan de deurposten werd gestreken vlak voor de uittocht uit Egypte. Bloed dat de verderfengel tegenhield. Maar hier is geen aanwijzing voor in het Evangelie. De betekenis van het lam, dat de zonde der wereld wegdraagt, toont Johannes in de gesprekken van Jezus met de leerlingen en met Zijn Vader in de hemel.

De weg van verheerlijking

Kenmerkend en opvallend woord in deze gesprekken is het woordje heerlijkheidofglorie(Grieks: doxa), en ook verheerlijken. Jezus noemt dat vlak voor zijn gevangenneming en kruisiging. ‘Vader, het uur is gekomen; verheerlijk uw Zoon, opdat uw Zoon U verheerlijken mag (17:1). Ook in 13: 31, 32, vlak na de ontmaskering van Judas, noemt Jezus het. De verheerlijking van Jezus slaat bij Johannes niet allereerst op Christus’ opstanding uit de dood, of het zitten aan de rechterhand van God, maar op Zijnlijden aan het kruis. Aan het kruis wordt Jezus verhoogd, letterlijk boven de aarde geheven. Die verhoging is ook figuurlijk zijn grootheid. Hier is de heerlijkheid en grootheid van de Vader en de Zoon: Jezus is nu op de plek die de Vader en de Zoon samen overeenkwamen, de plaats waar Hij de wil van de Vader en die van Hemzelf van harte volbrengt. Aan het kruis is het Lam dat de zonde der wereld wegdraagt in al zijn heerlijkheid en hoogheid zichtbaar. Johannes vermeldt het gebed van Jezus in de hof van Gethsemané, zoals we dat van de synoptici kennen, niet. Je zou zeggen: in Gethsemané komen de Vader en de Zoon tegenover elkaar te staan, wanneer Jezus zegt: ‘Vader, als ge wilt, draag deze drinkbeker van mij weg; maar niet míjn wil, maar de uwe moet geschieden’ (Luk. 22:42). Zoiets horen we in het vierde Evangelie niet. Evenmin de uitroep van Jezus ‘Mijn God, mijn God waarom hebt Gij mij verlaten’. In de verhoging van Jezus aan het kruis schildert Johannes met een felle toets hoe de Logos, het eeuwige Woord van God, vlees en bloed is geworden en als een lam ter slachting werd geleid. Dat is nu de heerlijkheid van de Eniggeborene van de Vader (1:14) en hierin blijkt ook de glorie van de Vader.

‘Ik ben’: proclamatie van eeuwig leven in Jezus.

De hernieuwde aandacht voor het Jodendom en het onderwijs van de rabbijnen rondom de Tweede Wereldoorlog opende de ogen voor wat Dodd ‘the Semitic element in the language of the Fourth Gospel’ noemt. De evangelist beweegt zich in de sfeer van de Rabbijnse opvattingen over de Thora en benadrukt het contrast tussen de Thora en het Woord dat vlees is geworden. In de Talmoed en de Midrash wordt de Thora constant vergeleken met brood en water. R. Berechja vermeldt in zijn commentaar op Spr. 25:21: ‘ Als uw vijand honger heeft, voedt hem met brood, d.i. met het brood van de Thora; als hij dorst heeft, geef hem water te drinken, d.i. het water van de Thora. (geciteerd bij Dodd, a.w., p. 83).

Spannend wordt het als het gaat om de Logos, het Woord, als het instrument waarmee God de wereld heeft geschapen. ‘Alle dingen zijn door het Woord gemaakt..’ (1:3). In de Pirqe Aboth (3, 19) is de Thora het kostbare instrument is waarmee de wereld gemaakt is. Rabbi Hoschaya zegt: ‘De Thora zegt “door de resjiet (het begin, het eerste principe) heeft God hemel en aarde geschapen” en de resjiet is niets ander dan de Thora, zoals staat in Spr. 8:22 “De Heer maakte mij als het beginsel van zijn wegen.” ’.

In Johannes 18 vers 4 en 5 heeft de uitwerking van Jezus’ uitspraak ‘Ik ben (het)’ grote gevolgen. De bende die Hem gevangen wil nemen, wijkt als door een onzichtbare hand getroffen achteruit en struikelt. In het Grieks klinken deze woorden als: ‘Ego eimi’. Letterlijk: Ik ben. Daarin resoneert het ontzagwekkend woord van God aan Mozes bij de braambos, als die naar zijn Naam vraagt: ’Ik ben die Ik ben’. Maar ook verwijst het naar het tweede deel van Jesaja, waar de Heere met ‘Ik ben’ zijn eeuwige en onveranderlijke bestaan aangeeft. Daarbij, dat Hij degene is die de wereld heeft geschapen en die de zonden uitwist (verg. Jes. 43: 10, 25; 45: 18, 48:12). De ‘Ik ben’ uitspraken van Jezus vormen belangrijke bruggen naar het Oude Testament. Zie Johannes 8: 28. ‘Dan zegt Jezus: wanneer ge de mensenzoon verhogen zult, zult ge herkennen dat Ik-ben het is..’ is een duidelijke echo van Jes. 43 vers 10 ‘..dat u begrijpt dat Ik Dezelfde ben.’ (HSV). Op het Loofhuttenfeest klonken de gedeelten die spreken van de wetgeving op de Sinaï, beginnend met de woorden ‘Ik ben de Here, Uw God…’. Ook werden op het Loofhuttenfeest de psalmen 46, 50 en 81 gezongen waar het ‘Ik ben’ herhaaldelijk resoneert. Zie bijvoorbeeld Ps. 46 vers 11 ‘Laat af, en erkent: Gód ben ik.’ Naast de formules uit de psalmen 46, 50 en 81 hebben de ‘Ik ben’ uitspraken uit Jesaja (vooral Jes. 43 vers 1 – 3a; 10-13) in de liturgie van het Loofhuttenfeest een vaste plaats gekregen. Juist op het Loofhuttenfeest begrepen de Joden wat Jezus met de uitdrukking ‘Ik ben’ bedoelde. Dat blijkt uit hun reactie. Ze zochten stenen om Jezus te stenigen. Ze wilden de straf op de zonde van de godslastering toepassen (Joh. 8:59). (Versteeg, a.w. p. 117).

Elke ‘Ik ben’ uitspraak van Jezus wortelt diep in de Thora en de profeten. Daarin ligt al de schat van Gods wijsheid, van Zijn verlossing en het onvergankelijke leven met Hem opgesloten.

De ‘Ik ben’ woorden zijn volkomen gericht op wat Jezus zegt: ‘dat ge leven hebt in zijn naam’ Het leven in Christus is niet iets wat in een ver verschiet ligt, in het Eschaton, maar wat door Jezus onder handbereik is gekomen. Het is in de tijd gerealiseerde eeuwigheid. Kenmerkend daarvoor is de uitdrukking van Johannes: ‘Het uur komt en is nu’ (4:21, 23; 5:25, 28; 16:2, 25, 32). Jezus is niet alleen het Lam Gods, dat de zonde van de wereld wegdraagt, Hij is ook de Herder die Zijn schapen het leven geeft en overvloed (10:10).

De actualiteithet Evangelie en de brieven

De betekenis van het Evangelie en de brieven van Johannes is voor de kerk van nu groot. Ik wil die graag in vijf punten samenvatten.

1. De onverbrekelijk band tussen de liefde tot God en de liefde voor de broeders en zusters in deze wereld. Naast de tekenen van brood en wijn hebben we de tekenen van wasbekken en handdoek nodig. Dit is ook een dringende aansporing tot meer zichtbare eenheid van de kerk van Christus.

2. Zending in het voetspoor van Christus is de roeping van de gemeente. Christus is daarbij niet alleen de inhoud, maar ook het model van de verkondiging. ‘Zoals de Vader mij heeft uitgezonden, zo stuur ik ook u uit!’ (20:21)

3. De dringende uitnodiging om te geloven in Jezus als Gods in Wie Gods waarheid, Gods Weg en Gods leven volkomen zichtbaar en tastbaar is geworden. Dit raakt zowel ‘tot geloof komen’ als ‘het geloof vasthouden’. In een land getekend door democratische rechten en poldermodellen moet de antithese van de geloofsweg duidelijker worden uitgelegd. Geloven is niets minder dan opnieuw geboren worden, overgaan van een oude naar een nieuwe wereld, van leugen naar waarheid, van duisternis naar licht, van dood naar leven, van ta kato naar ta ano.

4. Bij alle nieuwe aandacht voor religiositeit, het opbloeien van oud-Europees heidendom, moeder aarde mystiek en het doorwerken van Boeddhistische gedachten in allerlei therapieën zoals trainingen in mindfullness, is de uitleg en verkondiging van dit Evangelie uiterst belangrijk. In Jezus zijn alle schatten van verlossing, van wijsheid en leven. Wie in Hem gelooft, heeft het leven in al zijn volheid.

5. Het onderwijs over het werk van de Heilige Geest lijdt in kerkelijke kring aan bloedarmoede. Het vierde Evangelie is vol van Zijn werk en van Zijn kracht. Hij is de Trooster die alle schatten die in Jezus verborgen zijn thuisbrengt. Hij is het die de waanwijsheid van de wereld ontmaskert en die rivieren van levend water laat stromen bij de mens die zich aan deze Jezus heeft toevertrouwd.

Literatuur

C.H. Dodd, The Interpretation of thefourth Gospel, Cambridge 1953

J.P. Versteeg, Evangelie in viervoud, Kampen 1980

R. E. Brown, The Gospel accordingto John, New York, 1966.

W. Nee, Love notthe World, Eastborne, 1968

T. Keller, Kruistocht, Franeker, 2011

J.B. Green e.a. (ed.), Dictionary of Jesusandthe Gospels, Illinois, 1992.

N.M. Tramper Lezing Gouds leerhuis, 16 oktober 2013

Ds. N.M. Tramper werkte 10 jaar als regiosecretaris Midden-Oosten van de GZB. Hij was rond Pasen in Libanon in opdracht van de GZB en ‘Luisterend Dienen’ om Syrische vluchtelingen te bezoeken. Probeerde iets van hun nood te peilen en sprak met de partnerkerken in Syrië en Libanon over de steun van de Nederlandse kerken aan hun hulpprogramma’s. Voor de Waarheidsvriend hield hij een dagboek bij.

Donderdag 28 april.

Vannacht ben ik in Libanon geland. Nu zit ik in Beiroet in een klein, kaal kamertje bij een Armeense familie uit Aleppo, vader, moeder, twee kinderen en een tante. In dezelfde ruimte wonen, eten, zich wassen, slapen, hoe doen ze dat eigenlijk? In Aleppo hadden ze trouwens alle ruimte. Hij was eigenaar van een textielfabriek en zij werkte als schoonheidsspecialiste. De fabriek ligt nu in de as. Hun eigen appartement werd door zware bommen getroffen terwijl ze niet thuis waren. Ze mogen nog van geluk spreken, hoewel…hun gezichten zien er uit als een grauwe regenwolk. De weg terug is afgesneden en hier is het ook niet uit te houden. Waar halen ze de 300 dollar per maand vandaan om het armelijke optrekje te betalen? Ze zeggen: ‘We geloven dat God ons ziet, dat Hij nog helpt, al zien we niet hoe.’ Als ik voor hen bid, begint de moeder te huilen, hartstochtelijk en lang. Verdriet over het verlies van alles, het contact met haar ouders, haar werk, haar zelfrespect, hun toekomst. 

Zo volgen nog drie gezinnen vandaag. Verhalen van verlies, dood en verderf vallen over me heen. In Libanon bevinden zich nu 500.000 bij de UNHCR geregistreerde Syrische vluchtelingen. Daarnaast waarschijnlijk nog een half miljoen ongeregistreerde asielzoekers. Ik wil weten hoe ze er aan toe zijn, wat er voor hen gedaan wordt, hen stem en gezicht geven in Nederland. Want Syrië is ver weg in Nederland. In gedachten ben ik even bij de gemeente in Gouda die vanavond in de Sint Jan samenkomt.

Vrijdag 29 april

Anie Boudjikanian is al 40 jaar sociaal werker, klein van postuur maar niet omver te blazen. Ze stuurt haar auto door het driftige Libanese verkeer en ik bid stilletjes om bewaring. Hoe meer ze vertelt, hoe langzamer ze rijdt. Een schare boos toeterende chauffeurs haalt ons links en rechts in. Eindelijk arriveren we in de Bekaa vallei, de vruchtbare vlakte tussen de Libanese en Syrische bergen.

Sjeik Rahal wacht ons op in een dorpje bij Zahleh. Hij is een bedoeïenenleider, een soort dorpsburgemeester én hoofd van de school. De helft van de klaslokalen is nu ontruimd om vluchtelingenfamilies op te vangen. Nu de school vol is, maken ze overal tenten op de akkers. Van sloophout en die grote plastic zakken waarin ik soms openhaardhout vervoer.

We zitten bij een familie in de tent. In kleine kopjes drinken we zittend op de grond de sterke Arabische koffie. De zon schijnt en het lijkt nog wel gezellig binnen. Er is zelfs een kleine TV. De Syrische zender slingert constant waarheid en leugen de tent in. De vader is ziek – heeft grote nierproblemen en geen geld voor medicijnen. Ze hebben aangeklopt bij Caritas, de Rooms Katholieke hulporganisatie, maar ze waren daar zo overweldigd door aanvragen dat ze niets kregen. Er komen ook twee gehandicapte oudere zussen bij. De ene straalt nog wel een soort vrolijkheid uit, maar ze heeft borstkanker en gezwollen voeten van de vochtophoping. In Syrië hadden ze vrije toegang tot regeringziekenhuizen. Die zijn er in Libanon niet. De UN helpt wel, maar hier is geen geld voor. 

In een andere tent vertelt een man hoe zijn beide broers van 20 en 21 zijn vermoord, in stukken gehakt gevonden. Ik heb niet veel woorden. Maar dat ik er ben en naar hun verhaal luister is al heel wat. Sjeik Rahal vertelt me tot mijn verrassing dat Hij de Vader kent, en de Goede Herder. Dat hij de vluchtelingen opvangt is een teken van hoop. Ook hier dringt de boodschap door van de Herder die Zichzelf voor de schapen gaf.

In Anjar vlak bij de Syrische grens maak ik de Goede Vrijdag dienst mee op het uur dat Jezus stierf. In het predikantsgezin gaat de discussie over het ontdekken van Gods weg in het woeden van de volken, we komen er niet zo uit. Laat in de avond ben ik weer in Beiroet.

Zaterdag 30 maart ‘13

Stille zaterdag vandaag. In alle vroegte ben ik gewekt door het lawaai van een drilboor in het gebouw vlakbij. Halverwege de morgen vind ik een rustiger plek. Stilte is hier een schaars goed.

Na verschillende pogingen krijg ik ds. George (niet zijn werkelijke naam) uit Aleppo aan de lijn. Ik ken hem al van de tijd dat hij theologiestudent in Beiroet was. Het gesprek wordt zeker weten afgeluisterd, dus we praten voorzichtig. Hij blijft zoals al zijn collega’s in Syrië trouw op zijn post. De kerk is actief met geven van noodhulp: eten, drinken, kleding en onderdak voor mensen die huis en haard verloren hebben. Brood en brandstof zijn echter bijna 10 keer zo duur geworden. Morgen zal het Pasen zijn. Ds. George: ‘Al gaan we door een dal van schaduw des doods, wat hebben we te vrezen? We leven hier dagelijks met de realiteit van de dood. Als ze ons vermoorden, is dan alles verloren? Nee, het beste komt nog. We leven met hoop. Wie in Christus sterft, zal leven, ook al is hij gestorven.’ Geen goedkope woorden uit Aleppo! Hij deed nog de hartelijke groeten aan de gemeente in Gouda.

Vandaag eindelijk wat tijd om aan verslagen te werken, en een tweede artikeltje voor het RD. Lastig dat er op mijn verblijfplaats geen internetverbinding is..

Zondag 13 maart ‘13

Pasen! De Heere is waarlijk opgestaan! Om half zes eruit voor de Paaswake van de Armeens Evangelische kerk in het retraite centrum even buiten de stad. Na een korte dienst gaat het in optocht naar het houten kruis, verderop op de heuvel. In de officiële kerkdienst later op de morgen, geef ik een korte boodschap vanuit Johannes 19 en breng ik de groeten van de kerk in Nederland over.

‘s Middags sta ik met m’n begeleider bij de grenspost op de Damascus road. Rondlopend tussen de schichtige vluchtelingen proberen we hier en daar een gesprekje aan te knopen. Auto’s en busjes propvol mensen, beladen met koffers en etenswaren trekken aan me voorbij. Silva, architecte uit Damascus, is gevlucht uit Jaramana, een wijk in Damascus langs de weg naar het vliegveld. Assads soldaten bewaken de wijk, maar de rebellen rukken op, zegt ze. Geregeld vallen er bommen. De christenen in de wijken bij Bab Touma, Bab Sarki en Jaramana zijn bang, hoor ik later. De mensen kunnen nu geen kant meer op. Als de rebellen winnen wordt het een massaslachting. 

De verhalen rijgen zich op deze vreemde Paaszondag aaneen als ik nog verschillende gevluchte families bezoek. Ze houden hier van overdrijven, maar als ik de helft eraf trek blijft er nog meer dan genoeg over om ontzet te zijn. Onlangs werd een priester ontvoerd in Damascus. Toen drie familieleden het losgeld kwamen brengen, werd de gijzelaar toch gedood en de drie erbij. Het extremistische gespuis onder de rebellen lijkt het vooral op de christenen gemunt te hebben.

Maandag 1 april

Op het kantoor van de Presbyteriaanse Kerk van Libanon en Syrië laat ds. Fadi Dagher, de algemeen secretaris, een grote kaart van Syrië zien. Gele stickers stellen de ± 25 kerken en preekplaatsen in het land voor. In Aleppo is het kerkgebouw verwoest. In Homs zijn de gemeenteleden naar de omliggende dorpen verdreven. In Damascus is de situatie nu precair.

De Presbyteriaanse kerk probeert te voorkomen dat mensen wegtrekken uit Syrië. Kleine kredieten zijn nodig voor berooide gemeenteleden. De predikanten maken lijsten van hulpbehoevende families en zij distribueren het geld om in de eerste levensbehoeften te voorzien. En ja, gebed en hulp vanuit Nederland hebben ze hard nodig.

Dan een lange rit door het drukke verkeer naar noord Libanon, door Tripoli, stoffig, chaotisch, lawaaierig, naar Miniara vlak bij de Syrische grens. Ik kom moe en misselijk aan. Met ds. Ghantous bezoek ik de omgeving, de flats die door UNCHR gereed gemaakt zijn voor vluchtelingen. De schoonouders van de dominee zijn op bezoek uit Aleppo. Ze hebben veel meegemaakt onderweg – bedreigingen bij de talloze checkpoints, bombardementen in de dorpen. Toch willen ze weer terug naar hun huis. Als dat er nog is… We nemen afscheid van de familie na eerst samen gebeden te hebben. Hoe verbindt het samen bidden! Het is bijna middernacht als ik terug ben in Beiroet.