Categorie: 2017

We just have read the Apostolic Creed. It is one of the oldest creeds of the Christian church, functioning as baptism confession in the early church already.

But is it striking that nothing is mentioned about the life of Jesus. From his birth from Virgin Mary the creed jumps directly to the suffering under Pontius Pilate. It is all about his great work of salvation, bringing back a lost world to its Creator. This is the great truth of the Gospel. And it is the duty and the joy of the church to preach this and to ask faith and repentance from those who hear the Gospel.

But Jesus is also a model. He didn’t only give his life for our justification (to become right with God trough faith), but He also lived his life on earth for our sanctification, leaving us an example of a holy life, a life that honours God and loves the neighbour.

It is very clear in both Scripture readings. Phil. 2:5 ‘Your attitude should be the same of that of Christ Jesus’. The apostle Paul gives a lot of indications how to live together and care for one another in the church. Vs. 4 ‘Each of you should look not only to your own interests, but also to the interest of others.’ Then he quotes this hymn about the humiliation and the exaltation of Jesus. Look at Him, what He did and how He did it. He participated in the glory of the Father. To be equal with God he didn’t consider something to be grasped (like Adam and Eve wanted to be like God, they wanted to steal it..) No it was Jesus’ nature, it was his joy. But nevertheless He gave it up, to become a servant, even less than a servant. Adam and Eve were disobedient, but He made himself obedient to death – even death on a cross! That’s why God exalted him to the highest place and gave Him a name above all name (vs. 9).

In Hebr. 12: 2 you find the same: ‘Let us fix our eyes in Jesus, the author and perfector of faith’. Here the apostle is talking about the ‘career’ of Jesus. He did everything – He endured the cross, scorning its shame – Why? Because of the joy set before him. What is this joy? It is the joy to sit at the right hand of the Father and to sharehis glory and honour. Isn’t that the same position that He had already before his humiliation? Not exactly! Because now Jesus is at the right hand of the Father with his mission accomplished. Now He is there with a rescued world. Now He brings all the names of those whom he had saved to this Father, showing what He has done for them. That is his full joy; that made him going that incredibly heavy way of suffering.

Seeing the example of Christ gives a strong motivation not to give up. The writer compares life with a run, a race. He might have thought about Olympic games in a stadium with a lot of observers, a crowd looking at the runners, and shouting to them to go for it, not to give up. Let us fix our eyes on Jesus, who ran for the joy set before him.

Last Friday (5 May) we celebrated Liberation Day in the Netherlands. Even 72 years after WW2 it is an important event. But you cannot celebrate 5th of May without 4th of May- the memorial of those who have given their life for freedom. Why the allied forces decided to make a huge effort to win back Europe from the oppression of the Nazi? Why they gave an incredible amount of young promising lives for it? In order to see to see the end of violence and oppression and to see freedom re-established.

The other day I read an interesting article in the newspaper dealing with the question: where do you want to be 10 years from now? I learned that you could use apps and websites to write a letter/email to your future self that you will receive within a certain time (10 years). So you receive a letter from your old self 10 years later. ‘Make the future you proud!’ What should give you joy, if you look back after 10 (20) years? It is a searching question. You can think in terms of achievement: a permanent job, an acknowledged position, living with your family in a good house etc.. But maybe you find it more important to say: ‘After ten years I want to be sure that I have spent enough time with my family and friends, that I helped a fair number of others to overcome problems, that I see considerable growth in love and patience and joy in my life. Etc.

Do you know the story of Alfred Nobel, how he came to the idea of a Nobel price? He was a successful chemical engineer. Already in his life he was known because of his material successes especially in developing and producing dynamite. But in 1888 while he lived in Paris, he read a memorial of himself in the newspaper. The journalist made a mistake, thinking that Alfred Nobel died (actually it was his brother Luvig), describing his success, and calling him a ‘trader in death’ (because of the dynamite took a lot of victims in wars), living like an emperor in his harmful industrial kingdom. Nobel read this memorial and he was scared. It made him change his testament. His money should be used to give prices each year for people who contributed greatly to the society and the improvement of the world. That is why we have 5 Nobel-prices each year on his day of death.

Let us return to the example of Jesus in Hebr. 12. Why He did endure, why He made that difficult race? The joy set before him was the clear motivation. That helped him to pay the price and not to give up. This was what the Father, the Son and H. Spirit had agreed in a holy council from eternity. God wanted to include a lost world in his fullness of glory and joy! And the Son committed himself fully to that eternal assignment. Do you believe that He did this for you, for your salvation? 

But He also gave us an example to think about what moves us, what keeps us running? You know that phrase: born a human and died an engineer (or a professor), or whatever. In my student’s time I was impressed by a film of Ingmar Bergman (also from Sweden) ‘Wild strawberries’, it is a black and white film about a successful professor, who is on the way to get a honorary title at Lund university. On the way who gets ‘flash backs’ or rather a ‘flash aheads’ to moments after his burial. From there he looks back at his life. One of the moving scenes is a lecture room, all of a sudden turning into a courtroom with all his family sitting there and accusing him that he never was there for them. It makes him think where and when he lost the joy of life and the film shows that he is not to old to get it back!

What did Jesus face the difficulties and endure the cross? It was the joy to win the price, to sit at the right hand of the Father with a rescued world. It is the fruit of love. The example of Jesus helps us to think: what do you want to be found under the tree of your life? (Achievements? Successes?). Is it the joy of being loved, to joy of love others, the joy of having shown the love of Christ to others, the joy of belonging to a fellowship? (as the apostle Paul says in Phil. 2: 16v). Maybe you call it a fruit, not an effort. It grows, you cannot make it; it is a gift. But you can help it grow by feeding it, watering the tree etc. Even for Jesus: having a name above all name, to get all authority in heaven and earth, in order that every knee will bow and every tongue confess him as Lord, is a gift from the Father (Phil. 2: 9).

Here again we need to talk about motivation, what moves us. What we are doing is less important than why we are doing it. The question of ‘what’ is often there, especially for students who have the opportunity to chose. And many experience dilemma’s (choice stress). If I chose this or this my career, is it the right choice, or do I delete important possibilities for developing my career? (dilemma of those who are in their 20-ies or 30-ies).

Let us fix our eyes on Jesus. See how He ran the race. ‘He endured the cross, scorning it shame’; He emptied himself, He made himself a servant.’

How to cope with difficulties in our life career? If we ask one another about it, I think that many of us are able to mention a lot of challenges: your daily troubles, from an empty bike tube to the misunderstanding of your colleagues. From the feeling of inadequacy to the real setbacks in your study. From loneliness and being misunderstood to your own lack of discipline, your failures and sins. It is summarized in Hebr. 12:1 with ‘burden’ and with ‘sin’. They prevent us from running well. How do we cope with it? Actually in Hebr. 11 you find a long list of people who all had to cope with difficulties in their life career – Abel, Noah, Abraham, Moses and many more. They all didn’t give up. Why not? Because of what they saw in future. In faith they saw God new world, the joy of being with Him, and to become member of a great community, a complete row of saints from the beginning of the world to its end, a big cloud of witnesses. Two points of motivation (like in Jesus): the joy set before them and to belong to a fellowship of witnesses!

How does it help to cope with these life problems?

There are three possibilities, and you may think which of the three bothers you most:

1. We can try to run away from problems, to avoid them, neglect them, by seeking distraction or trying to forget them (and experience that it is not easy)
2. We can fight against them with all our power, doing all efforts to eliminate them, solve them. Often we experience that the more you fight, the more it kills you.
3. Look it into the face, accept that it is there, and give it some place in our life. Maybe this problem is here because I need it to grow, because God in his wisdom uses it to make me a more complete person.

In practice it is not easy to discern what to do, and how to cope. It brought the Reformer John Calvin cry out; ‘Lord, give me the courage to change what can be changed, give me the patience to accept what cannot be changed, and give me the wisdom to discern between the two!’

When the author looks at the big row of saints, he is impressed by their endurance; they didn’t give up despite all the problems (see what kinds of difficulties they faced in Hebr. 11: 34-38!). They are a big cloud of witnesses. But we don’t look too much on them, they look on us! They are the people who sit on the galleries in the stadium, they shout at us, they encourage us: ‘don’t give up, without you the row is not complete!’ Let our eyes be fixed on Jesus, who went ahead, in from of us. No, who went for us, prepared the way. We must throw off the clothes that hinder us in the race (every little burden that holds us from running), and sin that is like a bush with thorns that hook in our body.

But, what if the last enemy, that takes everything, death, comes? Jenny and I have a housemate, I knew her from her students time, she was a gifted missionary and worked in Indonesia and Malaysia, now she is in her last months on earth because cancer. It is not easy, she wants to do so much more, but last week she told us about the incredible comfort she experienced in the word of the apostle Paul in 2 Cor. 4:17v ‘For our light and momentary troubles are achieving for us an eternal glory that far outweighs them all. So we fix our eyes not on what is seen, but what is unseen…and while our earthly tent falls apart, we have a building from God, an eternal house in heaven. And while we are in this tent, we groan and are burdened – we do this with all creation and we cannot escape that– but life is waiting. Now it is God who has made us for this very purpose, and has given us the Spirit as a deposit, guaranteeing what is to come.’ Are we able to say this? (I am very hesitant), but I pray that God grants us this grace when the time is there that we need it. Do you pray with me? Glory to Him, father, Son and Holy Spirit! Amen

(Toespraak op de bezinningsdag van Maarten Vogelaar, 8 april 2017))

Beste Maarten, en allen die hier aanwezig zijn op deze reflectiedag.

De op het eerste gehoor paradoxale titel van mijn bijdrage heeft alles te maken met opvallende tegenstrijdigheden in de West-Europese cultuur. Juist in de jonge, urbane samenleving merk je de scherpe randen daarvan. Wie kan een cultuur tot op de bodem peilen? Ik voel me daar nauwelijks toe in staat. Toch waag ik het om drie contradicties te noemen die me opvallen.

1. De eerste raakt het beleven van de tijd. Vergeleken met pakweg 50 jaar geleden zou het verschijnen van allerlei vernuftige machines zoals wasmachines, computers, mobiele telefoons en straalvliegtuigen ons zeeën van tijd moeten opleveren. Maar tijd lijkt, meer dan ooit, een schaars goed. Rusteloosheid, stress en werkdruk bepalen het leven van mensen in grote mate en op steeds jongere leeftijd raken zij opgebrand. De Vlaamse filosoof Ignaas DeVisch toont in zijn boek ‘Rusteloosheid’ aan dat stress van alle tijden is, maar dat de intensiteit wel toegenomen is door de grote informatiedruk en –dichtheid.
2. De financiële en economische armslag. Vergeleken met een halve eeuw geleden is er in dit deel van de wereld ontegenzeggelijk veel meer geld in omloop – ondanks economische setbacks, kan niemand de hausse in financiële transacties ontkennen, al is het alleen al in het eigen gezin. De onstuimige groei van kantoren, bedrijven en banken, is een teken van ronduit bloeiende economische bedrijvigheid en welvaart. Toch is er een officieel erkend gebrek aan datgene wat in een mensenleven van grotere waarde is dan materiële welstand: gezondheid, veiligheid, een veilig thuis, een leeromgeving die niet alleen gericht is op competenties, maar ook op karakter, passende zorg en begeleiding voor mensen die hulpbehoevend zijn.
3. Het godsdienstig leven. Nooit zijn er meer boeken geschreven, conferenties georganiseerd en bladen uitgegeven die gaan over religie dan in de afgelopen decennia. Dat geldt ook voor het christelijk geloof. Godsdienst is al 20 jaar een ‘hot topic’ in een krant als het NRC. Voor de eeuwwisseling was het onderwerp taboe. Toch is het paradoxale dat geloof in God als de grond van ons bestaan, geestelijk leven, de ervaring van de liefdevolle aanraking van de Eeuwige, verder weg zijn dan ooit. Met name het christelijk geloof is in onze samenleving als geheel marginaal geworden.

Kortom midden in het leven, lijken wij het Midden niet te kunnen aanraken, het hart niet te kennen. Zadkines beroemde beeld ‘Stad zonder hart’ dat de verwoesting van het Rotterdamse stadshart in 1940 verbeeldt, is een beeld van de hele cultuur. Onze samenleving kun je rijk, efficiënt, toegankelijk, georganiseerd, slagvaardig noemen en toch is ze in de kern genadeloos.

Een cultuur is genadeloos als ze uitsluitend een handelscultuur is geworden. Ik doe wat voor jou als jij wat voor mij doet. Ik respecteer je en help je omdat ik –al dan niet uitgesproken- iets van je terugverwacht. Ik ben een beheerder van mijn belangen (godsdienstig of niet), en de ander – of hij nu ver weg is of dichtbij- is uiteindelijk altijd een concurrent. Dat zit in ons allemaal. Maar daarmee heeft zo’n cultuur het in zich dat mensen opbranden, dat het weerloze leven veiligheid en zorg ontbeert, dat godsdienst een handlanger wordt van menselijke zelfverwerkelijking en politieke aspiraties. M. Volf heeft in zijn diepgravende boek ‘Onbelast, Geven en vergeven in een genadeloze cultuur’ dit ter sprake gebracht. Hij citeert een verhaal uit ‘De gebroeders Karamazov’ van Dostojevski’s over een oude, slechte boerin die stierf zonder in haar leven één goede daad te hebben gedaan. Alles wat ze deed, deed ze puur voor zichzelf. Ze pakte wat ze pakken kon. Na haar dood greep de duivel haar en gooide haar in de poel van vuur. Het verhaal gaat verder..

Haar engelbewaarder probeerde toen een goede daad van haar te bedenken, die hij aan God kon vertellen. ‘Ze trok ooit eens een ui uit de grond in haar tuin, en gaf die aan een bedelaar.’ God antwoordde: ‘Pak dan die ui, strek je hand uit naar de vrouw in de poel, laat haar de ui vastgrijpen en trek haar eruit aan de ui. Als je haar uit de poel kunt trekken, dan mag ze het Paradijs ingaan, maar als de ui breekt, dan moet de vrouw blijven waar ze is.’ De engel rende naar de vrouw en strekte de ui naar haar uit. ‘Kom maar’, zei hij, ‘pak de ui vast, dan trek ik je eruit.’ Hij begin haar voorzichtig uit het vuur te trekken. Toen ze er bijna was, begonnen de andere zondaars in de poel de vrouw vast te grijpen, omdat ze zagen dat ze eruit getrokken werd en met haar mee wilden. Maar ze was een heel slechte vrouw en ze begon hen te schoppen. ‘Ik mag eruit getrokken worden en jullie niet. Het is mijn ui, niet die van jullie.’ Zodra ze dat zei, brak de ui. En de vrouw viel terug in de poel van vuur en ze brandt daar tot op de dag van vandaag. De engel huilde en ging weg.

Volf merkt bij dit verhaal op: ‘Het verhaal wil ons niet vertellen hoe we het paradijs inkomen. Het gaat veel meer over hoe we de hel vermijden – niet de poel van vuur aan het einde van iemands leven en van de wereldgeschiedenis, maar de hel in het hier en nu, die brandt van hebzucht, egoïsme, harde onderhandelingen, trots, onverschilligheid, buitensluiting en veel meer van dat soort dingen. Zonder vrijgevigheid kun je geen leven hebben dat het waar dis te leven. Het valt zelfs te betwijfelen of de kwetsbare vrucht van een nieuw mensenleven wel zou overleven zonder vrijgevigheid.’ (Onbelast, p. 18, 19) 

Nu is het werk van jou Maarten waar je al vier jaar  mee bezig bent –met hoop en wanhoop, op bergen en door dalen, met twijfel en vaste overtuiging, dat paradoxale zit ook in jouw leven- denk ik vooral: ‘genade laten zien in een genadeloze cultuur’. En wat dat nu precies betekent, is niet zo makkelijk in woorden te vatten. Genade is geen gangbaar woord, het klinkt als kerktaal, tale Kanaäns. Toch geeft het de essentie weer wat onze cultuur ontbeert en wat ze dringend nodig heeft. Genade heeft alles te maken met ‘vrijgevigheid’. Naar twee kanten: (1) dat je iets ontvangt wat je zelf niet kon realiseren. Dat kan heel veel zijn: rust, vriendschap, reflectie samen met anderen zoals vandaag. Ik noem vooral: vergeving. Vergeving betekent: er was iets stuk gegaan, waar je intens bij betrokken was in een relatie. Iets wat je iemand aangedaan had omdat je steken had laten vallen of omdat je iets vergeten was. Je had verwijten, uitsluiting, pijn, straf verdiend, maar wat je kreeg was vergeving. Iemand vergaf jou wat jij niet meer kon goed maken, en jij kreeg herstel zonder dat je daar iets tegenover kon stellen. (2) En ja, als je eenmaal de betekenis daarvan hebt gezien, dan ben je zelf in staat om ook vrijgevig te zijn, om te vergeven wat een ander jou aangedaan heeft. Vergeving trotseert de handelsgeest van onze cultuur, spot met alle transacties die ‘vergelden, vereffenen, het evenwicht herstellen’. Ook de terrorist is een handelaar, hij zoekt vergelding. Maar genade is vrij en vrijgevig. In vrijgevigheid vindt een samenleving het Midden, het hart terug.

Maarten, het is jouw diep geworteld verlangen, jouw ambitie, om iets van dat Midden terug te brengen in de contacten met mensen, leeftijdgenoten, stadsgenoten, reisgenoten, en dat moet zo blijven. Het betekent m.i. dat je mensen die op je weg komen – gezocht en ongezocht- meeneemt op een zoektocht naar wat goed is, naar wat waar is, naar wat schoon is en naar wat rechtvaardig is. Jij bent niet degene die precies kan omschrijven wat goed, waar en schoon is, en wij allen net zo min. Het wordt eerder gevonden in nederigheid dan in geldingsdrang. Eerder in het verborgene dan in de schijnwerpers, eerder in verliezen dan in winnen. Het wordt eerder ontdekt en geloofd, dan verklaard en bewezen. Aanstootgevende paradoxen voor mensen van alle tijden, niet in het minst voor ons en onze tijdgenoten! 

Jouw roots, jouw bronnen en ook je inspiratie liggen in het christelijk geloof. Dat is jou aangereikt vanuit de geloofsgemeenschap die je droeg en die je draagt. Juist de ontmoeting met mensen van diverse levensovertuigingen, het ronde tafel gesprek, vraagt om een helder vertrekpunt van elke gesprekspartner, een vaste oever waarvandaan je de zee opvaart. Zoals de 20^e eeuwse zendeling Stanley Jones – voor jou eveneens een inspiratiebron- in India ronde tafelgesprekken voerde met hindoes en moslims en geseculariseerde Europeanen,maar nooit onduidelijk was over zijn vertrekpunt.

Ik meen dat het in het christelijk geloof ten diepste gaat om herstel van genade, de vrijgevigheid van God die vergeeft en daar geen redenen voor vindt bij mensen, maar ‘redenen neemt uit zichzelf’. Het articuleren van die genade is de taak waarvoor jij je geroepen weet in een genadeloze samenleving. Niet veel anders dan de taak waarvoor Maarten Luther zich in de 16^e eeuw geroepen wist in een kerk die gevangen was geraakt in een onbarmhartig religieus handelssysteem.

Genade is een inspiratiebron, genade is een kracht, maar vergeet niet dat zij, juist zij, paradoxaal is. Want het Evangelie zegt: ‘Wie zijn leven zal zoeken te behouden, zal het verliezen’ en ‘Vele eersten zullen de laatsten zijn en vele laatsten de eersten.’ En: ‘Zalig, gelukkig de armen van geest, zij die treuren en zij die vervolgd worden.’ En vooral: ‘In de overgave aan het kruis het teken van de overwinning, de doorbraak van het leven.’ We zullen de genade verliezen als we die genadeparadox willen oplossen in een filosofische of dogmatische redenering, of in een orthodox of liberaal systeem.

Rembrandt heeft dat feilloos verbeeld in de beroemde 100 gulden prent – de ‘nachtwacht’ onder de etsen. De ets is vol tegenstellingen rondom Jezus, mensen die Jezus zoeken en die Hem afwijzen. Jezus staat daar te midden van duisternis en licht. Maar opvallend zijn linkerhand (vaak de hand van verwerping en oordeel) wijst omhoog – naar het leven, voor hulpbehoevende mensen rechts op de ets (de donkere hoek), en zijn rechterhand (hand van leven en zegen) naar beneden gericht op het oordeel naar hen die niets hoeven te ontvangen, genoeg hebben aan zichzelf. Rembrandt heeft linker en rechterhand omgedraaid, en daarmee de paradox van de genade uitgebeeld.

Als je nog tijden zult kennen, waarin je jezelf tot vraag bent, Maarten – en dat zal vast wel gebeuren- , is dat een flinke troost. Zijn genade is voor jou genoeg en door jouw zwakheid (net als de mijne) schijnt wonderlijk zijn kracht. Dank je wel.

Gouda, 7 april 2017

Niek M. Tramper

Niek Tramper is predikant van de Protestantse Kerk in Nederland en verbonden aan de internationale gemeente IREF in Delft. Eerder diende hij de gemeente van Vlaardingen en was hij als stafmedewerker in dienst van de Gereformeerde Zendingsbond als coördinator van het missionaire werk in Europa en het Midden-Oosten. Van zijn hand verschenen verschillende publicaties, onder andere ‘Het Woord in ons Midden’ een studie over het boek Daniël ‘Durf te hopen’ en een studie over de brieven van Johannes ‘De rijkdom van het nieuwe leven’.

Samenvatting

Chinese kerken laten zowel in China als in andere delen van de wereld opmerkelijke groei zien in de laatste drie decennia. Getalsmatig groei gaat gepaard met geestelijke groei. Met name Chinese intellectuelen tonen veel belangstelling voor het christelijk geloof. Deze studie belicht een aantal redenen voor die belangstelling. Hoogopgeleide Chinezen zien het  Christendom als een voorname bron voor het herstel van morele waarden en een moreel verantwoorde leefwijze in een samenleving die het communisme en ook het matrialisme voorbij is. Tot andere doorslaggevende factoren bij de bekering van Chinese intellectueleen tot het christelijk geloof behoren: de confrontatie met onvoorwaardelijke liefde, vergevensgezindheid van christelijke vrienden, de ervaring van een wonderlijke genezing of opmerkelijk herstel van een psychische aandoening. Soms worden ze geraakt door de levensveranderende kracht van het Evangelie in de gemeente van hun vrienden. Er is ook een andere kant: jonge Chinese intellectuelen die in het buitenland christen zijn geworden en naar China terugkeren, maken meestal een omgekeerde cultuurschok mee. Daardoor keren ze vaak terug naar hun oude opvattingen. Deze studie onderzoekt welke factoren doorslaggevend zijn bij de bekering van hoop opgeleide Chinezen, maar welke factoren een rol spelen als zij terugvallen op hun vroegere leefpatroon. Deze studie onderstreept het belang van een liefdevolle christelijke gemeenschap die in staat is buitenlandse studenten, onderzoekers en zakenmensen een thuis te bieden. Daarnaast toont de studie aan hoe belangrijk het is om hen die langzamerhand in het Westen zijn thuisgeraakt en weer naar hun eigen land terugkeren, voor te bereiden op een omgekeerde cultuurschok.

1. Introductie–Waarom deze studie?

1. Chinese intellectuelenwenden zich tot het christelijk geloof

Zowel in Nederland als in China tonen hoogopgeleide Chinese mannen en vrouwen met een niet-christelijke achtergrond vel interesse voor het Christendom. Ik doel dan vooral op studenten die hier een Master of PhD opleiding volgen, jonge onderzoekers en hoogopgeleide zakenmensen (‘business professionals’). Collega’s, familieleden en vrienden nodigen hen uit om meet tegaan naar een christelijke kerk. Ze volgen een introductiecursussen in het christelijk geloof. Vaak bekeren ze zich en worden ze gedoopt. We beschikken niet over precieze aantallen, maar het verschijnsel kan niet ontkend worden.^[1] Ik ben als predikant verbonden aan de internationale gemeente IREF in Delft. In de afgelopen drie jaar zagen we in Delft meer dan tien Chinese studenten tot geloof in Christus komen. Uit andere universiteitssteden, onder meer Tilburg, hoor ik vergelijkbare berichten. In deze studie onderzoek ik antwoorden op de volgende vraag: ‘Wat zijn de doorslaggevende factoren die in er in de laatste tien jaar voor gezorgd hebben dat hoog opgeleide Chinezen een levensstijl gestempeld door niet-christelijke overtuigingen achter zich laten, het christelijk geloof gaan aanhangen en lid worden van een christelijke gemeente?’ 

Ik wil eerst de voornaamste factoren onderzoeken die genoemd worden in recente artikelen, nieuwsberichten en publicaties over de groei van de kerk in China. Daarna wil ik deze factoren illustreren aan de hand van verhalen die zijn verzameld op een recente studiereis in China en met bekeringsverhalen van Chinese intellectuelen uit mijn eigen context: Delft.

2. Terugval

Er is een groeiend aantal publicaties over Chinese intellectuelen die hun bekering tot het chirstelijk geloof weer terugdraaien. Het gaat hierbi vooral om mensen die na een periode in Europa of de Verenigde Staten te hebben doorgebracht, teruggaan naar China. Daarom moeten we hier een toegevoegde onderzoeksvraag proberen te beantwoorden: ‘Welke signalen van een omgekeerde beweging registreren we: universiteitsstudenten en onderzoekers die het Christendom weer de rug toe keren en zich onttrekken aan de christelijke gemeente? Welke motieven brengen hen tot die stap?’

Deze vraag is  niet eenvoudig te beantwoorden omdat deze studie zich beprekt tot de laatste tien jaar. Ini eder geval zoeken we hier naar aanwijzingen die misschien verder onderzoek iun gang kunnen zetten.

2. Invloedrijke politieke, economische en culturele veranderingen in de Chinese samenleving.

Dit hoofdstuk beschrijft de veranderingen in de Chinese samenleving die de belangstelling van Chinese intellectuelen voor het christelijk geloof hebben aangewakkerd.

2.1Opmerkelijke groei van de kerk

Nadat de Chinese Communistische Partij in het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw meer openheid voor economische en sociale vernieuwingen toestond, begonnen christelijke kerken in China opmerkelijk te groeien. In 1949 namen de communisten de macht over, wat voor Rooms-Katholieke en Protestantse christenen, maar ook voor aanhangers van andere religies enorme restricties, discriminatie en vervolging bracht. De Culturele Revolutie (1966-1976) veroorzaakte ongekend lijden in de Chinese samenleving, vooral voor de christelijke gemeenten. Dertig jaar later, nadat Deng Xiaoping leider van de Communistische Partij was geworden, begon de regering de socialistische partij-ideologie te combineren met de pragmatische adoptie van een gedeeltelijke markt-economie. Dat betekende ook meer gosdienstvrijheid. Met de term ‘Jidujiao Re,’ oftewel ‘christelijke koorts’ (zowel in de positieve als negatieve zin van het woord) verwees men naar de exponentiële groei van het aantal christenen in China sinds 1980.^[2]

Een betrouwbare indicatie van groei percentages en van het totale aantal Chinese christenen vandaag is  niet te geven.^[3] Schattingen lopen ver uiteen, vooral omdat ledentallen van de huiskerken begrijpelijkerwijs niet in kaart zijn gebracht, of in ieder geval niet openlijk gepubliceerd zijn. Een conservatieve schatting komt op ongeveer 60 millioen christenen in China zelf (Rooms-Katholieken en Protestanten), maar anderen schatten het aantal chirstenen in China op 120 millioen (8.5% van de totale Chinese populatie). Op een gemiddelde zondag gaan in China meer mensen naar de kerk dan in geheel Europa.

2.2De geest van vrijheid in het bedrijsleven

“Vrijheid” is in de Chinese context een complex begrip. Het wordt meestal betrokken op de gedachte van onafhankelijkheid van de staat of van allerlei staatsbemoeienis. Je vindt dat terug in de Taoistische begrippen Xiao Yao You (逍遥游).China heeft een lange geschiedenis van omgaan met alle soorten heersers, keizers en volksbewegingen die persoonlijke vrijheden inperkten. De vrijheid van religie, geweten en meningsuiting is fors ingeperkt sinds de communistische machtsovername in 1949, omdat die altijd werd gedomineerd door loyaliteit aan de communistische partij en ‘vaderlandsliefde’.^[4] Sinds de jaren tachtig gaven de communisten echter min of meer ruimte aan de vrije markt economie, en bevorderenden ze vrij ondernemingsverkeer. China werd een geduchte partij in de wereldhandel. Het één partij systeem liep min of meer samen met een getemde geest van vrijheid in het bedrijsleven. Een dergelijke spanningsvolle verhouding vind je ook terug in andere delen van de samenleving zoals de verhouding van de overheid met de godsdiensten, de media, de universiteiten en onderzoeksinstituten. Hoewel volledige vrijheid van geweten en meningsuiting nog steeds beperkt en onderdrukt wordt – het verschilt van provincie tot provincie- groeit de ‘geest van vrijheid’ omdat veel Chinezen deelnemen aan een wereldwijde stadcultuur als ‘jong professionals’, ondernemers, artiesten en onderzoekers in universitaire uitwisselingsprogramma’s.^[5] 

2.3Mensen uit het bedrijfsleven geven leiding in de kerk

Veel ondernemers en onderzoekers beschouwen het Christendom als een poort naar individuele en sociale vrijheid, en naar andere fundamentale menselijke waarden. Via hun werk of studie komen ze in aanraking met samenlevingen die al eeuwen zijn beïnvloed door christelijk denken. Vaak zijn zij degenen die een nieuw type vrije, charismatische en niet traditionele stadskerken beginnen.^[6] Zulke kerken verschillen erg van de meer geïsoleerde onafhankelijke plattelandskerken, omdat ze zich geheel engageren in de omringende samenleving. Vanaf de negentiger jaren zijn de groeipercentages van onafhankelijke kerken in de stedelijke gebieden het grootst, vergeleken met de ‘officiële’ kerken en de gemeenten op het platteland.^[7] De opkomst van de zogenaamde ‘Aanvoerder christenen’ (Engels: ‘Boss Christians’) is daarbij een opmerkelijke verschijnsel. Ondernemers nemen steeds vaker leiderschapsposities in in de Chinese Protestantse kerken.^[8] De Amerikaanse journalist Evan Osnos noemt het voorbeeld van Zhen Shengtao uit Wenzhou, de CEO van de Shenli Group. Deze ondernemers signaleert een groeiende geestelijke kloof in de samenleving doordat het communisme in invloed afneemt en kapitalisme-zonder-moraal toeneemt.^[9] Daarom lanceerde hij een campagne om het ethisch besef en stelselmatig vertrouwen onder zijn collega’s aan te wakkeren. Naast predikanten en evangelisten lijken deze ondernemers de hoofrolspelers in de snelle groei van de kerk in China.^[10] 

2.4De behoefte aan morele waarden

Het communistische materialisme was misschien en antwoord op het verval van onderling vertrouwen  in de samenleving. Met de zogenaamde ‘4 mei beweging’ riep de Chinese elite en riepen studenten en geleerden in 1919 al op tot ‘wetenschap’ en ‘democratie’. De beeldenstorm echter, die het Confucianisme en het religieuze en morele bestel in het algemeen trof, werkte de opkomst van het communisme in de hand. Het begrip patriottisme werd niet door de communisten uitgevonden. China had al een lange geschiedenis van vernedering achter de rug, vanaf de tweede helft van de 19e eeuw tot en met de Tweede Wereldoorlog, een periode waarin China herhaaldelijk werd bezet door Westerse grootmachten en door Japan. Die invasies vormden een vruchtbare bodem voor de communisten, die hun gedachten over poitiek en cultuur vorm wilden geven in één natiestaat. De communistische herwaardering van het patriottisme voorzag de samenleving echter niet van overtuigende morele waarden. Het baande de weg voor de gewelddadige liquidering van duizenden (in d eloop van de tijd: miljoenen) bergers, vooral tijdens de Culturele Revolutie.

Toen de communistische  partijleiding wegen ontsloot naar economische groei werden communistische waarden (zoals ‘werk’, ‘opbouw van de samenleving’, ‘vaderlandsliefde’) verbonden met de ‘waarden’ van de vrije markt (zoals: nut, productiviteit, concurrentie en competitie). Deze factoren veroorzaakten enorme veranderingen in de Chinese samenleving. Enorme bouwprojecten verrezen, snel groeiende steden, eindeloze universiteitscampussen, uitgebreide winkelgebieden waarin alle merken van ‘s werelds beroemde modehuizen te vinden zijn. Deze veranderingen gingen en gaan nog steeds gepaard met groeiende sociale stress. Er ligt een enorme druk op de samenleving om te presteren, om welstand voor jezelf en voor de familiekring na te jagen en te zorgen dat je een graantje meepikt van de toenemende welvaart in de Chinese samenleving. Veel Chinezen zien zichzelf gevangen in een  onontkoombare rattenloop, gedreven als ze zijn door hun eigen vaak onrealistische verwachtigen of die van hun familieleden.

2.5De ‘culturele christenen

Een toenemend aantal Chinese intellectuelen en kunstenaars toont het failliet van de morele waarden in de Chinese samenleving aan. De communistische partij heeft een flink deel van zijn gezag verloren bijhet aan het licht komen van corruptieschandalen waarbij partijleiders betrokken waren. Tegelijkertijd schijnen egocentrisch materialisme en pragmatisme het vacuum op te vullen. Veel denkers zijn het erover eens dat noch Confucianisme, noch Boeddhisme een betrouwbare morele gids voor de moderne samenleving kunnen zij. Zij wenden zich tot de christelijke ethiek om een antwoord te geven op de ‘fatale zwakheid van de contemporaine Chiense cultuur’ (ongebreideld materialisme) omdat die integriteit, vrijheid, onbaatzuchtigheid en liefde insluit.^[11] Het opreden van deze ‘culturele christenen’ is opmerkelijk. Velen van hen noemen zichzelf geen christen in de stricte zin van het woord, terwijl ze toch christelijke waarden benadrukken en propageren.^[12] Professor You Xilin van de Xi’an universiteit bijvoorbeeld beweert dat het Christendom makkelijk verbonden kan worden met de Chinese geest van moderniteit. Hij ziet die verbinding als één van de belangrijkste redenen voor de snelle groei van de christelijke kerk in China. Het Christendom vult een moreel vacuum op. Hij gelooft dat moderniteit, humanisme en Christendom heel goed samengaan. De christelijke waarde van de onvoorwaardelijke liefde doorbreekt het ‘magische concept van vergelding’.^[13] Zij bevordert solidariteit, gelijkheid voor alle mensen, rechtvaardiging die niet gebaseerd is op persoonlijke prestaties, heiliging (date en innerlijk moreel kompas herbergt), persoonlijke verantwoordelijkheid en het preisterschap van alle gelovigen.^[14] Gedurende de laatste paar decennia zijn zelf hooggeplaatste communistische partijleiders christen geworden en daarmee ook krachtige supporters van de kerk.

3. De aantrekkelijkheid van de kerk

Naast veranderingen in de samenleving die een algemene interesse voor het Christendom als bron van vrijheid, verantwoordelijkheid en eerlijke morele waarden, zijn er verschillende factoren in de kerk zelf die bijdragen aan bekeringen tot het christelijk geloof. Caroline Fielder beschouwt de groeiende dichotomie tussen de rurale en de urbane gebieden als oorzaak van de verschillende groeipercentages in deze gebieden. Op het platteland spelen diverse factoren een voorname rol bij het bekeringsproces: de intrinsiek eenvoud van het christelijk geloof, het ervaren van Gods leiding, het besef bij een gemeenschap te horen, en de boodschap van gerechtigheid voor de armen en de zwakken (in het bijzonder vrouwen). Zij noemt ook veel andere factoren die zowel op een rurale als een urbane context betrekking hebben, zoals: wonderlijke genezingen, activiteiten van de kerk voor de samenleving, een geest van vergeving en verzoening tegenover voormalige vervolgers, en de indruk van Gods macht die door de genereuze, vredelievende en hulpvaardige houding van christenen heen schijnt.^[15]

3.1Radical veranderingen

Een van de aanwijzingen voor verandering bij Chinese bekeerlingen is de bereidheid om fouten en falen toe te geven en vergeving te vragen aan mensen die daarvan de dupe zijn geworden.^[16] Dat is bepaald geen gemeengoed in de samenleving. Ook de bereidheid van christenen om hun vervolgers te vergeven en geen wraak te koesteren maakt indruk op anderen. In een samenleving waarin omkoperij en corruptie wijdverbreid zijn, ook al gebeurt dit heimelijk, pleiten christenen voor rechtvaardigheid en eerlijkheid, zelfs als dat in hun eigen nadeel is. Omstanders merken dat christenen vaak niet voor hun eigen zaak pleiten, maar voor gerechtigheid en vrede voor allen. De radicale verandering in levensovertuiging en gedrag trekt de aandacht van niet-christelijke familieleden, collega’s, medestudenten en vrienden.

3.2Onvoorwaardelijke liefde

In een stressvolle en veeleisende maatschappij oefent oprechte liefde aantrekkingskracht uit op gewone Chinezen. Natuurlijk ontbreekt liefde niet in hechte familie- en vriendenkringen, maar de liefde van christenen voor vreemdelingen en verschoppelingen is wel nieuw en laat de samenleving niet onberoerd. De manier waarop christelijke kringen en huiskerken bezoekers verwelkomen raakt mensen soms diep.^[17]

3.3De sociale dimensie van het Evangelie

De nieuwe levensstijl van christenen geworteld in het Evangelie valt op. Chinese christenen tonen toenemend inzicht in de noden van de samenleving en ze dragen zinvolle oplossingen aan. Een prachtig voorbeeld daarvan is de Amity Stichting die nu bijna 30 jaar in China werkzaam is.^[18] Deze stichting heeft een breed diakonaal programma opgezet met toerustingsprogramma’s voor allerlei segmenten van de samenleving, een netwerk van sociale diensten gericht op armoede, bestrijding en preventie van Aids, hulpprogramma’s bij rampen etc. Amity laat de onbaatzuchtige en onvoorwaardelijke inzet van Chinese christenen zien, in contrast met de dominante ‘waarden’ gericht op het ‘Zelf’ en op de ‘Natie’.^[19] 

3.4Tekenen en wonderen

Veel bekeerlingen tot het christelijk geloof vertellen dat hun interesse voor het Christendom begon met de eravring van iets buitengewoons dat ze niet op een rationele of wetenschappelijke manier konden verklaren. Mensen noemen verschillende bovennatuurlijke ervaringen, vooral wonderlijke genezingen. Universiteitsstudenten en onderzoekers, kritische denkers bij uitstek, melden opmerkelijke plotselinge genezingen van mensen in hun omgeving, en soms ook in hun eigen leven op het gebed van christelijke vrienden. Daardoor beginnen ze hun skeptische houding op te geven en de waarheid van het christelijk geloof te onderzoeken. Het gaat daarbij niet alleen om lichamelijke genezing, vaak ook herstel van psychische en sociale problemen zoals verslaving aan drugs of alcohol. Daarnaast melden velen bijzondere dromen die hen op zoek deden gaan naar wat waar is in het christelijk geloof.^[20]

3.5De rol van de Bijbel

Chinese christenen zien de Bijbel als een heilig boek. Ze vereren de Bijbel op een voor-kritische manier en brnegen veel tijd met de Bijbel door. Chinezen hebben in het algemeen de neiging om (oude) boeken als heilig te benaderen. De manier waarop ze de Bijbel nu lezen is te vergelijken met de manier waarop Chinese geleerden de klassieke werken lezen. Kort en geod, ze lezen deze boeken niet met eem kritisch wetenschappelijk oog, maar nemen aan dat de oude schrijvers een niveau van wijsheid bereikten die hun nakomelingen niet kunnen overstijgen. Ze kunne die alleen maar uitleggen. Niet-christelijke lezers van de Bijbel waarderen vaak het ‘realisme’ van de Bijbel. Ze vergelijken bijvoorbeeld Ezechiel 24 (het Bijbelgedeelte waarin de profeet wordt verboden om te treuren over het verlies van zijn vrouw) met Taoïstische rituelen.^[21] Of ze worden geraakt door de verhalen in 1 en 2 Koningen omdat die soms erg lijken op de perioden van bloedvergieten door de Chinese authoriteiten.

3.6De kracht van het Evangelie

Daarnaast komen veel studenten in aanraking met de kracht van het Evangelie wanneer ze uitgenodigd worden voor een jeugdgroep of een speciale kerkdienst. Belangrijk voor pragmatische Chinezen: het Evangelie lijkt echt te werken. Ze erkennen dat het christelijk geloof niet simpelweg een nieuwe ineterssante leer is, verbonden met een in moreel opzicht overtuigende levensstijl, maar dat christelijk geloof alles te maken heeft met echt leven. Ze zien in dat het Evangelie licht is dat plotseling allerlei verwrongen vormen van denken en handelen ontmaskert. Met als gevolg dat ze zich, anders dan de Culturele Christenen uitgedaagd voelen om re reageren op dit kritische licht van het Evangelie, om zich eraan over te geven, of het te verrwerpen.

4. Verhalen die de aantrekkelijkheid van de kerk onderstrepen

Er zijn tal van verhalen die de aantrekkelijkeheid van de christelijke gemeenschappen in China illustreren. Hier volgen er een stuk of wat.

4.1Getuigenissen uitDalien omgeving

Het Dali Bible College telt meer dan honderd studenten uit ruim18 stammen uit het Zuid-Westen van China, die zich voorbereiden op de bediening van het Evangelie aan hun eigen mensen. Vaak hoor je van  studenten dat ze door het lezen van de Bijbel begonnen te begrijpen dat ze zondaars waren en dat God liefde is. Ze begonnen hun schuld te belijden tegenover familieleden en vrienden, die daardoor onder de indruk kwamen van de verandering die ze in hen zagen.

De evangelieverkondiging en het verspreiden van Bijbel gaat samen met een indrukwekkende diakonale bediening zoals werk onder doven en melaatsen, woningbouw projecten, weeshuizen, Aids centra, zorg voor verslaafden, programma’s gericht op preventie van verslaving en armoede bestrijding. In veel Bai en Lisu gemeenten hoor je opmerkelijke verhalen over genezing van een verslaving, van psychische ziekten en van lichamelijke kwalen. Mensen – vaak ook hoger opgeleiden- vertellen daar hoe belangrijk deze gebeurtenissen waren bij hun bekering tot het christelijk geloof.

4.2De Jiang Wan kerk inShanghai

De Jiang Wan kerk in Shanghai is a “Driezelf” kerk die 30 jaar geleden begon als een huisgemeente en die nu ongeveer 4000 kerkgangers per zondag telt (verdeeld over drie diensten). Elk jaar worden ongeveer 600 mensen gedoopt. Jonge mensen, vaak studenten, nodigen hun niet-christelijke vrienden uit voor de jeugdbijeenkomsten op zaterdagavond. Tijdens die bijeenkomsten komen alle mogelijke levensvragen waarin jonge mensen geïnteresseerd zijn, ter sprake. De jeugdleiders zetten de kwesties in een Bijbels perspectief en de gasten zijn onder de indruk van de antwoorden. Vaak willen ze meer weten en tonen ze interesse om samen met hun medestudenten de Bijbel te lezen. De ouders merken de veranderingen in het leven van hun kinderen. Soms keuren ze die af en komt de verhouding met hun kinderen onder druk te staan. Maar vaker raken ook zij geïnteresseerd in wat er in de kerk gebeurt, maken ze een dienst mee, komen ze onder de indruk van de goede atmosfeer en van het onderwijs. Op die manier hebben velen het geloof in Christus gevonden en zijn ze lid van deze gemeente geworden.

4.3De gemeente van Dushu Lake in Suzhou

De kerk van Dushu Lake bevindt zich midden op de moderne universiteitscampus van Suzhou, waar 5 (!) universiteiten gevestigd zijn met in totaal zo’n 1000,000 studenten. De kerk richt zich op jonge intellectuelen met eigentijdse muziek, filmavonden, zomerkampen,  cursussen Engels, Alpha cursussen, bedizening onder singles, leiderschaps trainingen en een Internationale Studenten Gemeenschap. De studenten die worden uitgenodigd voor Bijbelstudiegroepen en vriendenkringen ontdekken de waarheid van het Evangelie en de relevantie ervan voor hun leven, voor hun studie en voor de samenleving.^[22] 

Hoewel er ook kritische geluiden zijn onder andere over oppervlakkige bekeringen, kom je toch veel bijzondere verhalen tegen, zoals dat van “Miss Worry,” de dochter van een plattelandsfamilie die door haar ouders werd geminacht omdat ze en meisje was en niet beantwoordde aan de verwachtingen van haar ouders (ze hadden een zoon gewild). Na een in emotioneel opzicht moeilijke periode in haar tienerjaren en als jong volwassene, werd ze christen tijdens haar studie. Dat bracht een opmerkelijke geestelijke en morele vernieuwing in haar leven. Ze deed het vervolgens erg goed in haar studie, vond een goede partner. Misschien was het wel het belangrijkste dat ze in staat was om haar ouders te vergeven die haar emotioneel verwaarloosd hadden en haar zo hadden laten lijden in haar jeugd. 

5. Ervaringen in Delft

In Delft zijn we recentelijk getuige geweest van de bekering van verschillende Chinese intellectuelen tot het christelijk geloof. In de afgelopen drie jaar zijn meer dan tien studenten of universitaire docenten gedoopt. De hier volgende verhalen van studenten aan de Technische Universiteit Delft belichten motieven die een rol spelen bij hun overgang naar christelijk geloof. Ze zijn tussen de 24 en 27 jaar oud.

5.1 Student 1 (man)

Na een periode van onverschilligheid begon deze student op zoek te gaan naar wat hij echt kon geloven en vertrouwen. In een communistisch gezin opgegroeid was hij sterk gaan twijfelen. Wat hem overtuigde was de confrontatie met onvoorwaardelijke liefde, voor de eerste keer in zijn leven, in een christelijke gemeenschap waarvoor hij was uitgenodigd. Hij kon niet geloven dat zo’n soort liefde bestond. Op grond van die ervaring conculdeerde hij dat God als bron van onvoorwaardelijke liefde moest bestaan. Zo ging hij op zoek om deze Go dte leren kennen.

5.2Student 2 (vrouw)

Deze studente had een hoop vragen over de mogelijkheid van het bestaan van een goede God naast de manifestatie van allerlei kwaad in de wereld. Zij was overtuigd dat kwaad overal aanwezig was in mensen en in de samenleving, en ze leered dat kwaad iets is dat net altijd vemeden kan worden in je eigen leven. Ze benaderde deze kwestie erg intellectueel totdat ze er tijdens een bijbelstudie overtuigd werd dat het lijden van Jezus God’s oplossing was. Een ‘oplossing’ die totaal anders was dan menselijke antwoorden op het kwaad. Dat overtuigde haar tenslotte en ze besloot haar leven over te geven aan Christus.

5.3Student 3 (man)

Een andere student had twee jaar nodig om zijn twijfels te overwinnen. Hij was een studente natuurwetenschap met een sterk filosofische inslag. He was net als de twee hiervoor genoemde studenten opgegroeid in een atheïstisch gezin. Hij bestudeerde gedachten van het Confucianisme en Communisme, en lang omarmde hij het atheïsme, terwijl hij persoonlijke onafhankelijkheid zocht. Hij stelde voor zichzelf drie voorwaarden voor een goed leven vast: 1. Onafhankelijk zijn in je eigen denken; 2. Persoonlijke materiele welvaart nastreven; 3. Je niet laten leiden door enig religieus of filosofisch systeem. Deze drievoudige voorwaarde maakte hem niet gelukkig. Na veel zoeken en veel gesprekken moest hij het failliet van zijn opstelling toegeven. Tenslotte omarmde hij het christelijk geloof. Bij zijn doop gaf hij een getuigenis hoe hij vrijheid had gevonden in Christus, niet alleen in intellectueel, maar ook in psychisch en sociaal opzicht.

Voor deze jonge mensen heeft de beslissing om christen te worden verreikende gevolgen. Ze zetten hun familierelaties op het spel, in het bijzonder de verhouding met hun ouders van wie ze in financieel opzicht vaak afhankelijk zijn. Soms begrijpen hun medestudenten of collega’s hen niet en worden ze versleten voor ‘sekteleden’ of ‘vijanden van het vaderland’.

Toch roept de bekering van een universiteitsstudent of docent minder controverse op dat je in de Westerse context zou verwachten. Medestudenten en collega’s raken geïnteresseerd als ze de duidelijke verandering in gedrag merken, verrassende betrokkenheid en liefde ervaren, en hun studiegenoten nieuwe en doordachte antwoorden horen geven zowel op persoonlijke kwesties als mondiale problemen. 

6. Definiëringskwesties

Drie in deze studie veelvuldig gebruikte uitdrukkingen hebben meer uitleg nodig voordat we ons richten op conclusies en verder implicaties daarvan.

6.1 ‘Hoog opgeleide Chinezen’

Deze studie verwijst naar een segment van de Chinese samenleving en naar Chinezen die in het buitenland studeren, of daar als onderzoeker of ondernemer werken. In deze studie worden met ‘hoogopgeleide Chinezen’ de studenten en afgestudeeerden van een hogere beroepsopeiding en van de universiteit bedoeld. Verder horen onderzoekers, leraren, professoren, (toon)kunstenaars en ondernemers erbij. Veel mensen die in deze categorie vallen zijn stadsbewoners, die hoge ambities koesteren in hun studie en carrière, of in het zakenleven. Ze bewegen zich meer en meer op een international speelveld, hebben een oprechte interesse in de dynamiek van ontwikkeling en groei, en koesteren vrijheid in denken en in het organiseren van bijeenkomsten.

6.2 ‘Bekering tot het Christendom’

Het Bijbelse begrip bekering omvat vooral ‘metanoia’, het Grieks Nieuwtestamentische grondwoord voor verandering in denkpatroon. Het betekent een wijziging van de basisovertuiging van waaruit we denken en handelen. Metanoiaimpliceert dat zowel vooronderstellingen en doelen bij belangrijke levenskeuzen veranderen. De mate waarin dit van toepassing is op Chinese intellectuelen varieert sterk. ‘Culturele christenen’ hebben interesse in het Christendom en verdedigen de waarden en normen die ermee samenhangen. Hun benadering is vooral pragmatisch of utilitarisch: ze zien dat christelijke ethiek een betere basis voor het samenleven van mensen meebrengt dan het Communisme, Confucianisme of Boeddhisme. Culturele christenen zijn in staat om het Christendom te promoten zonder zelf een toegewijde aanhanger van het christelijk geloof te worden. Aan de andere kant zien en horen we veel getuigenissen van radikale bekeringen die een fundamentele verandering in denken en gedrag teweeg brengen. Mensen laten hun ‘oude leven’ achter zich en vinden een totaal nieuw bestaan door Christus als Heer te aanvaarden en zich in leven en sterven het eigendom van Hem te weten.^[23] 

Het is dus belangrijk om te onderscheiden tussen ‘cultureel Christendom’ en ‘persoonlijk (christelijk) geloof’.^[24] De signalen van ‘persoonlijke bekering’ zijn: verandering in het patroon van levenskeuzes -keuzes die te maken hebben met onder meer relaties, consumptiepatroon, tijdsbesteding, betrokkenheid bij een christelijke gemeenschap, nieuwe belangstelling voor de Bijbel, zich wijden aan gebed en de deelname aan doop en avondmaal.

In deze studie hebben we te maken met de volle breedte van de ‘schaal van bekeringen’, maar de focus ligt op de meer radikale persoonlijke verandering.

6.3 ‘DeChinese christelijke kerk’

De vraag wat of waar de Chinese kerk vandaag is, is moeilijk te beantwoorden. Niemand lijkt in staat te zijn om een adekwaat overzicht van Chinese kerken te geven. Een bevredigende beschrijving van de Chinese kerk is onmogelijk om een aantal redenen: (1) We kunnen een duidelijk omschreven Chinese kerk gewoon niet onderscheiden. De authoriteiten maken een merkwaardig onderscheid tussen ‘Christelijke kerken’ (waarmee ze de Protestantse Driezelf kerken bedoelen) en Rooms-Katholieke kerken (waarmee ze de Rooms-Katholieke kerken bedoelen die zich scharen onder het gezag van de communistische partij en niet onder dat van de paus in Rome). (2) De kerk, het lichaam van Christus, in China is verdeeld, vooral in ‘officiele’ en een ‘niet-officiële’ kerken. De opkomst van een ‘cultureel aangepaste kerk’ in China (een kerk die zijn ‘geest van onafhankelijkheid’ is kwijtgeraakt en deel is gaan uitmaken van de heersende cultuur) vormt de oorzaak van voortdurende controverses tussen de door de overheid erkende Driezelf kerken en de ongeregistreerde ‘huiskerken’.  (3) De menigte aan al dan niet christelijke sekten en bewegingen in China vertroebelt het beeld aan zienlijk. De Chinese pastor – evangelist Nee To Sheng (Watchman Nee) zei daarom dat de grond voor verscheidenheid alleen maar op één punt legitiem is, namelijk dat van de geografische scheiding.^[25] Geografische spreiding ziet Nee als de enige legitieme reden voor kerkelijke verschillen. Hoe waar Nee’s opmerking ook mag zijn, we hebben te maken met overweldigende diversiteit binnen de Chinese christelijke kerk. In de verschillende vormen van gemeentezijn herken je het boek Handelingen terug: van een studenten Bijbelstudie- en gebedsgroep op de univesiteitscampus tot een groter gezelschap dat in een huis samenkomt; van een groep werknemers die elkaar geregeld treffen in de ontmoetingsruimte van een bedrijf tot kerkdiensten met honderden kerkgangers die je overal in de grote steden aantreft .

7. Terugval van bekeerlingen

Niet alle bekeringen tot het chirstelijk geloof houden stand. In de afgelopen jaren is een toenemend aantal artikelen verschenen die ook een omgekeerde beweging melden: Chinese intellectuelen die hun eerdere bekering ongedaan maken, of christenen die hun overtuiging inwisselen voor agnosticisme, atheïsme of een andere religie. Welke factoren wegen hier vooral mee?

7.1. Moeilijkheden bij het vasthouden van het nieuwe geloof

Veel Chinese intellectuelen, die in het Westen schijnen het moeilijk te hebben met het vasthouden van hungeloof als ze terugkeren naar China. Om een paar van die problemen te illustreren noemn ik de situatie van een onderzoekers die in 2013 in Nederland werd gedoopt en een jaar later terugging naar China. Ik ontmoette hem in 2015 in Nanjing. Hij deelde openhartig de moeilijkheden die hij op zijn weg vond om als christen actief te blijven: (1) Het vinden van een goede kerk. Hij had, zoals veel Chinese christenen in het buitenland een kritische houding jegens de Driezelf kerken omdat die teveel compromissen met de overheid aangaan. Tegelijkertijd was hij niet in staat om een goede huiskerk te vinden, omdat hij geen vrienden of collega’s had ontmoet die hem zouden kunnen introduceren. (2) Hij was erg druk met zijn werk, vond een heleboel deadlines op zijn weg en hij werkte vaak in de weekends. Hij was moe van de rat race, zei hij, maar hij kon er niet aan ontsnappen zonder het risico van ontslag en werkeloosheid. Bovendien zocht hij ook een goede levensstandaard voor zijn gezin, inclusief zijn dochter en zieke schoonmoeder, wat maakte dat hij hard werkte. (3) Zijn familie moedigde hem niet aan om zijn geloof vol te houden. Zijn vrouw en schoonmoeder (die bij het gezin inwoonde) verzetten zich er passief tegen, en zijn eigen vader had hij nooit verteld over zijn bekering.

7.2. Ongekeerde cultuurschok

Veel studenten en jonge afgestudeerden krijgen te maken met een ‘omgekeerde cultuurschok’ als ze terug gaan naar China. In a recent symposium in de Verenigde Staten over de problemen van bekeerde Chinese intellectuelen die naar China terugkeren, betoogde een van de sprekers dat niet minder dan 80% van degenen die Christus belijden in het buitenland hun geloof opgeven als ze teruggekeerd zijn.^[26] De teruggekeerden nemen een kritische houding aan tegenover de Chinese cultuur die ze jaren geleden verlieten. Ze vinden in China niet dezelfde vrijheid als die ze in het Westen ervaren hadden.^[27] 

Dr. Bin Wang^[28] noemde als de drie voornaamste uitdagingen voor Chinezen die terugkeren naar China nadat ze christen zijn geworden in het buitenland of een tijd lid zijn geweest van een buitenlandse kerk: (1) Gebrek aan kennis – ze denken bijvoorbeeld dat Driezelfkerken volledig gecompromitteerd zijn. (2) Arrogantie – ze willen geen Chinese kerken omdat ze gewend zijn geraakt aan een Westerse manier van kerk zijn. (3) Secularisatie- ze worden ondergedompeld in hun carrière, en blijven daarbij soms aan een vage spriritualiteit hagen, zoals New Age denken. Ze prefereren spiritualiteit bven religie.

Wang gaf ook aan dat er geregeld ongefundeerd optimisme of wensdenken doorklinkt in de antwoorden die Chinese studenten geven op de vraag ‘Waarom wil je gedoopt worden?’ Je hoort dan uitspraken als: ‘Het christendom is goed’; ‘Geloof geeft me kracht.’; ‘Het Christendom zal me in psyschische en geestelijke bevrijding geven.’; of, ‘Omdat in genezen ben.’ De reden om zich te bekeren ligt dan in goede gevoelens of positieve ervaringen. Veel intellectuelen die in het Westen bekeerd zijn en terugkeren naar China hebben wel enige basiskennis van het christendom, maar geen diep inzicht in de Bijbel. Ook laten ze geen duidelijke veranderingen in hun levensstijl zien, aldus dr. Bing Wang

8. Conclusies en discussie

8.1 Conclusies

1. Chinese intellectuelen tonen in het algemeen veel belangstelling voor het christendom omdat ze de Bijbel en het daarop gefundeerde onderwijs in een (Westerse) kerk beschouwen als een belangrijke bron voor vernieuwde normen en waarden, nodig om de samenleving op te bouwen voorbij communisme en materialisme.
2. Hoogopgeleide Chinezen en professionals in het bedrijsleven tonen belangstelling voor het christelijk geloof omdat ze dat verbinden met begrippen als vrijheid en democratie – waarmee ze het impliciet tegenover het éénpartijsysteem van de Chinese Communistische Partij stellen.
3. Er is een gestage stroom verslagen en getuigenissen over (jonge) intellectuelen die zich wenden tot het christelijk geloof, zich laten dopen en zich aansluiten bij een chirstelijke gemeenschap omdat ze overtuigd zijn geraakt van de waarheid van het christelijk geloof. Daarbij geven verscheidene motieven de doorslag: de onvoorwaardelijke liefde en vergevende houding die ze merken bij hun christelijke vrienden; de ervaring van wonderlijke genezing of herstel in hun eigen leven of in het leven van iemand die ze kennen; en ook de opmerkelijke uitwerking die het Evangelie op het gemeenteleven heeft.
4. Niet alle bekeringen beklijven. Jonge Chinese intellectuelen lijden geregeld aan een ‘omgekeerde cultuurschok’ als ze in het buitenland christen zijn geworden, een behoorlijk kritische en vrije manier van denken ontwikkeld hebben voordat ze terigkeren naar het vasteland van China. Ze vinde het vaak moeilijk om in China een kerk te vinden die hen bevalt. Soms geven ze het geloof geleidelijk op als ze meegesleept worden door de ‘rat race’ in de Chinese samenleving.
5. Tot u toe hebben we weinig of geen inzicht in aantallen. De snelle groei van de Chinese kerken en de veelvuldige getuigenissen in aanmerking genomen, moeten we concluderen dat er veel overgangen naar het christelijk geloof plaatsvinden. In welke verhouding die staan tot de totale bevolking, is moeilijk te zeggen. Hiervoor is verder onderzoek noodzakelijk.

8.2 Discussie – vormenintellectuelen een uitzonderlijke groep?

Het is lastig om een bevredigend antwoord te geven op de vraag of intellectuelen die zich wenden tot het christelijk geloof een uitzonderlijke groep vormen.^[29] Sinds 1949, het jaar waarin de communisten aan de macht kwamen, kon de kerk zich – zo bedreigd als ze was- zeker op het platteland handhaven. De Westerse zendelingen richten zich in de eerste helft van de 20^e eeuw vooral op de kleinere steden en dorpen in de provincies. Er werden bloeiende kleine kerken gesticht op het platteland, onder meer bij verschillende stammen in het berggebied van de provincie Yunnan. Echter, in 1946 werd de International Fellowship of EvangelicalStudents opgericht en één van de medeoprichters was de Chinese Inter Varsity Fellowship. De Chinese studentenbeweging was toen al een belangrijke factor bij de verbreiding van het Evangelie in de universiteitssteden.^[30] De discriminatie en vervolging die in 1949 begonnen, zetten het werk van de studenten enorm onder druk. Spontane bijeenkomsten, huisgroepen, Bijbelstudiegroepen werden strikt verboden, net als alle andere vormen van christelijk jeugdwerk. In de tachtiger jaren toen er meer vrijheid kwam, begonnen intellectuelen en ondernemers opnieuw interesse te tonen voor religie, in het bijzonder het christendom. Ze zochten naar vrijheid van denken, zagen uit naar nieuwe morele waarden en een levenshouding die bij hen meer realistisch overkwam dan de communistische partijpolitiek, het Confucianisme, en de vele mengvormen van Boeddhisme en Taoïsme.

Het christendom lijkt een speciale aantrekkingskracht uit te oefenen op jonge stadsmensen, vooral studenten en afgestudeerden van hogere opleidingen en professionals. Christelijke waarden moedigen hen aan in hun zoektocht naar intellectuele vrijheid, democratie, en menselijke waarden. Is het aantal bekeringen onder hoogopgeleide Chinezen groter vergeleken met lager opgeleiden? Ik ben geneigd hierop bevestigend te antwoorden, maar het antwoord op deze vraag behoeft meer onderzoek. Ook de vraag ‘Hoe dominant zijn de factoren die in deze studie genoemd worden bij de bekering van Chinezen die niet hoogopgeleid zijn?’ Het onderzoek van Caroline Fielder toont aan dat diverse factoren zoals de ervaring van genezing en de sociale gevolgen het Evangelie niet uitsluitend betrekking hebben op intellectuelen. Verdere vergelijkende studies zijn nodig om dit uit te zoeken.

9. Perspectieven

9.1 Practische implicaties

Deze studie wil in drie opzichten kerken en christenen in het Westen aanmoedigen door te wijzen op: (1) de noodzaak van een grote nadruk op een liefdevolle gemeenschap die buitenlanders en zeker buitenlandse studenten verwelkomt; (2) het christelijk geloof als een betrouwbare bron voor vrijheid en een moreel kompas; (3) de noodzaak om hen die terugkeren naar hun land (beter) voor te bereiden op de ‘omgekeerde cultuurschok’.

9.2De noodzaak van verder onderzoek

Deze studie heeft vervolgonderzoek nodig als het gaat om de vraag waarom sommige bekeerlingen naar hun oude leven terugkeren enandere niet. Het gebruik van meer sociologische instrumenten zu kunnen leiden tot dieper inzicht in de kwaliteit en kwantiteit van bekeringen en de duurzaamheid van die bekeringen.

9.3 Het werk van de Heilige Geest

We hebben geprobeerd factoren te onderscheiden die vatbaar zijn voor studie en onderzoek. Vanuit geloofsperspectief moet er meer gezegd worden. Zoals veel Chinese christenen onderstrepen, is het geheim vande snelle groei van de Chinese kerk het werk van de Heilige Geest, de Geest der waarheid die de wereld overtuigt van zonde, gerechtigheid en oordeel (Joh. 16:8). Hoe Hij mensen leidt tot erkenning van Christus en tot overgave is een verborgen werk dat niet ontbonden kan worden in louter menselijke, psychologische en culturele factoren.

Na de communistische machtsovername en tijdens de Culturele Revolutie werd de kerk gedwongen zich te verbergen. De geest van vrijheid en verzet bleef in de harten en de huizen waar christenen samenkwamen ondanks de vervolging. Is de bruisende, groeiende kerk van China een antwoord op de vele gebeden van d elijdende kerk in de afgelopen eeuw? Terwijl ik niets afdoe van de deze studie genoemde factoren, ben ik er van overtuigd dat de onophoudelijke gebeden en de vastberadenheid van Gods kinderen in China de weg bereidde voor de opmerkelijke groei van de kerk in de afgelopen dertig jaar.

---

[1] Caroline Fielder, “The Growth of the Protestant Church in China” (Paper gepresenteerd op de 21ste National Catholic China Conference, Seattle University, Seattle, 24-26 juni, 2006); Evan Osnos “Jesus in China: Christianity’s rapid rise” Tribune, juni 22 (2008): 1-4. Osnos belicht de snelle groei van de christelijke kerk in de stedelijke gebieden en de interesse van studenten en academici voor het Christendom.

Zie ook Christian Wollmann, “Patriotism and Nationalism. Implications for the Development of a Transcultural Theology” (interne paper Hamburg-Xian-Beijing Consultatie, augustus 2009). Wollmann noemt de algemene belangstelling van studenten voor Europese thema’s en voor het christelijk geloof, en het feit dat ze dat weten te verenigen met een flinke scheut patriottisme.

[2] Fielder, “The Growth of the Protestant Church in China,” 1.

[3] Schattingen geven een jaarlijkse groei van het aantal christenen van ongeveer 9% aan, terwijl de totale Chinese bevolking een groeipercentage van 0.6% laat zien. Zie ook Tony Lambert, “Counting Christians in China: A Cautionary Report,” International Bulletin of Missionary Research, 27/1 (2003), 6-10.

[4] Zie voor meer studies over de Chinese kerk in de context van de communistische samenleving ook Aiming Wang, “Church in China, Faith, Ethics, Structure: The Heritage of the Reformation for the Future of the Church in China” (Proefschrift, European University Studies 890, 2009).

[5] Evan Osnos, “Jesus in China: Christianity’s rapid rise”, 4. Osnos vertelt het verhaal van dominee Jin Mingri, die de Sion Kerk in Beijing stichtte. De meeste kerkgangers daar zijn hoog opgeleid – afgestudeerden aan de universiteit, doctores en professoren. Er komen ook veel bestuurders en ondernemers naar deze gemeente.

[6] Evan Osnos, Ibid., 6. Zie ook Evan Osnos, “Jesus in China, Life on the edge”, Tribune, 24 juni (2008): 2.

[7] Zie voor verder onderzoek Kevin Xiyi Yao, “The Changing Face of the Protestant Church in China” Mission Focus, AnnualReview, 13 (2005): 166-173. Yao stelt vast dat huiskerken in de stad de meest dynamische sector in de Chinese kerk vormen. Hun loyaliteit aan en respect voor het gezag van de Bijbel, de nadruk op persoonlijke geestelijke groei en hun enthousiasme voor zending zijn typerend.

[8] Wat betreft deze ontwikkeling is meer te vinden bij Chen Cunfu and Huang Tianhai, “The emergence of a new type of Christians in China today” Review of Religious Research 46, 2 (2004): 183-200.

[9] De affaire van de vergiftigde melkpoeder is een van de talloze gevallen.

[10] Zie de rol van de ‘aanvoerder-christenen’ bij het ontwikkelen van democratisch leiderschap in de kerken en bij het bemiddelen tussen kerk, regering en andere (religieuze) gemeenschappen bij Cunfu and Tianhai, “The emergence…”, 195v.

[11] Evan Osnos (“Jesus in China: Christianity’s rapid rise”, 5) haalt professor Zhao Xiao aan, een partijlid van veertig die geïnteresseerd raakte in het christelijk geloof. Deze professor vindt dat het Christendom een stevig moreel fundament in de Chinese samenleving aanbrengt door corruptie terug te dringen, de kloof tussen arm en rijk te vernauwen, naastenliefde te bevorderen en vervuiling te voorkomen. Hij denkt zelfs dat het Christendom de CCP (Chinese Communistische Partij) zou kunnen helpen overleven.

[12] Culturele chirstenen pleiten voor een moderne en onafhankelijke maatschappij met een hoge morele standard.  Zie voor verdere discussie Bas Plaisier,”De ontwikkelingen van het Christendom in China” Kerk en Theologie 4 (2011): 337-349.

[13] You Xilin’s gedachten zijn samengevat in de ongepubliceerde lezingen en verslagen van Christian Wollman. Zie Christian Wollmann, “Chinese Christianity – Christianity in the Public Sphere? You Xilin as an Example of Engaged Christianity” (ongepubliceerd verslag Vrije Universiteit Amsterdam, 15 juni 2009). Ook Kevin Xiyi Yao, “The Changing Face of the Protestant Church in China”, 171v.

[14] Het Institute of Sino-Christian Studies (www.iscs.org.hk) dat in 1995 in Hong Kong is gevestigd, is een interessant instituut dat contact onderhoudt met intellectuelen in China die belangstelling hebben voor het christelijk geloof.

[15] Caroline Fielder, “The Growth of the Protestant Church in Rural China”, China Online Study Centre (2010), http://www.chinaonlinestudycentre.org/churches/RuralChurches/PDFfile.

[16] “Niet gelovigen denken dat christenen in de eerste plaats huichelaars zijn, en vervolgens dat ze graag oordelen Maar mensen die pas tot geloof zijn gekomen laten overtuigende tekenen van hun geloof zien: 1. Ze zijn eerlijk over hun fouten en zonden, en ze belijden ze ook. 2. Ze hebben duidelijke morele principes, bijvoorbeeld ze proberen niet te liegen en ze nemen geen steekpenningen aan.” (Citaat van dr. Bin Wang, kerkelijk werker in de Dushu Lake Kerk, die zich sterk richt op studenten, in een persoonlijk gesprek op 21 oktober 2015).

[17] “De Chinese samenleving is stressvol en hard, maar in de kerkelijke gemeenschap kan vriendschap worden ervaren en liefde, en kunnen mensne hun emoties tonen.” (Citaat van ds. Annet Mehldorf, predikant van de Duitstalige gemeente in Shanghai, in een persoonlijke ontmoeting op 19 oktober 2015).

[18] Zie: www.amityfoundation.org .

[19] Hoewel het communisme nieuw is op het veld van 5000 jaar Chinese geschiedenis, stoelen toch veel Chinese communistische waarden en gebruiken op de oude waarden van de keizerlijke dynastieën. Zelfs nu zijn mensen geneigd om de praktijken van de Qing Dynastie te vergelijken met wat de Communistische Partij doet in China.

[20] Plaisier (Ibid., 341) citeert een studie van de Chinese Academie van Sociale Wetenschappen die bevestigt dat  69% van de mensen zich bekeerden tot het Christendom na de genezing van een familielid of van zichzelf . Zie ook http://www.china.org.cn/china/2010-08/12/content_20690649.htm.

[21] In het Taoism, wordt rouwen niet verboden, maar wel als onnodig beschouwd. Het is verbonden met het besef van vrijheid. Het ritme van het menselijk leven is immers een weerspiegeling van het ritme in de natuur. Leven en sterven zijn beide processen die bij het menselijk bestaan horen. De dood kan ook weer het begin van een nieuwe reis betekenen. Waarom zou je dan moeten rouwen?

[22] Naar het getuigenis van Dr. Bin Wang in een persoonlijke ontmoeting op 21 oktober 2015.

[23] Zie voor verschillende gradaties in bekering (van sympathiserend met Christendom tot toegewijde aanhanger van het christelijk geloof), de zogenaamde schaal van Engel zoals die besproken wordt in: https://en.wikipedia.org/wiki/Engel_Scale.

[24] Vergelijk bijvoorbeeld Hendrik Kraemer, Religion and the Christian Faith, London: Lutterwort Press (1956), 235v.

[25] Watchman Nee, Whatshallthis man do? (Eastbourne: Victory Press, 1961), 132.

[26] Artikelen over een ‘omgekeerde cultuurschok’ zijn te vinden op: www.chinasource/home/blogs/going home (februari 2016). Deze site verwijst ook naar ChinaSourceQuarterly (december 2011), dat ingaat op de problemen van Chinezen die terugkeren naar het vasteland van China. Interessant is ook Overseas Campus Ministries, OCM, gesticht in 1992. Hun missie: ‘Het Evangelie van Jezus Christus verkondigen onder intellectuelen uit het vasteland van China door middel van het publiceren van literatuur, educatieve bronnen en het aanbieden van training zowel overzee als in China zelf.’ OCM publiceert The Overseas Campus Magazine en bracht ook een nuttige gids uit voor Chinese intellectuelen die van plan zijn terug te keren naar China: http://www.chinasource.org/ResourceLibrary/TheReturneeHandbook (december 2011).

[27] Zie voor meer literatuur over de ‘omgekeerde cultuurschok’: Nate Mirza, Home Again (Colorado Springs: NavPress, 2000); Lisa Espineli Chinn, Think Home (Downers Grove, Ill.: IVP, 2011); John Eaves, “Putting Bible to Work in our Culture”, http://cms.intervarsity.org/ism/article/2044.

[28] Dr. Bin Wang in een persoonlijke ontmoeting (21 Oktober 2016).

[29] Zie voor meer discussie over het ‘christelijk geloof voor intellectuelen’: Plaisier, ‘De ontwikkelingen van het Christendom in China’, 399v.; de artikelen van Evan Osnos in Tribune (“Jesus in China”, juni 2008) and Kevin Xiyi Yao, “The Changing Face of the Protestant Church in China”, 122v. Yao bestrijdt daarin de visie van David Aikman, Jesus in Beijing (Washington:  Regnery Publishing, 2003). Yao verwijt hem dat hij naar de Chinese kerken kijkt door de lens van het Amerikaanse evangelische fundamentalisme (Yao, Ibid., 8).

[30] P. Lowman, The Day of His Power (Leicester: IVP, 1983), 137v.