Categorie: 2020

(1) De slag om het hart

J&M dat doen jullie vast wel eens – een potje stoeien om te kijken wie de sterkste is. En wie onder ligt, moet ‘genade’ roepen. Zo gaat dat toch? Als je wat groter bent, stoei je misschien met een van je ouders. Mijn zoon deed dat graag: kijken of-ie al even sterk was dan zijn vader. Dat viel natuurlijk tegen…

Het wordt anders als het menens is. Als iemand gemeen doet, gemeen gaat schoppen of slaan, of nog erger als er bloed vloeit. Dan wordt het ruzie. Er wordt gevochten met scheldwoorden of met vuisten of met hardnekkig zwijgen. Of nog erger …

Oorlogstaal hoorden we ook vanwege de Corona crisis. De Franse president zei in maart van dit jaar: ‘Wij zijn in oorlog, de vijand is hier, maar hij is onzichtbaar.’ En langs de snelwegen in ons land kon je lezen ‘Samen krijgen wij Corona eronder’. Oorlogstaal klinkt door in de woorden van de tekst. ‘Ik heb de goede strijd gestreden’. Woorden van de apostel Paulus aan het adres van zijn zoon Tim. Hij is zo vertrouwd met zijn jonge medewerker en vriend dat hij hem aanspreekt als zijn zoon. Tim. had last van de angst dat hij niet goed genoeg was, dat hij niet opgewassen was tegen de problemen in de gemeente van Efeze waar hij werkte als evangelist. De apostel geeft zijn zoon positieve aanmoedigingen. ‘Tim. laat de kwaliteiten niet liggen die je hebt gekregen – ‘verzuim de gave niet die in u is’ (1 T. 4: 14 en 2 Tim 1:6). Maar hij maakt hem ook alert op de gevaren. Hij heeft een ‘frontwaarschuwing’ nodig. Strijd de goede strijd! (zie bijv. 3: 1, 2).

Misschien zijn we dat besef van het front kwijtgeraakt in de gemeente, bij de opvoeding en in het gezin. Dat er een slag woedt om ons hart. Als je een zorgzame ouder bent, doe je moeite om je kind tegen gevaren te beschermen. Daarom laat je een fles met gevaarlijke stof niet op de aanrecht staan. Maar hoe alert zijn we wat betreft geestelijke risico’s? Wat onze jonge mensen –wij allemaal- indrinken van de tijdgeest. Het virus dat niet onze longen aantast, maar ons hart verlamt. Net als Tim. staan we in de frontlinie.Maar voordat ik daar op in ga, eerst nog wat anders

(2) De dood ter sprake

Als Paulus deze woorden schrijft, zit hij gevangen. Er is een vonnis over hem geveld; hij weet dat het einde van zijn leven niet lang meer zal duren. (Volgens de overlevering heeft keizer Nero Paulus laten onthoofden in het jaar 64). Nu brengt de apostel zijn dood ter sprake en gebruikt twee bijzondere beelden. (1) Het beeld van het plengoffer. Het plengoffer of drinkoffer was een beker wijn die maandelijks bij het brandoffer (spijsoffer) werd uitgegoten op het altaar (Num. 28: 7 en 14). Pas was ik bij een oude oom, die ontzettend veel heeft meegemaakt in zijn leven, en ik wist niet dat hij nog maar een paar dagen zou leven. ‘De strijd is gestreden’ zei hij, en je merkte aan alles dat hij zijn levensbeker uit handen had gegeven. Zo ziet de apostel zijn leven: als een beker uitgegoten, als een offer voor de Heere. (2) Het beeld van een schip dat losgemaakt wordt van de kade. ‘De tijd van mijn heengaan is aanstaande’. Letterlijk: de tijd van losgemaakt worden. De apostel ziet dat zijn levensschip losgemaakt wordt en koers zet naar de horizon van de eeuwigheid.

De dood ter sprake brengen; zullen wij het voorbeeld van de apostel ter harte nemen? Juist als je een beetje op adem mag komen in de vakantie, als de druk van het werk of van de studie even wat minder is. Juist midden in je huwelijk en midden in het leven. Laten we het niet uitstellen. Hoe zou het zijn als we uit dit leven worden geroepen, zou het dan kunnen? Ach, je weet het niet; wie kan daar iets over zeggen? Maar heb je met de kring van je familie of je vrienden besproken wat er moet gebeuren? Want straks moeten zij zonder ons verder. Treffend dat bij het doopgebed in het klassieke doopformulier gebeden wordt: ‘..dat hij/zij (dit kind) dit leven, hetwelk toch niet anders is dan een gestadige dood, om Uwentwil getroost zal verlaten…’ Dat is heel realistisch.

In deze tijd proberen we alles op alles te zetten om verlies van gezondheid en dood te voorkomen. Alles wordt in het werk gesteld om het Corona virus eronder te krijgen, en mensen zijn moe van dat gevecht om de controle te houden, want het vraagt veel. Maar is het wel een goede strijd? Betekent het soms dat we de dood niet onder ogen willen zien? Dat de crisis ons niet brengt bij waar het nu werkelijk om gaat in leven en sterven.

(3) In de frontlinie

‘De goede strijd’, zegt de apostel. Uit het leven van Paulus weten we dat hij met veel dingen had te kampen. Lichamelijke zorgen – een doorn in het vlees – tegenslagen, tegenstand van de mensen, verlies van zijn vrijheid… Maar toch lag daar niet de kern van de goede strijd. Daar lag niet het front. Omdat te begrijpen, moet je het verband lezen. Hij noemt de strijd samen met twee andere dingen: het volbrengen van de loop (dan gebruikt hij het beeld van een wedstrijd, een wedloop) en ‘het vasthouden van het geloof’. En waarom heeft hij het volgehouden? Om de erekrans die gereed ligt! Dank zij de genade van God, dank zij Christus zal het niet tevergeefs zijn! Wat is allereerst de strijd die het waard is te strijden? In navolging van Paulus zijn in de traditie van de kerk altijd drie vijanden genoemd – die meestal ook samen optrekken – een driekoppige vijand.

1. De strijd met het eigen ik. Dat kan een trots ‘ik’ zijn of een wanhopig ‘ik’. Ieder mens krijgt een zekere bagage mee in het leven. Mooie dingen zijn. Dat je liefde hebt gekregen, dat mensen om je geven, dat je je mocht ontwikkelen. Maar ook moeilijke dingen. Dat je altijd kritiek kreeg, of werd geplaagd. Dat je moest je presteren om mee te tellen. Dat je angst kreeg om te falen. De apostel is daar zelf ook mee geconfronteerd. Hij was door zijn Joodse opvoeding en door zijn opleiding als Farizeeër een scherpslijper geworden, die zijn oordeel klaar had, die dacht dat hij het beter deed dan een ander. Kende hij ook niet de angst dat hij niet goed genoeg was? Totdat hij verloor wat hij altijd tot zijn bezit had gerekend. Totdat hij ontdekte dat een leven waarin een mens zichzelf bezit en zichzelf handhaaft geen leven is dat het waard is om geleefd te worden. Christus die hij haatte, kwam op zijn weg. Het werd zijn grootste geluk het eigendom van Christus te zijn, gekocht door Zijn bloed.

Ben ik van mezelf of ben van Hem die mij gekocht heeft en uit het geweld van de satan heeft bevrijd? De Heilige Doop vooral brengt ons in de strijd met ons eigen ik. Christus maakt aanspraak op ons, die zo graag aanspraak op onszelf houden. 

2. De geest van de wereld, of de tijdgeest (geïnspireerd door de vorst van de duisternis). Opnieuw: er zijn door Gods goedheid prachtige dingen in het leven, kansen in studie, voldoening in werk, liefde in vriendschappen, de sterrenhemel die je vol verbazing bekijkt op een camping in Frankrijk midden in de nacht! Maar vergeet niet dat er een werelds denkpatroon is, waarover de apostel Paulus al eerder schreef: ‘Wees ervoor op je hoede. Wordt niet gelijkvorming aan deze wereld.’ Neem dat patroon niet over. Het is een verlangen geïnspireerd door Gods Tegenstander. Dat was bij de apostel een godsdienstig leven en status als Farizeeër. Bij ons misschien het verlangen naar een perfecte carrière of een perfect lichaam (‘I want to bleed, I want to fight, I want to be perfect’, zingt de popgroep Radiohead – maar ik weet niet hoe. Misschien kan ik dan maar beter dood zijn). ‘Ik ben het gevecht met hem aangegaan, Tim.’, zegt de apostel. Laat je niet van de wijs brengen. Jij bent niet waardevol door wat je presteert of om je goede reputatie. Je wordt niet afgeschreven als je faalt. Je bent kostbaar, omdat Eén jou al kende voordat je jezelf kende, omdat Hij wist dat je als mens zou falen, dat je de strijd zou verliezen. Maar Hij riep jou. ‘Ik heb je bij je naam geroepen, je bent van Mij.’ Hij heeft gezegd ‘Als je je leven zult verliezen om Mijnentwil dan zul je het behouden, maar als je je leven zoekt vast te houden, zul je het verliezen’.  

3. De derde tegenstander is de zonde. ‘Ik heb ontdekt dat er een wet in mijn leven huist: als ik het goede wil doen, dat het kwade mij nabij is.’ (Rom. 7;23). Zonde is – dat je niet aankomt waar je moet zijn. Zoals ooit een vlucht van Maleysia Air (MH 370), onderweg van Kuala Lumpur naar Peking van de radar verdween, en nooit meer gevonden werd. Compleet verloren geraakt, nooit de bestemming bereikt. Zonde is dat wij mensen het doel niet halen waarvoor God ons heeft bestemd: namelijk te leven tot zijn eer, ons in Hem te verheugen, en eeuwig bij Hem te zijn.

Op een schip kunt je van de voorplecht naar de achterplek lopen en van boven naar beneden – maar het blijft dezelfde koers varen op. En als die koers niet gericht is op de haven van bestemming, zal die daar nooit aanmeren. Er is een koerswending nodig. Het schip van je leven kan zomaar verder van zijn bestemming raken. Haast ongemerkt bij God vandaan varen totdat de doop, de kerk, het geloof een stipje aan de einder wordt. Maar ja, hoe erg is dat? 

Wat is de winst?

Want wat is de winst als je leven eindigt in gevangenschap, als je beloning niet meer is dan als martelaar omgebracht te worden? Is het niet een belachelijke strijd? Kun je niet beter streven naar wat voorspoed of succes? Zorgen voor een beetje aangenaam leven, op zijn minst? Als je ‘t de apostel zou vragen, dan zou hij maar één verklaring geven: het is de liefde. Christus heeft mijn hart gestolen. Het is door Hem, het is ook voor Hem. Christus zelf heeft mij in de arena gebracht, om te lijden moet voor Zijn Naam!’ De strijd, de wonden zijn een teken van Zijn liefde’.

(4) De erekrans

De apostel gebruikt nog een ander beeld: uit de sportwereld. ‘De loop heb ik gelopen’. Je weet dat topsporters zich veel ontzeggen en dagelijks hard oefenen. Denk maar aan die turnsters waarom zo veel te doen was de laatste tijd. Wat een discipline moeten die opbrengen. Waarom doen ze dat? Om uit te blinken, om een medaille te halen. P. heeft zich geoefend als loper in de wedloop om uit te blinken. Ja, waarin dan? Dat ikhet geloof mocht vasthouden. Dat ik het vaste vertrouwen mocht vasthouden dat Hij, Jezus, de weg voor mij is gegaan. Wat ik niet kon, heeft Hij gedaan. Dat ik het geloof heb behouden om Hem te volgen als de Gids, de weg heeft gebaand. De overste Leidsman en Voleinder van het geloof. Het is niet zo dat de apostel zichzelf op de voorgrond zet. Het woordje ‘ik’ staat er niet eens in de grondtaal. Nee, Christus staat voorop. Hij gaat vooraan. Hij heeft de strijd tot een goed einde gebracht, waart wij het al bij voorbaat hadden verloren.

Goed gedaan, trouwe knecht!

En de belangrijke reden om de strijd vol te houden, dat is Hij, die ons tot het einde toe liefhad. Dat is de krans die Hij bewaart voor hen die volharden tot het einde, voor allen die Zijn verschijning liefhebben. Dat is liefdestaal: uitzien naar de komst van je geliefde. Alles in je hunkert naar je geliefde, dat hij er is. De aardse rechter bekroonde Paulus’ leven met martelaarschap, met een onthoofding. Het was een en al verlies. Het afschrapsel van de wereld geworden. Apostel, wat is nu de kroon op uw leven? Dat is Hij, de rechtvaardige Rechter! Dat is vooral dit: dat Hij mij een plek heeft gegeven in de dienst van het Evangelie. Dat Hij dan zal zeggen: ‘Goed gedaan, trouwe dienstknecht, kom binnen in het Koninkrijk van Mijn Vader.’ Mij, grootste van de zondaren. Ik die Christus’ gemeente heb vervolgd. (1 Tim. 1:12).

Aan de Filippenzen schrijft de apostel (Fil 2: 17, 18). ‘Dit zal mijn grootste vreugde zijn. Dat ik voor Christus zal mogen verschijnen en dat ik dan niet beschaamd sta omdat ik er niet alleen sta, maar samen met u! Want daarvoor heb ik de strijd gestreden, de loop tot een einde gebracht, dat u niet zou achterblijven.

De mooiste kroon

Het is mooi als de mensen goed over je spreken, als je gewaardeerd wordt. Dat je hoort: ‘Goed gedaan!’  Maar wat zou de mooiste kroon op uw leven zijn? Is dat niet dat Christus zal zeggen ‘Goed gedaan, trouwe knecht, in het kleine was je getrouw, over veel zal ik je aanstellen’? Ga in, in de vreugde van uw Heer.’ Niet omdat je zoveel tot stand hebt gebracht, maar omdat je het hebt volgehouden om Hem te eren Die je in alles voor Zijn rekening heeft genomen. Hem die je enig en eeuwig Goed is geworden!

En dat we voor Hem staan, zonder schrik, met diep ontzag, maar ook met blijdschap. Want we staan daar niet alleen, nee, samen met onze kinderen, onze buren, onze collega’s die we mochten meenemen op de weg van het geloof. Samen met de schepping die verlost is van de vruchteloosheid en pijn. En dan zingen we ‘Wij steken hoofd omhoog en zullen de eerkroon dragen. Door U, door U om het eeuwig welbehagen’ Amen

Vragen

à Wat is ons enige houvast (troost, verlangen) in dit leven, en bij het naderen van de dood?

à Wat zie je als belangrijkste front in de goede strijd, en hoe kun je daarin volhouden?

à Hoe denk je over het einde van het leven en het einde van de wereld?

Gouda, 1 maart 2020

Via het inloophuis was ze in aanraking gekomen met de mensen van de kerk en met het evangelie, en toen besefte ze: hier heb ik nu heel mijn leven op gewacht. In de dienst op Paasmorgen werd ze gedoopt, deze mevrouw op leeftijd. Ze was wel een beetje zenuwachtig geweest, want het was zo nieuw. Op Tweede Paasdag was ze niet in de kerk, en daar kwam ze later in de week op terug. ‘U zag me niet in de kerk op Tweede Paasdag, maar ik was er wel hoor. Ik was er al heel vroeg. Maar ik hoorde de kinderen zingen, die nog aan het oefenen waren, en toen moest ik zo erg huilen. Ik kon niet meer ophouden. En ik ben in het zaaltje bij de koster gaan zitten. De mensen hoefden mij niet te zien, maar ik heb niets gemist, hoor’. ‘Maar waarom moest u dan zo huilen’, vroeg ik haar. ‘O, snapt u dat dan niet’, zei ze, ‘dat was – ik kan het niet anders zeggen – van blijdschap! Zo’n grote liefde heb ik nooit eerder ervaren. Er waren vaak bittere tranen in mijn leven, maar dit waren tranen van dankbaarheid.’ Ik werd er stil van en wat ze zei deed me denken aan de woorden van Augustinus: ‘Proeven deed ik U en sindsdien honger ik naar U. Mij, lichtgeraakte, hebt U doen ontbranden. En nu sta ik in vuur en vlam voor U.’

Zou dat het zijn bij de vrouw die de voeten van Jezus natmaakt met haar tranen? Tranen van liefde om wat haar is overkomen bij Jezus? Of gaat het om het verdriet over wat er gebeurd is, die momenten dat ze zichzelf niet was, over een leven dat ze niet meer in de hand kon houden, een verleden dat haar aanklaagt? Misschien gaan ze juist samen: de bitterheid van berouw en de dankbaarheid dat het opengebroken is, dat iemand jou heeft gezien en dat die je niet heeft laten vallen. In het zout van haar tranen is voor deze vrouw een nieuwe morgen doorgebroken, van bevrijding, van nieuwe liefde. ‘Proeven deed ik U en sindsdien honger ik naar U.’

De scherpe contrasten in deze geschiedenis vallen op. De evangelist Lukas vertelt over een mens die grip heeft op het leven, die weet hoe alles moet, die zijn rijkdom kan etaleren door gasten te ontvangen. En een mens die stukgelopen is op het leven, op foute keuzes, die daarom terecht gekomen is in de marge. En wie het heeft het begrepen waar het in een mensenleven ten diepste om gaat? Dat is ook de vraag voor ons. En we zien Jezus die het opneemt voor de mens die stukgelopen is, voor een outcast, een afgeschrevene. Dat alleen al is een reden waarom we van dit Evangelie houden toch, en dat we van Jezus houden?

Juist wat ontbreekt in wat de evangelist ons vertelt over de uitnodiging van Simon, de Farizeeër, spreekt boekdelen. Het gebruikelijke ritueel ontbreekt, zoals een hartelijk welkom, een begroeting met een kus, de wangen tegen elkaar. Zoals mannen dat doen onder elkaar, nog steeds in het MO. Het wassen van de voeten, want je kon je gast niet met stoffige voeten laten aanliggen. Een de geurige olie om je op te frissen. Het is er allemaal niet. Jezus kan meteen aanschuiven. Stel je voor dat kennissen of vrienden je hebben uitgenodigd voor de maaltijd. Dat je dan nauwelijks een hand krijgt, dat je niet eens je jas uit kunt doen, dat je meteen aan tafel wordt gezet. Dan zou je je opgelaten voelen, toch?

Het is wel duidelijk: Simon heeft niet veel op met Jezus, maar hij wil zich een oordeel vormen over deze rabbi over wie zoveel te doen is. En misschien kun je hem daarom prijzen, om zijn kritische geest. Want het is toch waar dat je niet alles maar kunt goedpraten. Laat er iemand zijn die zijn mond opendoet als er iets niet klopt, als iemand over de schreef gaat. Laat er verontwaardiging zijn over het kwaad, over het onrecht en over wat mensen zichzelf aandoen! De Farizeeër heeft niet lang nodig om zijn conclusie te trekken: ‘Deze Man zou, als Hij een profeet was, wel weten wie en wat voor vrouw het is die Hem aanraakt, want zij is een zondares.’

De bekende romanschrijver Tommy Wieringa vertelde onlangs hoe hij terugkwam in Nederland na drie maanden in Afrika, waar hij veel vriendelijkheid had ervaren. ‘Nog dezelfde middag werd ik opgejaagd door een buschauffeur van lijn 306 die niet verdroeg dat ik me aan de toegestane snelheid hield en me later op de busbaan luid toeterend voorbijreed…De volgende dag twijfelde ik even bij een T-splitsing. Te lang, volgens een meisje dat ‘achterlijke mongool’ riep. Ik keek haar na, een scholiere te midden van scholieren. Was zij niet goed opgevoed? Of kreeg zij een opvoeding waarin ze mocht worden wie ze was, competitief en egocentrisch, een zelfbewust roofdiertje met recht op voorrang?’ Geen wonder dat de schrijver zijn oordeel klaar had. En er zijn nog wel tienduizend redenen waarom we ons zouden ergeren, waarom we een oordeel zouden vellen en terecht.

Later bedacht de schrijver dat we hier in een klimaat leven van meedogenloze competitie, waarin iedereen wordt opgejaagd door de overheid of de economie. Dat  hielp hem om anders te kijken: de buschauffeur die op een werkdag van negen uur maar twee keer een kwartier pauze had, door personeelstekort vaak in het weekend moest werken en altijd tegen de klok reed omdat de roosters zo krap waren bemeten. Het schoolmeisje dat zo lang ze zich kon herinneren van toets naar toets leefde en was grootgebracht in een omgeving waarin altijd werd vergeleken, waarin je altijd beter moest zijn dan een ander.’ 

Simon is geen onverschillig mens, maar misschien is het probleem dat hij het spel van het leven denkt te beheersen. Dat Hij kan uitmaken waar de grenzen liggen in leer en leven. En dan ga je je al gauw beter voelen dan een ander. Dan is het nog maar een kleine stap om iemand af te schrijven. Dan kom je zomaar in een leven terecht waar geen ontvankelijkheid meer is, geen vergeving en geen dankbaarheid, waar liefde niet kan bloeien. Dan kun je zomaar gaan doorhollen met je eigen verlangen naar prestatie, of reputatie of wat dan ook. Daar legt Jezus later de vinger bij: ‘Aan wie weinig vergeven wordt, die heeft weinig lief.’ Een mens die zichzelf rechtvaardigt, heeft weinig vergeving nodig, maar die kent de ruimte van de liefde ook niet. En dat kan zomaar ons hart binnensluipen, of een gezin of de gemeente. Zullen we onszelf daarop onderzoeken? 

En dan deze vrouw. Zij hoort er niet bij. Zij past niet in dit gezelschap. Zij past nergens bij. Ongehoord, wat zij doet. Jezus’ voeten met haar tranen nat maken, haar haar losmaken om Zijn voeten af te drogen, Zijn voeten kussen, de zalving met kostbare olie. Dat was helemaal ‘not done’. Het haar losmaken, dat kon geen enkele vrouw in het openbaar doen. Dat mocht alleen een bruid in het oude Oosten doen als teken van liefde en overgave aan haar man. Maar zij heeft het begrepen. Zij heeft ontdekt wat liefde is, echte, gevende en vergevende liefde. Zij laat haar hart spreken. Ze móet naar Hem die haar heeft gezien, die het voor haar heeft opgenomen, die haar heeft gered.

Sommige uitleggers zeggen dat deze vrouw er misschien al was toen Jezus binnenkwam, dat ze Hem opgewacht had. Dan moet je vers 37 wat anders vertalen: ‘Ze was al te weten gekomen dat Jezus gast zou zijn bij de maaltijd.’ Dan hebben haar tranen nog een andere reden. Ze heeft gezien hoe Jezus is gepasseerd als gast. Zij begint iets te ontdekken van Zijn lijden, dat Hij in de hoek wordt gezet waar de slagen vallen. En dat heeft alles met haar te maken. Want Hij het voor haar heeft opgenomen. We bespeuren hier al iets van wat de apostel Paulus later zal schrijven: ‘Ach, dat ik Hem, Jezus, mag kennen, niet alleen in de kracht van Zijn opstanding, maar ook in de gemeenschap van Zijn lijden.’ Deze vrouw, zo pril in haar geloof, voelt Jezus’ lijden aan. Deze geschiedenis heeft een opvallende parallel in de andere evangeliën. Wanneer aan de vooravond van Jezus’ lijden ongeveer hetzelfde gebeurt en de kritiek losbarst.’ En Jezus zei: ‘zij is gekomen om mijn lichaam te zalven als een voorbereiding op Mijn begrafenis.’

Waar liefde is, daar komt ook iets van vrijheid, van gulheid, van vrijgevigheid. Daar wordt niet meer onderhandeld, maar gegeven, ruimhartig. Alles wat de Farizeeër ontbreekt, dat brengt zij mee, met heel haar hart. Niets en niemand houdt haar tegen. Zij doorbreekt de kaders; zij overtreedt de regels van de samenleving. Maar niemand heeft het dieper begrepen dan zij. Een nieuwe taal, een nieuwe liefde, een nieuw leven groeit in haar. Door Zijn aanvaarding en vergeving.

Mefiboseth, over wie we lazen, zijn naam betekent zoiets als ‘Hij die schaamte verspreidt’ of ‘Hij ademt schande’. Mefiboseth was als enige overgebleven uit de familie van Saul, de verworpen koning. Zijn voedster had hem op de vlucht als peuter laten vallen en daardoor was hij kreupel geworden. Minderwaardig, gehandicapt, veroordeeld tot de bedelstaf, geen toegang meer tot Gods heiligdom. Een mens die zichzelf ook had afgeschreven (dode hond noemde hij zich). Aan Davids tafel werd hij een ander mens, kreeg hij een nieuwe plek, een plek van hoop. Een mens die genade ‘ademt’. God heeft het zwakke en onaanzienlijke van deze wereld uitverkoren om het sterke te beschamen ( 1 Kor. 2:27).

Een mens die genade ademt. Jezus vertelt Simon die korte gelijkenis over twee mensen met hun schulden, de een klein, de ander groot. Wie zal het meeste liefhebben? ‘Ja, dat zal wel degene zijn die de grootste schuld is kwijtgescholden’, is Simons zuinige antwoord. Simon heeft het niet begrepen. Simon heeft Hem niet begrepen die werkelijk de Meester is en de Gastheer. De wereld van Simon is de wereld van de sterke, van de mens die weet te onderhandelen en er winst uit weet te slepen. En in die wereld klinkt niet de taal van het nieuwe leven, van nieuwe liefde, van geven en vergeven, van vrijheid. In die wereld breken genade en goedheid niet door en ook de dankbaarheid niet.

De gelijkenis gaat over schuld en over de onmacht om die schuld te vereffenen. Ongetwijfeld is háár situatie daarin getekend. Maar ook die van de Farizeeër. Maar het gaat ook over jou, en u en mij. Kijk maar eens hoe je hier zit. In de spanning van je leven, in de dingen die niet goed zijn gegaan, in je voortdurend vergelijken met een ander, in de stress, in de jaloezie, in het verlangen naar een schat op aarde of een goede naam of wat dan ook. In de kleine woede of de grote wrok die je opgeslagen hebt in een hoekje van je hart, en – vooral dat – dat je niet zo goed kunt liefhebben met de gulheid van ons hart. En ik net zo goed.

Hoe komt Christus hier naar voren in al zijn liefde voor het verlorene! Hij koos de kant van haar die buitengesloten werd. Dat is Zijn hart, dat is de eeuwige liefde die Hem bewoog. Hij kwam om het verlorene te zoeken, om de verwonde te verbinden, om wat gebroken is te helen. En daarom werd Hij zelf buitengesloten, veracht en verworpen door hen die hun oordeel klaar hadden. En in deze lijdenstijd letten we in het bijzonder op Hem, op de weg die Hij ging tot de uiterste verlatenheid van God en van mensen.

Het evangelie zegt dat er Eén is die het heeft opgenomen voor schuldige mensen, voor mensen die verloren zijn, die God en de ander en zichzelf zijn kwijtgeraakt. Hij heeft niet heeft gewacht tot wij betere, waardiger, meer ontvankelijke mensen vond. Hij heeft niet gewacht tot we gingen optellen en aftrekken, om toch nog overeind te blijven. Om toch nog wat te betekenen. Dat onderhandelen zit ons zo diep in het bloed. Maar er gaat een streep door, een kruis. Bij de rabbijnen – er zullen ongetwijfeld verschillende rabbi’s aan de maaltijd hebben aangelegen –  kon er pas sprake zijn van vergeving als iemand duidelijk berouw toonde (een verbreking van het hart), een schuldbelijdenis uitsprak, een Gods geboden serieus nam. Vergeving, dat gaat niet zomaar. En toch: de vergeving van Christus gaat aan alles vooraf. Het kruis dat door onze optelsom gaat, is het kruis van Hem. Het is voldaan. Het is volbracht. Daar heeft zij iets van geproefd. Dat heeft zij geloofd. En dat die vergeving haar diep heeft geraakt, blijkt uit haar tranen, uit haar ongereserveerde liefde. Uit heel haar hart dat naar Hem uitgaat.

Ik heb ook nav de afgelopen weken zitten denken: misschien is het wel zo dat wat deze Simon de Farizeeër overkomt, nu de hele wereld overkomt. Simon beheerste het leven. Hij, de gastheer, kon alles en iedereen beoordelen en op zijn weegschaal wegen. Hij kon een oordeel vellen over de rabbi en over de vrouw. Maar toch bleef hij een arm en onvrij en misschien ook wel bang mens. Hij kende de rijke tafel van de koning en de gulheid van de gastheer niet. Nu, vandaag is de hele wereld in de ban van het Corona virus. Dag aan dag gaat het nieuws erover. De handel ligt stil, scholen gaan dicht, dorpen en steden worden van de buitenwereld afgesloten. Er wordt getornd aan onze planning, onze beheersbaarheid, onze maakbare wereld. Dat we zo kwetsbaar en zo machteloos zijn, wisten we dat dan nog niet? Maar we moeten niet bang zijn voor een virus. Waar we echt beducht voor moeten zijn is de angst, de angst voor verlies van wat we zo krampachtig overeind proberen te houden.

Want is elke dag die we ontvangen niet een teken van Zijn goedheid? Is elke zonnestraal en elke regendruppel niet vol van de genade Gods? Is niet oneindig veel groter de gave van de vergeving, van het nieuwe leven, van de vrede. Zijn er niet tienduizend redenen voor dankbaarheid? Gelooft u dat? Ga heen in vrede, zegt Jezus tegen de vrouw, uw geloof heeft u behouden.’   

Wat wilde de evangelist – en de Heilige Geest- ons met deze geschiedenis zeggen?

(1) Dat we ons leven niet krampachtig in de hand zullen houden in de handhaving van onszelf, in het verlangen naar betekenis, naar geluk, naar erkenning en wat al niet, en in het oordeel over anderen, maar ons zullen toevertrouwen aan de genade van Zijn vergeving. Dat ons leven telkens weer wordt gehaald door het bad van berouw en vergeving. Die overgave, die ontvankelijkheid, die rijkdom, die vrijheid van genade. De belijdenis van onze onmacht en schuld. De afhankelijkheid van Zijn genade, telkens weer.

(2) Dat we ons leven met alles wat ons geschonken is, maar ook wat ons onthouden is, telkens weer halen door het bad van de dankbaarheid. Waardoor we om Christus wil ruimhartig en dankbaarheid zullen geven, uitdelen. De rijkdom van de vrijgevigheid, van de gunnende en gevende liefde. Ook voor mensen die wij niet zouden hebben gekozen. Kijk maar eens waar u en bij wie u terecht kunt deze week. Dat zal u nog verrassen. Geef van wat je zelf hebt gekregen. Uit liefde voor Hem, die ons zozeer heeft liefgehad.

Want ‘proeven deden we U en sindsdien hongeren wij naar U. Ons, lichtgeraakten, hebt U doen ontbranden. En nu sta wij in vuur en vlam voor U.’

Teksten bij de video ‘Hoe bouwen we aan de gemeenschap in Coronatijd?’

(Binnenkomer 1)

Sinds ruim een jaar wonen mijn vrouw en ik op de Wittenberg en maken we deel uit van de leefgemeenschap daar. De crisis van vandaag gaat tegen alles in dat we hier proberen hoog te houden: de drie gezamenlijke gebedsmomenten op een dag, het handen en voeten geven aan christelijke gemeenschap en het ontvangen van gasten. De crisis daagt ons uit, brengt soms pijnlijke oefeningen mee om elkaar te blijven vasthouden, er voor elkaar te zijn, en beschikbaar te blijven voor mensen van buiten die een beroep op ons doen. Maar ik geloof niet dat het toevallig is. Misschien kun je best zeggen dat God zijn kerk in het vuur brengt, om haar weer terug te brengen bij de eerste liefde, bij een nieuwe hoop op de terugkeer van de Koning, en bij het vaste geloof dat Christus in deze wereld gekomen is om haar te redden. De crisis raakt ons allemaal.

à 1 Misschien roept Christus ons nu om niet in oude patronen te blijven steken  (in oude schoenen te blijven lopen), maar op een nieuwe manier handen en voeten te geven aan geloof, hoop en liefde. Het is Zijn liefde die ons dringt!

(Binnenkomer 2)

Zes jaar was ik predikant van de internationale gemeente – verbonden aan de Protestantse kerk van Delft. Geregeld kwamen Chinese studenten en onderzoekers tot geloof in Christus en werden daar gedoopt. Soms waren ze geïnteresseerd in het Christendom en in oude kerken. Soms was eenzaamheid een reden om contact te zoeken. Zeker, het was de Heilige Geest die hun hart opende. Maar wat je bijna altijd hoorde, wat de doorslag gaf: dat ze in de kerk voor het eerst echte liefde hadden ervaren. Natuurlijk wisten zij wel wat liefde was. ‘Maar in onze cultuur zit aan liefde altijd een zekere voorwaarde vast’, zeiden ze. ‘Onze ouders houden van ons, maar ze rekenen er wel op dat wij later voor hen zorgen. Liefde die niets terugvraagt, die leerden we pas kennen in de ontmoeting met christenen. Daardoor begonnen we te beseffen dat er een God moest zijn die de bron is van zo’n liefde. Hij gaf het liefste dat Hij had, Zijn eigen Zoon. Daarom zijn we van Hem gaan houden.

   Ik moet bij hun verhaal denken aan wat de apostel Johannes schrijft: ‘Hierin is de liefde, niet dat wij God lief hebben gekregen, maar dat Hij ons liefhad en Zijn Zoon zond als verzoening voor onze zonden.‘ (1 Joh 4:10).

à 2 ‘Niemand heeft ooit God gezien. Als wij elkaar liefhebben, blijft God in ons en is Zijn liefde in ons volmaakt geworden’, schrijft Johannes. In de onderlinge liefde van christenen wordt iets zichtbaar van God. De christenen zijn de enige Bijbel die niet-christenen lezen!

Over Johannes

De apostel Johannes werd door Jezus geroepen om zijn leerling te worden samen met zijn broer Jakobus. Ze kwamen uit een stoere vissersfamilie. Jezus noemde hen ‘zonen van de donder’. Ik denk ik dat er met hen en hun vader Zebedeüs niet te spotten viel. Johannes raakte diep onder de indruk van Jezus. Dat in Hem, het eeuwige Goddelijke woord vlees en bloed werd! Dat Hij mens werd midden in de duisternis, de chaos, de pijn en de schuld van deze wereld! Dat Hij als een lam de zonde van de wereld droeg! Dat is voor Johannes de grond van alles, de waarheid waarom alles draait. Johannes is de apostel van de liefde, de onvoorwaardelijke liefde van God in Christus, dat proef je op bijna elke bladzijde van zijn Evangelie en in elke brief die hij schreef. Maar pas, hij kon ook enorm fel zijn als mensen dat ontkenden. Hij werkte lange tijd in de gemeente van Efeze – daar liepen nogal wat self-made evangelisten rond die heel verheven over Jezus spraken. Jezus was voor hen het heilige licht, de eeuwige vonk, die ook in ons aangestoken moest worden. Dan konden we ontsnappen aan het aardse en menselijke gedoe, zeiden ze. Veel vrome woorden, maar intussen keken ze niet naar een ander om. Dan proef je de felheid van de apostel. Nu staat alles op het spel! Christus kwam juist midden in de modder van het aardse bestaan, in de crisis van ons mens zijn, in chaotische onvoorspelbaarheid van de samenleving. Als je dat ontkent, ben je niet uit God en dan weet je ook niet wat liefde is, zegt de apostel.

(Binnenkomer 3)

In onze samenleving heerst veel angst. Angst voor de ziekte vooral. Misschien is die nog wel een grotere epidemie dan het virus zelf! Daarachter schuilt de angst voor de crisis, het oordeel. Daarom wordt alles op alles gezet. Maar met onzekerheid en angst valt niet te leven. Daarom wordt nu alles op alles gezet om de crisis te beheersen. Angst is bijna altijd angst voor verlies. Verlies van zekerheid, van veiligheid, van gezondheid, van toekomst, van contacten. En voor velen is die vrees werkelijkheid geworden. Schrijnende verhalen van eenzaamheid. Achter de kille cijfers, zitten zoveel hartverscheurende verhalen van mensen die hun stervende geliefden niet konden bijstaan.

Hoe kan angst worden overwonnen? Dat is een belangrijke vraag. Misschien denken we dan aan ‘moed’ of ‘hoop’ of ‘volhouden’, maar Johannes zegt: er is maar één weg: dat we van het huis van de angst overgaan naar het huis van de liefde (1 Joh 4:18). ‘Er is in de liefde geen vrees, maar de volmaakte liefde drijft de vrees uit.’ 

Daarom zijn we kerk!

Daarom zijn we kerk! Om het huis van de liefde in te richten! De crisis raakt de kerk op een heel gevoelige plek. De kerk als gemeenschap van liefde staat onder druk. We zagen elkaar niet tijdens de lockdown en nu maar mondjesmaat. Tegelijk snakken we allemaal naar de kerk als plek van gemeenschap om het vol te houden en elkaar te bemoedigen. Hoe moeilijk is het nu om als jongeren bij elkaar te komen. Hoe moeilijk is het nu om juist dat bijzondere sacrament van de verbondenheid met Christus en met elkaar, het Heilig Avondmaal, te vieren! 

Is het je wel eens opgevallen dat in de eerste drie evangeliën de instelling van het HA beschreven wordt? Maar niet bij Johannes! Als Johannes schrijft over de maaltijd die Jezus met zijn leerlingen viert vlak voor zijn lijden en sterven, vertelt hij iets wat de andere evangelisten niet noemen. Jezus staat tijdens de maaltijd op, doet zijn bovenkleed af, neemt een handdoek en wasbekken en begint de voeten van de discipelen te wassen. Wat het werk van een huisknecht of slaaf was. Niemand van de leerlingen had er zin in gehad, dus lagen ze met vuile voeten aan tafel. Maar Jezus gaat ze stuk voor stuk langs, ook degene die Hem verraden zou. Hij zegt: ‘Ik heb u een voorbeeld gegeven, opdat ook u doen zult zoals Ik voor u gedaan heb.’ (Joh. 13:15).

Het tekenvan wasbekken enhanddoek

Als het teken van brood en wijn noodgedwongen achterwege moet blijven, is daar nog altijd het teken van wasbekken en handdoek. Wat wil ik daarmee zeggen? We moeten ons niet blind staren op wat we (voorlopig) niet kunnen, maar zien we wél kunnen en ook moeten doen als gemeente van Christus. In navolging van Jezus het wasbekken en de handdoek nemen. En dan snap je wel dat je dat heel ruim kunt nemen. Misschien eerst in de kleine kring om je heen kijken wie je aandacht en zorg nodig heeft, de kleine kring van de mensen in je wijk, je bijbelkring, je buren. Wat zou je voor hen kunnen doen uit naam van Christus? Met het ‘wasbekken en de handdoek’ naar een paar ouderen in je omgeving omdat ze eenzaam zijn. Naar iemand die pas een geliefde heeft verloren. Misschien is jouw aandacht, jouw luisterend oor genoeg. Nu het applaus voor de artsen, verpleegkundigen en verzorgenden uitgestorven is, hebben zij op hun beurt onze aandacht nodig. De gemeenschap met Christus, de liefde van Christus brengt ons op nieuwe wegen.

Wat kunnen we doen om de gemeenschap vast te houden? Elkaar lijfelijk ontmoeten lukt haast niet. Toch kunnen we met kleine kring bij elkaar komen in Christus naam, om te bidden, om met elkaar te zien wat we kunt doen voor een ander. Al is het maar met twee of drie. Dat zwicht je niet voor cynisme, of zelfbeklag, of angst dat het helemaal niet goed gaat met de kerk. De kerk is niet van ons, maar van Christus. Hij is de Eigenaar en Hij heeft zijn leven ervoor gegeven. Hij zorgt voor Zijn gemeente. Maar onze zorg moet zijn dat Zijn liefde niet halt houdt bij onze voordeur. Misschien zijn het studenten die vooral nu geplaagd worden door eenzaamheid, of middelbare scholieren die het zwaar hebben. Kunnen we gezinnen iets uit handen nemen, of ouderen helpen? Voor hen koken, hen te eten vragen. Of onze hulp aanbieden bij catechisatie, nu dat misschien alleen maar in kleine groepjes kan,

Misschien hebben we het zelf zwaar, maar als we iets geven van onze tijd, aandacht, bezit, komt er iets mee van de vreugde van de eerste liefde. Juist nu het moeilijk wordt, nu het chaotischer wordt, nu we meer in de modder komen te staan. Het is om Christus wil! En in hen die ons nodig hebben, ontmoeten we Hem. ‘In zoverre u het aan een van mijn minste broeders hebt gedaan, hebt u het aan Mij gedaan’, zegt Hij.

Vragen

(1) Welke andere gemeenteleden kun je –gezien de maatregelen – nog steeds ontmoeten of met wie kun je in ieder geval geregeld contact houden? Zou je in die kleine kring willen overleggen wat je voor elkaar kunt doen, al is het alleen al met en voor elkaar bidden? En wat je misschien voor anderen kunt doen, of ze nu bij de gemeente horen of niet?

(2) Nu het moeilijk is om de gemeenschap van de gemeente, en de onderlinge band te ervaren in de kerkdienst, op de JV of in een vergadering. Wil je erover na denken wie jij (misschien samen met een of twee andere gemeenteleden) de komende weken zou kunnen dienen met je ‘wasbekken en handdoek’ in naam van Christus? Wil je er de tijd voor nemen om hierover na te denken en te bidden?

à3Nu contact en gemeenschap op grote schaal niet mogelijk is, moeten we (naast de digitale en mobiele mogelijkheden) de christelijke gemeenschap zoeken in kleine kring, een huiskring, waar we naar elkaar omzien, voor elkaar bidden en elkaar bemoedigen vanuit de Schrift, en waar we besluiten om te zorgen voor mensen om ons heen wie ze ook zijn –  want de liefde van Christus dringt ons.

(Ds. Niek Tramper – Zeist)

Reisgenoten

Op een internationale conferentie van de IFES (International Fellowship of Evangelical Students) in Mittersill leerden we elkaar kennen. Ds. van Laar bereidde zich met zijn jonge gezin voor op een uitzending als zendingspredikant van de GZB en ik begon aan een nieuwe taak als IFES-stafwerker. De conferentie in 1981 vormde het begin van een blijvende vriendschap. Vaak kwamen onze wegen samen: bij de GZB, als docent van de Reformatorische Bijbelschool (later De Wittenberg), als predikant van de Grote Kerk te Vlaardingen. Geregeld waren we reisgenoten in het landschap van kerk en zending. 

Als het recht struikelt op de straten

Wout van Laar werd op 5 juli 1948 geboren in Rhenen. In 1966 ging hij theologie studeren in Utrecht. Hier ontstonden vriendschappen-voor-het-leven en kreeg hij verkering met zijn toekomstige vrouw Teunie. 

   Na zijn predikantschap in Noordeloos (1973 – 1978) kwam hij in dienst van de GZB, eerst als secretaris binnenland en later als zendingspredikant in Chili.

   Chili (1983 – 1988) zou een onuitwisbaar stempel zetten op zijn werk als dienaar van het Evangelie. Hij kon niet voorbijgaan aan het schreeuwend onrecht in de Chileense samenleving onder de dictatuur van Pinochet. Hij kon er slecht tegen dat de GZB en haar partnerkerken zich terughoudend opstelden. Wie eenmaal zoals hij de stemmen had gehoord van Pedro Arana, René Padilla en Samuel Escobar, kon die niet meer vergeten. Zending kon niet Gods zending zijn als die niet de stem van de profeten liet horen wanneer het recht struikelt op de straten. Gods missie raakt het hele leven en de hele samenleving – misión integral – daarvan raakte Wout van Laar diep overtuigd.

Zoeken naar een nieuwe katholiciteit

Na ‘Chili’ werd ds. van Laar predikant van de Grote Kerk in Vlaardingen (1988-1994). ‘Hier’ en ‘daar’ bleef bij hem verbonden. Híer het gesprek met een Vlaardings gemeentelid op de grens van het leven die de wereld buiten zijn stad alleen kende als haringvisser op de Noordzee. Dáár het delen van visie met een spraakmakende zendingstheoloog over een nieuw paradigma voor de wereldzending.

   De kerkelijke en geestelijke wortels van ds. van Laar lagen in de Hervormde kerk en in de Gereformeerde Bond. Hij bleef altijd lid van de Bond, kritisch en loyaal. ‘Wij dragen de onschatbare traditie van de Reformatie, maar die moeten we wel zo ontsluiten en herijken dat we de kracht van het Evangelie weer ontdekken voor onszelf en voor anderen.’ Hij had de wereldwijde kerk en zendingsbeweging nodig om te kunnen ademen. Onder zijn leiding als studiesecretaris en later directeur van de Nederlandse  Zendingsraad (1994 – 2011) groeide de NZR uit tot een bloeiende ontmoetingsplek van zendingsorganisaties die hij op tal van internationale conferenties vertegenwoordigde. Hij zocht naar een ‘nieuwe katholiciteit in het omgewoelde landschap van zending en oecumene’. ‘De kerk zal divers zijn, omdat de mensheid divers is. De kerk zal één zijn omdat Christus niet gedeeld is’, zei hij bij zijn afscheid van de NZR.

Zijn tijd vaak vooruit

Dat hij zag wat anderen nog niet zagen, kwam hem soms op kritiek te staan. Hij signaleerde al vroeg dat het kloppend hart van de kerk en van de wereldzending zich aan het verleggen was naar het zuidelijk halfrond. Een beweging zoals GATE (The Gospel from Africa to Europe) had zijn belangstelling. Steeds meer zag hij de beperktheid van Westerse, zowel evangelische als oecumenische, programma’s. Steeds meer was Jezus voor hem de gewonde Heelmaker. En de kerk een gewonde en besmeurde kerk wanneer ze zich achter Jezus aan naar buiten begeeft. Hij, die onze pijn en verlatenheid heeft gekend, trekt met ons door de diepte heen.

Onvermoeibaar en kwetsbaar

Wout van Laar ging onvermoeibaar zijn weg, innemend, bescheiden en vol goede moed. Maar het gezin kwam nogal eens tekort, en Teunie had daar soms fors moeite mee. Hoe herkenbaar is dat in veel pastorieën en zendingsgezinnen? Als echtparen besloten we daarom om elkaar elk half jaar te ontmoeten in een gesprek van hart tot hart over ons huwelijk, ons werk en ons geestelijk leven.

Toen Teunie ziek werd, gaf Wout alle prioriteit aan de zorg voor haar. Het boek dat hij bezig was te schrijven over de verwerking van al zijn missionaire inzichten en ervaringen, kwam niet af. Tot het laatst toe bleef hij optimistisch ook over zijn eigen ziekteproces en we wisten niet hoe ziek hij echt was. Eerder dan iedereen verwachtte, werd hij uit dit leven geroepen in de vroege morgen van dinsdag 28 juli. Thuisgeroepen, in Christus ontslapen. Voor Teunie zal het zwaar zijn, zonder de dagelijkse zorg en steun van haar man. We wensen haar, de kinderen en kleinkinderen Gods nabijheid toe.

Ds. N.M. Tramper

De Wittenberg, Zeist