Ik moet het met u over de dood hebben
Vraag me niet waarom, maar ik heb de stellige gedachte dat ik het met u over de dood moet hebben. Misschien komt dat omdat ik elke morgen lees uit het boekje van Thomas à Kempis ‘De navolging van Christus’ en pas bleef een zinnetje bij mij haken ‘Leef alsof u vandaag zou sterven’! Misschien komt het ook omdat ik pas een interview met schrijver Jan Siebelink hoorde. De schrijver vertelde open over zijn grenzeloze onrust en zijn angst voor de dood. Hij citeerde letterlijk de woorden uit de Bijbel: ‘Eens moeten wij mensen sterven en daarna volgt het oordeel’. Dat gaf me wel te denken.
In de afgelopen week is er in ons land veel te doen geweest over de dood. Over de vraag of je mensen die moe zijn van het leven, zou mogen helpen om er een eind aan te maken. Of de dood ook een vriend kan zijn die je te hulp roept als je genoeg hebt van het leven.
Het is een ongemakkelijk onderwerp, zeker in mijn gemeente in Delft die voornamelijk bestaat uit jonge mensen met ambities, met verlangen om te studeren, te werken en iets van het leven te maken. Moet je het dan wel over de dood hebben? Een tijd geleden hadden we met studenten daar toch een diepgaand gesprek over. De vraag kwam: zou je leven er anders uitzien als je zeker wist dat er over een week een einde aan kwam op aarde? Iemand anders zei: Als je nu zeker wist dat Jezus volgende week terugkwam, zou je je leven dan anders inrichten? Er waren verschillende reacties. Ik weet niet wat u, of wat jij gezegd zou hebben. Iemand zei heel eerlijk: ‘Ik heb nog iets goed te maken met mijn ouders, en dat zou ik niet langer kunnen uitstellen.’ Een ander merkte op: ‘Ik zou die laatste week gebruiken om nog zoveel mogelijk het Evangelie te vertellen aan mijn vrienden- en kennissenkring.’ Toen voelden we allemaal wel: als je het echt meent, kun je er maar beter vandaag mee beginnen. Want je leeft toch altijd ‘on the edge’ – op de grens? Wat weet je over de week die komt?
Zo’n gesprek is wel een uitzondering en een zin als die uit het klassieke Doopformulier: ‘Dit leven is toch niet anders dan een gestadige dood’, landt bij ons toch niet echt? En waar landt dat wel? Het lijkt dat we er juist in de kerk niet zo openlijk over spreken. De dood komt vaak ter sprake in de romans en dichtbundels van moderne schrijvers, of in films die in de bioscoop draaien, maar wij, predikanten, laten het liggen. Opvallend dat de Amerikaanse schrijfster Judith Viorst (die geen christen is voor zover ik weet) het leven beschrijft als ‘Noodzakelijk verlies’. Kinderen verliezen hun ongedwongenheid als ze tiener worden. Jonge mensen verliezen hun vrijheid als ze zich binden aan een ander in een huwelijk of een arbeidsrelatie. Ouderen verliezen de kracht en schoonheid van hun lichaam en de helderheid van hun geest. En tenslotte verlies je het leven zelf. Haar boek is niet somber – het is net als het doopformulier, heel realistisch. Ook al houden wij ons niet met de dood bezig, de dood houdt zich wel met ons bezig. Ergens op het hek van een kerkhof staat: ‘Ook al wacht u niet op mij, toch wacht ik wel op u!’ En de dood heeft handlangers die zomaar om de hoek kunnen verschijnen. De zorg om je leven bijvoorbeeld, één van zijn trouwste knechtjes. De zorg dat een ernstige ziekte de grond onder je voeten weghaalt. De angst dat terroristen ons de vrijheid, veiligheid en welvaart die we zo hoog waarderen, gaan ontnemen. De angst om je zekerheid te verliezen, angst dat je niet meer meetelt… duizend angsten, duizend doden kwellen ons angstvallig hart. Het is de angst voor de dood, dat je alles kwijt bent.
De reden waarom we het erover moeten hebben, is dat de Bijbel er onomwonden over spreekt. Vooral dit: dat de dood erbij is gekomen, is meegekomen sinds de zonde in de wereld is gekomen, de ongehoorzaamheid en het ongeloof in de levende God. In onze tekst staat dat het voor de mensen beschikt is. Het is zo bepaald. Het is een wet waaraan niet te ontsnappen valt. Heeft God die wet ingesteld? Wil God onze dood om ons rekenschap te vragen? Ik denk dat je dat zo niet mag zeggen. De Heere wil niet de dood van de zondaar, maar het leven. De dood is een vijand, het is Gods vijand, die de schepping binnengedrongen is, die letterlijk iemands lichaam binnen kan dringen door een slopende ziekte, of plotseling door een ongeluk of door oorlogsgeweld, of gewoon heel langzaam en onmerkbaar doordat we ouder worden. Maar er is wel sprake van een wet, de wet van de beloning. ‘Het loon van de zonde is de dood’ (Rom. 6:23). Als u werkt in een bedrijf, met een arbeidsovereenkomst, dan krijgt u loon uitbetaald. Dat is het recht, dat is geregeld door de arbeidswet. Het leven zonder God is ook aan een ‘arbeidswet’ onderworpen: er wordt loon uitbetaald, en dat loon is ‘de dood’.
Nu kun je daar erg van schrikken. Dat salarisbriefje zegt eigenlijk dat je alles kwijtraakt. Onherroepelijk. Je krijgt het zwart op wit. Je ervaart het niet als je verdiende loon, maar als een aanslag. Een brief van de belastingdienst, waarin staat dat je betalen moet. Zoveel, dat je niets meer overhoudt. Ik schrik soms geducht van die blauwe enveloppe, maar de belastingdienst van de dood is veel meer om van te schrikken.
De Heere Jezus heeft ook duidelijk over de dood gesproken. Denk maar aan de woorden uit Matth. 10 die we gelezen hebben (vs. 26v) ‘Wees niet bevreesd voor hen die het lichaam doden, en de ziel niet kunnen doden’. De dood moet u geen schrik aanjagen, mensen die erop uit zijn om te doden, hebben slechts beperkte macht, zegt Jezus. Maar schrikken we dan niet erger, als Hij daarna zegt: ‘maar wees veel veeleer bevreesd voor Hem die zowel ziel en lichaam te gronde kan richten in de hel.’ En dat klinkt toch óók door in de tekst uit Hebr. 9 – ‘en daarna het oordeel’. God kan je lichaam en je ziel te gronde richten in de hel. Vrees voor God, en angst voor het oordeel die Jan Siebelink bij zijn vader zag en waar hij over schreef. De schrijver lijkt er nu zelf ook bang voor te zijn, en ik vind het zo herkenbaar wat hij naar voren brengt. Hij verlangt naar iets dat veel hoger is dan zichzelf. Hij zou de God van zijn vader of zijn zwaarmoedige geloof wel willen omhelzen, omdat hij voortdurend gedreven wordt door onrust en onzekerheid en ontevredenheid. Maar als die God je nu oordeelt, als Hij je rekenschap vraagt? Je proeft zijn angst om het niet te halen, de angst gewogen te worden en toch te licht bevonden, de angst dat hij een bloempje is dat vandaag bloeit en morgen wordt weggemaaid en vergeten.
Wil Christus ons schrik aanjagen omdat God een verterend vuur is? (Hebr. 12:29 ‘onze God is een verterend vuur’). Luister naar wat Hij verder zegt: ‘Worden niet een paar musjes voor één penning verkocht? En niet een van die valt ter aarde zonder uw Vader. En ook de haren van je hoofd zijn allemaal geteld. Wees dus niet bevreesd, u gaat veel musjes te boven.’ (Matth. 10:31). Vrees voor God gaat hand in hand met kinderlijk vertrouwen.
Zou je andere dingen doen als je nog maar een week had? In het gesprek met de studenten kwamen we tot de conclusie: ‘Nee, we zouden misschien toch geen andere dingen doen. Het is goed wat we nu doen. We zien onze studie en ons werk als een stukje van Gods opdracht. Maarten Luther zei toch ook: ‘Als Jezus morgen terugkomt, plant ik vandaag nog een vruchtboom’! Geen andere dingen zouden we doen, maar we zouden wel de dingen anders doen.
Zouden we niet veel nederiger en afhankelijker leven? Zouden we niet veel meer beseffen dat onze toekomst helemaal niet ligt in rijk worden, of in veel presteren, of een gevierd persoon worden?
Zouden we niet veelonbezorgderzijn over het leven; geen angstmeer om te verliezen? Angst om alles wat we verzameld hadden op aarde te verliezen, of onze gezondheid, onze veiligheid, ons geluk, die angst zou toch helemaal geen betekenis meer hebben?
Zou er niet veel meer gebed zijn, gebed om vergeving zijn en loutering? Omdat we ons zo hadden verschanst in onze vestingen van veiligheid en toren van trots?
Zou ons leven niet veel meer gestempeld worden door dankbaarheid? Dankbaarheid voor wie we mochten zijn en voor wat we hadden gekregen door Gods genade? Zouden we vanuit die dankbaarheid niet gewoon van alles weggeven?
Is het dáár Christus niet om te doen, als Hij zegt dat we Hem moeten vrezen die beide ziel en lichaam te gronde kan richten in de hel? Gaat het juist niet daarover als er staat ‘en daarna het oordeel’. God oordeelt rechtvaardig. En je kunt een heleboel kwijtraken, maar er is één ding waarvoor je echt bang moet zijn, dat je je ziel verliest, dat je Hem niet kent, of dat je Hem kwijtraakt (I. Kuhn). Dat is het ingrijpende in het leven van Annanias en Sapphira in Hand. 5. Ze waren hun ziel kwijt geraakt (expsuche). Over Corrie ten Boom gaat het verhaal dat ze voor een Duitse officier stond toen ze met veel andere mensen was opgepakt en in de schouwburg van A’dam gereed gemaakt werden voor transport naar het concentratiekampen. ‘Meneer, waarom doet u dit?’ vroeg ze. En de man antwoordde boos: ‘Wie ben je dat je dit vraagt. Ik hoef maar een wenk te geven en je zwijgt voorgoed.’ Zij antwoordde: ‘U hebt macht om mij het leven te ontnemen, maar u hebt er geen macht over dat ik mijn leven uit handen geeft.’ Zij bedoelde: ‘dat ik mijn leven toevertrouw aan Hem die recht zal doen, daar hebt u niets over te zeggen.’
In Hebr. 9:27 geeft de apostel een vergelijking. Zoals het voor de mensen beschikt was, zo was het ook voor Christus beschikt om te sterven. Maar Hij stierf als de grote hogepriester. Hij gaf vrijwillig zijn eigen bloed voor de zonden van velen. Hij droeg het oordeel van God gewillig. En Hij zal nog een keer verschijnen, zonder zonde, tot zaligheid van hen die Hem verwachten. Hoe sta je daar nu in? Veel mensen zien hun leven als een opstelsom plussen en minnen. Hoe zal het oordeel over hun leven uitvallen? ‘Als je alles optelt, hoop ik wel dat er onder aan de streep toch wel een plus staat.’ Maar als de Heere gaat optellen, dan komt er onderaan de streep een min te staan. Zoals de apostel Paulus duidelijk heeft gezegd: ‘Want allen hebben gezondigd en missen de heerlijkheid Gods’. Ook al heb je nog zo goed geleefd. Je mist de glorie van God, je mist het Leven. De rekensom komt verkeerd uit. Er gaat een kruis doorheen. Maar wat een wonder als God er het kruis van Christus overheen zet, rood, getekend door Zijn bloed. Het is voldaan! Dan vernieuwt Hij je leven. Hij haalt het door het bad van berouw en bekering heen. Er kan en er hoeft niets meer van ons. Dan haalt Hij het ook door het bad van de dankbaarheid. Geloof je dat? Of ben je nog steeds aan het optellen en aftrekken?
Op een dag leek mijn leven aan een zijden draad te hangen omdat ik plotseling heel ziek werd. Met een ambulance ging het in vliegende vaart naar het ziekenhuis. Ineens wordt je leven haarscherp voor je uitgerold. Er bleef niets anders over dan de hand van mijn geliefde die stil sprak: ‘Het is goed, alles wat vergeven moest worden, is vergeven. Als we elkaar nu moeten opgeven, zijn we dankbaar voor wat we kregen.’ Zoiets moet de dichter van Psalm 73 gevoeld hebben toen hij in zijn doodsnood riep: ‘U hebt mijn rechterhand gegrepen’. De hand van de Geliefde die spreekt zonder woorden: het is goed, het is vergeven. Zelfs de dood kan je dat niet afnemen. Amen
Geef een reactie