Preek Marekerk, 20 maart ‘22
‘Schep vreugde in de Heere, dan zal Hij u geven wat uw hart verlangt’.
Deze woorden uit Psalm 37 zongen we in de berijmde versie aan het begin van de dienst. Woorden die voor ons, Westerse mensen, allerminst vanzelfsprekend zijn. Want als het gaat om de verlangens van ons hart woedt er vaak een veldslag, een oorlog. Onrustig is ons hart.
Deze weken zijn we er getuige van hoe een wrede bezettingsmacht de steden in Oekraïne onverhoeds belaagt en we volgen het met verbijstering. We moeten ons realiseren dat verborgen machten zich vaak sluipenderwijs meester kunnen maken van de ziel van een volk, en van ons eigen hart. Wat die machten precies zijn is nog niet zo makkelijk te omschrijven – ze zitten diep in het levensgevoel, de geest van de tijd en ze zitten diep in ons.
Hoe kun je je verheugen in de Heere wanneer Zijn aanwezigheid eerder als een last dan als een lust wordt ervaren. Als de liefde niet meer brandt? Als je de onvrede van een opstandig hart voedsel geeft? Dat is de veldslag die is gaan woeden om het hart van Judas. In het gedeelte dat we gelezen hebben zijn we er getuige van hoe Judas Jezus heeft opgegeven en de uitnodigende hand van Christus heeft weggeduwd.
Wat gebeurt er eigenlijk op die onthutsende avond bij de maaltijd nadat Jezus het werk van een huisknecht op zich heeft genomen en de voeten van alle discipelen heeft gewassen? De evangelist Johannes vertelt hoe Jezus hevig ontsteld is: ‘Een van u zal Mij verraden.’ En uit de consternatie merk je dat niemand wist om wie het ging. Een veenbrand onder de oppervlakte en niemand wist waar het smeulde. Behalve Jezus.
Judas
Ons beeld van Judas is vaak dat van een gemeen mannetje (zo wordt hij ook afgebeeld met een haakneus en gemene ogen), die al lang geloerd heeft op Jezus. Zoals Putin al lang geloerd heeft op de omliggende landen en op Oekraïne. Nee, Judas (zijn naam betekent ‘hij die God looft’, of ‘die vreugde schept in God’) was een vriend, gekozen door Jezus en wie Jezus kiest, die heeft Hij lief. Het is heel bitter geweest voor Jezus. Judas is enthousiast begonnen aan de navolging. Hij is er ook op uitgestuurd om het evangelie van het Koninkrijk te verkondigen. Hij heeft de kracht ervan geproefd. Jezus heeft zijn voeten gewassen en het Paasfeest met Hem gevierd.
En toch valt de schaduw van de nacht over zijn leven (vs 30 ‘Het was nacht’). Nadat Jezus heeft gezegd (vers 26): ‘Deze is het aan wie Ik het stuk brood zal geven nadat ik het ingedoopt heb.’ Als u een beetje thuis bent in de Bijbel, weet u ook dat er een opvallend verschil is met wat de evangelist Mattheüs hierover bericht (Matth 26:23). ‘Wie de hand met Mij in de schotel indoopt die zal Mij verraden’. Daar moeten we even goed op letten.
Mattheüs vertelt dat als Jezus het brood in de schotel wel dopen, dat Judas dat tegelijkertijd doet. Dat is voorafgegaan aan wat Johannes vertelt. In de Joodse wijsheid (Jezus Sirach 31: 14 en 18) wordt daar veel over gezegd. De rabbijnen spreken daar o.a. over tafelmanieren. Ze zeggen dat het onfatsoenlijk is. Zoals wij dat ook wel kennen als je tegelijk je hand uitsteekt naar de boterpot – ‘nee, ga jij maar eerst..’. Het is een gebrek aan respect. Met andere woorden: Judas kan geen bescheidenheid en ontvankelijkheid meer opbrengen voor Jezus. Ineens heeft hij het gehad met Christus.
Wat heeft Judas zo ver gebracht? Geld (geldzucht)? – later werd bekend dat hij nu en dan ook wel wat voor zichzelf nam uit de gemeenschappelijke kas. Ambitie? Reputatie? Idealen? Of gewoon een vrij en goed leven? Een nieuw Israël zonder Romeinse bezetter? Judas was zeker iemand met verlangen, met dromen. Een Messias die moest lijden en sterven en de gestalte van een knecht aannam, dat paste niet bij zijn ambitie.
Het heeft Jezus diep geraakt. ‘Die met mij het brood at, mijn vriend en metgezel, die heeft mij hard nagetrapt’ (Ps. 41). Alleen een vriend kan je verraden, een vijand kan dat niet. Als het om vrienden gaat, waar waren de melaatsen, de lammen en de blinden die Jezus genezen had? Waar waren de leerlingen? Toen het eropaan kwam werd Hij verlaten, verloochend en verraden. Maar niemand heeft het zo goed begrepen als Judas…
En wij
Judas is geen verre vijand, geen atheïst, u en ik komen zomaar naast hem te staan. Als je cynisch wordt over zoveel slechtheid in de wereld, en waarom God niet ingrijpt. Als je wakker ligt over de grote crisissen van vandaag en je geloof verliest in een hoopvolle toekomst, of in God die de wereld regeert.
Maar het kan net zo goed gaan om de gewone dingen die je dagelijkse verlangens raken, je studie, je carrière, dat anderen je waarderen, dat je gewoon gelukkig bent. Verlangens die zich verdringen om ons hart, waar dan uiteindelijk voor Jezus niet zoveel plek meer is.
à Laten we erover nadenken wat ons verlangen dagelijks voedt, ons bezig houdt..
à Opvallend: niemand had het door wat speelde bij Judas, niemand had hem erop aangesproken. Het geheim van onvrede en twijfel bleef met hem alleen. En als je daar iets van herkent bij jezelf of bij een ander – probeer het zwijgen erover te doorbreken. Deel het met een broeder, zuster, vriend of pastor. Laat het niet met jou alleen blijven!
Jezus
Maar dan Joh. 13: 26! Jezus hield aan Judas vast tot het einde toe. Hij reikte hem het brood. Zoals Boaz eens tegen Ruth zei (Ruth 2): ‘Kom hier en doop met ons het brood in de schotel.’ Een uitnodiging, een teken van verbondenheid. Je mag erbij horen! Jezus is oprecht in Zijn liefde. Je moet niet te snel zeggen: ‘O, maar Judas was ertoe voorbestemd’, of ‘Hij is slachtoffer van de omstandigheden, of misvormd door zijn opvoeding.’ Toen Petrus Christus verloochend had, zag hij hoe Jezus naar hem keek. Sprekende ogen die hem tot inkeer brachten. Judas zag de hand van Christus die een taal sprak! Judas heeft hard moeten lopen om de hand van Jezus te ontvluchten.
Augustinus, de kerkvader, schaamt zich in zijn ‘Belijdenissen’ over zijn vluchtgedrag. ‘Laat heb ik U liefgekregen…U was met mij, maar ik was niet met U.’ Nog later kan het moment komen dat Christus zegt: ‘Ga dan maar. Wat je wilt doen, doe het dan maar. Laat nu jou wil geschieden. Dat is pas echt erg als je ouders dat tegen je zeggen: ‘Ga nu je gang maar, van ons heb je geen last meer…’
à Laten we nagaan waarin God ons tegemoet is gekomen in Zijn liefde. Hoe Hij ons vandaag tegemoet komt.
Jesaja
We hebben uit het OT de woorden van Jesaja 55 erbij gelezen. ‘O, alle dorstigen, kom tot de wateren…’ Ik vind het verrassend actuele woorden; ze raken me telkens weer als ik ze lees of hoor. Ze gaan ook over de ‘slag om ons hart’, over het terugvinden van onze ziel en over een nieuwe toekomst. Oorspronkelijk waren deze woorden gericht aan het adres van leidinggevende Israëlieten (experts) die ooit naar Babel werden gedeporteerd, of liever gezegd: hun kinderen en kleinkinderen. Ze hadden het uiteindelijk toch wel goed gekregen daar. Na twee generaties resoneerde het verlangen naar het land van de belofte bij de meesten niet meer. Het dienen van God, het verlangen naar Zijn huis, de dienst van de verzoening, de gebeden, de vreugde van de feesten, dat alles was onbewust op de achtergrond geraakt. De zorg voor hun ziel had plaatsgemaakt voor de dagelijkse besognes – het opbouwen van een goed leven, werken, een plek voor je gezin, een beetje welvaart en geluk zoeken, een goed leven met je vriendenkring. De balling in je is dan overwonnen, niemand vraagt meer naar je roots.
Herken je daar iets van, dat het levensgevoel van deze tijd zich diep in je bestaan heeft genesteld? Daar hoef je geen moeite voor te doen, dat gaat gewoon vanzelf. Kenmerkend voor onze cultuur: de verborgen frames. Niemand spreekt ze hardop uit, maar ze sturen ons verlangen. ‘Schaf dit aan, het maakt je gelukkig’, of: ‘Zorg dat je in beeld bent’, ‘Werk aan je profiel’, ‘Doe iets nuttigs’, ‘Voorkom verlies’, ‘Mis dit feest of mis deze vakantie niet!’
Er zijn ontzettend veel mooie en goede dingen in het leven, zoals studie, werk, iets presteren, vriendschap, het geluk van je kinderen, een mooi huis, snuisterijen, terrasjes, likes op social media, seks…maar zodra die ons hart (ons denken, voelen) helemaal in beslag nemen, nemen ze onze vrijheid af. Wanneer werk je uitput, je emotionele behoefte een claim legt op je kinderen, je nieuwe huis je huwelijk in gevaar brengt, uitblijven van likes je deprimeert, als seks porno wordt…dan blijf je honger en dorst lijden.
De profeet spreekt mensen aan die dorst lijden omdat ze hun verlangen richten op alle dingen die hun dorst niet kunnen lessen. Door de profeet heen spreekt de levende God zelf. Hij biedt hen wijn en melk aan, dat wil zeggen het leven en de overvloed in God zelf. Hun hart ging uit naar de dingen van de Schepper in plaats van de Schepper van de dingen. Ik moet opnieuw denken aan de woorden van Augustinus: ‘U was met mij, maar ik was niet met U. En wat mij ver van U hield zou niet bestaan hebben, als het niet in U bestond. Maar dan zegt: ‘Ik heb u geproefd en ik honger en dorst naar U. U hebt mij aangeraakt, en ik brand van verlangen naar uw vrede.’
C.S. Lewis vertelt over kinderen die liever moddertaartjes maken in de modder en niet meewillen als hun moeder voorstelt om naar het strand te gaan. Gewoon, omdat ze nog niet weten hoe heerlijk het daar is. Dat is het meest fundamentele menselijke probleem. De vijand van het goede leven is niet een slecht leven. Het is veelheid, drukte, de haast waarmee we consumeren en de onbegrensde aandacht voor tijdelijke dingen. Maar als die grotere heerlijkheid in ons leven komt, dan is het niet moeilijk meer. Dan is het de liefde die ons doet opstaan.
‘Babel’ vandaag wil ons aan de leiband laten lopen van verborgen verleiders. Listige reclameontwerpers, algoritmebouwers op Google platforms die nauwkeurig onze verlangens traceren. Ogenschijnlijk beogen ze ons geluk, in werkelijkheid willen ze ons als slaaf.
Aandachtig luisteren
Daarom die hartstochtelijke woorden van de profeet, ja van God zelf: ‘Waarom weegt u geld af voor wat geen brood is en uw arbeid voor wat niet verzadigen kan?’ En dan komt hij met een dringend advies: ‘Luister aandachtig naar Mij, eet het goede… ‘ vs. 2 en 3. Merk je het – het gaat om aandachtig luisteren, je oor neigen, horen. Niet veel meer wordt van ons gevraagd. Om te kunnen luisteren moet je stil worden, moet je het lawaai om je heen en in je het zwijgen opleggen. In het leven van Judas stormde het, er woedde een slag om zijn hart. Hij kon niet meer horen, Hij kon de uitgestoken hand niet meer vastgrijpen.
In de eenvoud van de stilte begin je te horen. Dan spreekt de eeuwige God tot je. Dan komt er ruimte voor heimwee naar de eerste liefde, die tere momenten waarop God tot je ziel sprak, waarop je tranen van berouw had, maar waar ook een onuitsprekelijk geluk en intense dankbaarheid je hart vulde.
Luisteren, zegt de profeet, betekent tot inkeer komen en omkeren naar Hem toe die onze ziel kan verzadigen met eeuwige vreugde.
Daarom zijn we hier: om stil te worden en om die uitnodigende hand van Christus gevuld met brood des levens opnieuw te zien en aan te grijpen. Om het aanbod aan te nemen van levend water dat voorgoed je dorst zal lessen. De taal van de uitnodiging, van het verbond (vs. 3), waarin de taal van de liefde en van de trouw. Jouw Schepper is uit op een verbintenis, een huwelijk. Je bent zo kostbaar in Zijn ogen. Nee niet omdat je het waard bent maar omdat God het waard vindt.
Hij wil dat je leeft en dat je bloeit! Gods verlangen is oneindig veel heerlijker dan de kleine frames waarin wij houvast zoeken. Kom, Christus staat aan de deur en Hij nodigt en klopt en wacht om opengedaan te worden. Om met ons te eten en te drinken. De Goede Herder die gekomen is om ons het leven te geven en overvloed. Amen
Geef een reactie