Categorie: 2024

Psalm 121 vers 7 ‘Hij waakt over je leven’  Preek op 13 oktober 2024 bij het opdragen van Matteo in de Prot, kerk van Nigtevecht. ‘Meditatie’ noemden M&T het!

Geliefde familie en vrienden, geliefde gemeente, geliefde Michiel en Tineke.

De omstandigheden

Geen wonder dat Matteo lang wachtte om geboren te worden. Op de dag dat hij geboren werd, lag zijn overgrootvader (zijn ‘superopa’) op sterven en had de vader van zijn vader net gehoord dat zijn dagen geteld waren. Vijf dagen later werd de lont in het grootste kruidvat van de wereld gestoken door die verschrikkelijke aanslag op Israël. … Toch is Matteo gekomen, terwijl wij bijna de moed hadden verloren. En vandaag dragen we hem met grote vreugde op aan zijn Schepper met de woorden uit Psalm 121 ‘Hij waakt over je leven’.

Gemaakt uit het stof van de aarde om er voor altijd te zijn.

Ooit vroeg Matteo’s tante Hanna, toen ze ongeveer zes was, plotseling aan tafel: ‘Papa, mama, waar was ik voordat ik hier was?’ ‘Je was er al lang in Gods gedachten, lieve kind, voordat wij aan jou konden denken.’ Zoiets zeiden we geloof ik.

Matteo, jij bent prachtig geweven in de moederschoot, gemaakt uit het stof van de aarde. Maar je draagt ook de adem van Gods Geest en je draagt Zijn beeld. Je bent gewild, geliefd, al lang voordat wij je konden omarmen. Nu ben je er, om er voor altijd te zijn.

Als de oude man en het Kind

En ik, zijn grootvader wiens dagen geteld zijn, ik ben er óók. Ja toch! Om Matteo te begroeten en hem te zegenen aan het begin van zijn reis. Net als Simeon die Jezus zag toen Hij in de tempel werd voorgesteld, een baby van veertig dagen. De oude man gaf het Kind en zijn ouders een zegen mee, nam het in zijn armen. ‘Nu heb ik met eigen ogen uw redding gezien, het licht voor de volken en nu laat U, Heer, uw dienaar heengaan in vrede’. Zo voel ik dat wel, het wonder in die ontmoeting van de komende en de gaande! 

Psalm 121 – een lied voor de reis waaraan Matteo is begonnen

Nu moet je je voorstellen dat de psalm die we hoorden onderweg werd gezongen, pakweg zo’n 2500 jaar geleden. Het zijn dus echt oude woorden, en tegelijk springlevend. Je moet ze horen als een persoonlijk lied, van een pelgrim op weg naar de tempel in Jeruzalem. Misschien ging hij (of zij) erheen om God te danken voor genezing, of voor een kind dat geboren was. Of wilde hij voor zich laten bidden om genezing, of een offer brengen en vergeving zoeken voor wat scheef was gegaan. Mind you, de weg was riskant. Je kon in een gat stappen, aangevallen worden door een leeuw. Beroofd worden door bandieten die zich schuilhielden in de bergen langs de route. Overdag voelde je de zon branden op je hoofd brandde en ‘s nachts kon de maan je steken (door zijn duistere krachten). Onvoorstelbaar in onze wereld met asfaltwegen, straatverlichting en google maps. In Kenia woont, Tanzania, Soedan of Botswana zullen ze dit vast beter begrijpen.

Er is Iemand die over je leven waakt

In de psalmen gaat het over de achtbaan van het leven. Het zijn liederen van diepe pijn, van gemis omdat God er niet lijkt te zijn. Het zijn liederen van uitbundige vreugde door de ervaring dat God er is en uitkomst geeft in bange tijden. ‘Als ik naar de bergen kijk, word ik bang’, zegt de reiziger. ‘Wie zal mij beschermen?’ En dan hoort hij de stem van zijn reisgenoot, een broer, of zus, of vriend (wat hebben we die nodig, elkaar, de gemeente!): ‘Hij, die de hemel en de aarde gemaakt heeft, is je bewaarder. Hij behoedt je voor alle kwaad. Hij waakt over je leven.’ Wat heerlijk als er iemand over je waakt! Je kunt dat al voelen bij een dier. Ik denk vaak terug aan het moment dat Cato, de hond van Matteo’s oom en tante, een paar dagen met ons meeging in een vakantiehuisje. De deur van de slaapkamer bleef open en daar lag ze met die mooie bruine ogen en de kop op haar ranke poten bij het voeteneind van het bed. Elke keer als je je hoofd optilde, tilde zij haar kop op. En ’s morgens kwam ze naast je staan en gaf een lik op je neus. ‘Kom op, opstaan, het is tijd!’

   Dat is de waakzaamheid van een dier. Hoe veilig moet je je dan niet weten bij de waakzaamheid van haar Schepper die ook jouw Schepper is!

De Heer houdt de wacht over ons komen en gaan

Matteo’s reis op deze aarde begon ruim een jaar geleden. M & T, met de kring van de familie stonden jullie bij de wieg, en een dag of wat later bij een graf. Wat gaat er dan door je heen? ‘Waarom ben ik er eigenlijk? Waar kom ik vandaag en waar ga ik naar toe?’ Ik denk er vaak over. Elke keer als je wakker wordt en het licht ziet en je erover verbaast dat je er bent en dat de wereld er is. En elke avond geef je je over aan de slaap, geef je je leven weer uit handen. Je komt en je gaat. Maar altijd is God erbij, zegt de psalm. Wees daarom niet bang.

Mooie tekst, maar wat heb je eraan?

‘Hij waakt over je leven.’ Krijgt Matteo nu een soort reisverzekering mee, of een levensverzekering, dat hem niets zal overkomen? Dat hij nergens zal struikelen of uitglijden? Dat gelooft niemand hier! Mooie tekst, maar wat heb je eraan op de dagen dat je door de wind en de regen naar school ploegt, of gepest wordt in de klas? Als je je gedeprimeerd voelt omdat je jezelf waardeloos vindt? Als je bang bent dat je niet goed genoeg bent. Of als je je zorgen maakt over wereld, over de harde woorden in de politiek, over de aarde in crisis? 

Weet je niet, dichter, dat leven verliezen is?

‘Kom op, dichter, je wilt toch niet beweren dat je niets meer kan overkomen als God over je waakt. Je weet toch dat verdriet en pijn gasten zijn die ongevraagd bij ons intrekken? Je weet toch leven heel vaak verliezen betekent? Alleen al de poes waar je zielsveel van hield! Waar is de warmte van je kinderjaren als je tiener wordt? Waar zijn de dromen van je tienertijd heengevlogen als je volwassen wordt? Waar is je mooie huid en je prachtige haar en je wilde plannen als je ouder wordt? Weet je dan niet dichter, dat ons leven ‘life is on the edge’ is?

‘Natuurlijk weet ik dat’, zegt de dichter. Luister maar naar andere reispsalmen. Wat hoor je daar? ‘Uit de diepte roep ik tot U.. Als U, Heer, de zonde blijft gedenken, wie houdt dan stand?’ Met dat lied begonnen we de dienst. Niet zomaar! We zongen met de jonge ouders mee over de nacht van de schijnbare afwezigheid van God, hun vragen en pijn, hun twijfel of God hen wel zag.

Het geheim dat je toch het leven aankunt

Als je mag geloven (mag, want geloof is een geschenk, niet een prestatie) dat Hij er is, de Schepper van hemel en aarde, dat Hij ook jou gewild heeft, dat Hij je leven draagt.. dan kun je op de een of andere manier toch het leven aan, wat er ook gebeurt. Waarom? Wat is het geheim? Omdat Hij groter is dan alles, groter dan jouw zorgen en groter dan jouw pijn.

De golfsurfer

Heb je wel eens gehoord van de Australische surfer, die ook de naam Matteo draagt? Matthew Jacobi, leider van de band Sons of Korah. Hij vertelt ergens (in ‘Deep Places’) dat hij enorm houdt van golfsurfen en dat hij ook een tijd in Europa was, o.a. in Nederland om het uit te proberen (Carmel, Lise en Aron weten hoe het werkt!). In Nederland, zegt hij, ben je erg afhankelijk van de wind. Als er geen wind is, zijn er ook geen golven. Vaak kun je hier niet surfen, of een klein beetje. Maar in Australië komen er van die enorme golven diep uit de oceaan of er nu wind is of niet. Je kunt er altijd golfsurfen. Het zegt iets over geloof: niet letten op de wind die heel ongedurig is en onvoorspelbaar, maar wachten op de diepe golf uit de oceaan van de liefde van God. Die zal je dragen! Onze Egyptische vriend Sami die best veel meemaakt in zijn land, zei ooit tegen mij. ‘Niek, niet wáár je bent, is het allerbelangrijkste. Niet wat je meemaakt, want het leven slingert je omhoog en omlaag als in een rollercoaster, maar het belangrijkste is van Wie je bent, Wie jou draagt.’

De psalm wijst naar het evangelie van Kerstfeest

Deze psalm draagt eigenlijk al het geheim van wat later zou gebeuren. Een gebeurtenis die de hele wereldgeschiedenis in een nieuw licht heeft gezet. Wat we met Kerst vieren: de geboorte van Jezus Christus, de lang beloofde Messias. Jozef en Maria droegen Hem op in de tempel, op de veertigste dag van zijn leven, gehoorzaam aan de wet van Mozes. Hij was geen gewoon kind. Zijn leven, vol van Gods wonderen, eindigde aan het kruis. Zijn volgelingen bleven verdrietig en verward achter toen Hij stierf. Het is zo ongekend, zo totaal ongedacht dat God Hem wakker riep uit de dood. Dat vertellen de getuigen. Dat zegt het Evangelie.

Gaandeweg werd duidelijk dat Hij het lam was dat de zonde der wereld wegdroeg. Dat Hij de grote leeuw werd, Aslan uit de Narnia verhalen, die een nieuw rijk van vrede aankondigde. Het evangelie (goede boodschap), vertelt dat de beslissing is gevallen door Jezus overgave aan het kruis. Het evangelie verkondigt ook dat Hij leeft en dat Zijn Koninkrijk definitief zal aanbreken op de grote morgen van Zijn terugkeer. Christus is echt een betrouwbare wachter. Laat Hem waken over je leven. Dan ben je werkelijk veilig wat er ook gebeurt.

De goede boodschap – daar moet je wel iets mee

Als die getuigen betrouwbaar zijn – en volgens mij zijn ze dat – moet je daar wel iets mee. Als dienaar van het evangelie nodig ik je uit om in Hem al je geluk te zoeken, om een burger van Zijn Rijk te worden. Je overgeven aan Christus en een nieuw leven terugontvangen van Hem.

Waarom we Matteo opdragen

En als kind van gelovige ouders krijgt Matteo vandaag de belofte mee, de zegen van Gods nieuwe wereld. Dat zal hem helpen om van God te leren houden met hart en ziel als hij opgroeit. En net zoveel van de mensen te houden als van zichzelf. In de traditionele kerk wordt die belofte onderstreept met de doop. Maar M&T zijn niet traditioneel. Zij zien ernaar uit dat Matteo later, als hij alles goed zal begrijpen, het teken van de doop ontvangt, als symbool van een nieuwe geboorte en van nieuw leven. Dan zal hij opstaan met Jezus, in het licht van Gods liefde.

En daarom zullen we hem zo meteen opdragen, toevertrouwen aan Gods hoede en hem de zegen van Gods waakzaamheid meegeven nu hij zijn voetjes zet in deze wankele wereld!

Amen

‘Wie in de schaduw Gods mag wonen, hoeft niet te vrezen voor de doodt. Zoek je bij Hem een onderkomen, dan wordt zijn vrede jou tot brood. God legt zijn vleugels van genade, beschermend om je heen als vriend. En Hij bevrijdt je van het kwade, opdat je eens geluk zult zien’ (Lied 91a).

Numeri 11 vs 4 – 17, Joh. 6 vs 30 – 40, 1 Kor. 10 vs 1 – 6 Een morrend volk, een uitgebluste herder en een lankmoedig God. Over geestelijk uithoudingsvermogen.

Adventskerk, Amersfoort, sept. ‘24

Het boek Numeri is niet makkelijk te lezen. Je hebt wel doorzettingsvermogen nodig. Al die rijen namen! Geen aanmoediging om bijbellezen vol te houden.

Laten wij dát nu wél volhouden op deze zondag aan het eind van de zomer. Bij de Olympische spelen in Parijs die vorige week zijn afgelopen, draait alles om fysiek uithouden. In Numeri gaat het om geestelijk uithoudingsvermogen. Daar stuit je meteen op in Numeri 11. (1) Hoe houdt Gods gemeenschap het vol in veranderende tijden? (2) Hoe houdt een dienaar van God het uit?

(1)

De eerste signalen niet bemoedigend. Onvrede, gemor, weerzin bij de kudde. Uitputting bij de herder. Daarbij de huiveringwekkende woede Gods. Er zit enorme spanning in dit Bijbelboek. Israël is verlost uit de Egyptische slavenfabriek, door het water van de Rode Zee heen opgestaan uit de dood, geroepen tot vrijheid van de kinderen Gods. Naam voor naam, allen delen ze in die vrijheid, niemand ontbreekt.

Maar zo makkelijk is het nieuwe leven niet. Onvrede en weerstand roepen opnieuw Gods woede op. Vuur brandt tegen de mensen die Hij zelf gered heeft. Zoveel doden, is dat te begrijpen? Als je je laat gaan in je boosheid, word je er zelf door geraakt en je schaamt je ervoor. Maar als iemand zijn leven kapot maakt, of dat van een ander, of Gods schepping, maakt dat je terecht boos, toch? Onvergelijkbaar dieper moet Gods woede zijn. Hij verdraagt het kwaad in de gemeenschap niet omdat het vierkant tegen Zijn heilige liefde ingaat. In Gods gemeenschap kan de leugen niet heersen, of de lust of de lauwheid.

Num. 11 vertelt dat er rapalje is meegetrokken, misschien uit lijfsbehoud, omdat ze in Egypte gezocht werden. Randfiguren met een permanente ontevredenheid. Het worden aanstichters van een breed gevoel van onvrede. In Engeland leidde dat afgelopen zomer tot hevige rellen. De opstokers nemen het volk mee in geklaag en gemor, een fout soort nostalgie. Egypte zit nog in hen. ‘Daar hadden we tenminste volop te eten, vis, komkommers, watermeloenen, uien en knoflook. Vlees dat missen we!’ Ze zijn het manna, het teken van Gods dagelijkse zorg, spuugzat.

Een volk kan vergeten waaruit het verlost is. Als de geest van onvrede binnensluipt en mensen slaaf maakt van begeerte. Opgepookte nostalgie. Hunkeren naar tijden van zekerheid, naar méér dan waar ieder mens dagelijks genoeg aan heeft. Populisten beloven het te regelen, wijzen schuldigen aan, maar ze wijzen hun aanhangers nooit op hun verantwoordelijkheid, ze zeggen nooit wat vrijheid heeft gekost, ze zeggen nooit dat we moeten geven om een ander, wie het ook is. Daarom zijn het huurlingen en geen herders.

We moeten goed onderscheiden wat hier gebeurt. Nostalgie is wat anders dan heimwee. Heimwee is een diep verdriet. Pijn om wat je bent verloren, of om wat een samenleving is kwijtgeraakt. Heimwee kan als een vuur in je binnenste branden. Iemand zei het op een gesprekskring op de Wittenberg zo: ‘Ik heb een goed leven, een mooi gezin, leuke vrienden, zinvol werk…wat wil ik nog meer? En toch voel ik een diep verdriet dat ik geen naam kan geven, een vorm van heimwee.’ Je kunt heimwee voelen naar een onbezorgde jeugd, naar het gesprek met je vader die er niet meer is, naar het intieme landschap dat nu prijsgegeven is aan de machinerie van intensieve landbouw en industrie…heimwee naar een betrouwbaar klimaat… En toch gaat het dieper. Heimwee is letterlijk: ‘verdriet om thuis’. De pijn dat je niet thuis bent. Een stille schreeuw dat Gods kind meedraagt: ‘Ach, wanneer komen wij thuis?’ 

Maar dít is wat anders. ‘Ze werden met gulzigheid bevangen’ (vs 4). Naar goed eten en drinken, een beetje welvaart. Naar zekerheid in deze onvoorspelbare wildernis. Dan raakt het vertrouwen in hun Bevrijder in diskrediet, en de dankbaarheid voor Gods dagelijkse zorg. Onvrede zindert in de tenten.

En wij dan? Want je voelt het wel aan: die verbondsgemeenschap in de woestijn verwijst ook naar de christelijke gemeente, Gods nieuwe gemeenschap, de bruid, met wie Hij zich in Christus verbonden heeft, door het doopwater heen gehaald, om voor Hem te leven. Als het gaat over die woorden uit Hebr. 13 ‘Wees tevreden met wat u hebt, want Hij heeft zelf gezegd: Ik zal u beslist niet loslaten en Ik zal u beslist niet verlaten’? Is dat wat Christus ons leerde praktijk geworden? Je niet druk maken om datgene waarover de volken zich druk maken: eten, drinken en kleding, heel die economische zekerheid. Lijken wij, vooral Europese christenen niet op een holle steen die jaren in het water van een beek heeft gelegen, maar van binnen droog is gebleven. Gedrenkt in het water van het Evangelie, maar vanbinnen zit Egypte er nog. We moeten ons pas echt zorgen maken als God ons onze zin geeft. ‘Hij gaf hun hun begeerte, zingt Ps. 106, maar zond aan hun ziel magerheid’. Een cultuur die gevangen zit in begeerte loopt veel risico. De gevolgen daarvan zijn dagelijks in het nieuws: geestelijke ondervoeding en de schepping die als een gewond dier om zich heen slaat.

De onzekerheid en onveiligheid van de woestijn worden een oefeningin geestelijke uithoudingsvermogen als God ons dingen onthoudt. Hij leert ons Zijn traagheid uit te houden: wachten, hopen, uitzien, genoegen nemen met wat er is. Vooral als het anders gaat, als je ziek wordt, als het niet goed gaat in je gezin. Als je ingrijpend verlies ervaart. Als je die brandende heimwee voelt omdat je niet thuis bent. Wie houdt het waken, wachten en bidden vol? Zijn wij geloviger dan het volk in de woestijn? Maar dan komt het Evangelie erbij. Wat onmogelijk blijkt voor mensen, dat is mogelijk bij God. Hoe dan? Als de Geest ons te hulp komt, en het Woord Gods in onze ziel prent. Als we schuchter, met een diep besef van onwaardigheid, brood en wijn aangereikt krijgen. Als een engel ons aanraakt en zegt ‘Sta op, eet, want de weg zou anders te veel voor u zijn’. Dan wordt het morgenlicht een wonder, en het brood op tafel, en de mussen in de heg en de geur van de kamperfoelie. Dan zijn verwondering en aanbidding een krachtig medicijn tegen de ontevredenheid.

Daarom zijn wij hier, om niet te vervallen in nostalgie, in een droefheid naar de wereld, die uiteindelijk de dood meedraagt. Om de woorden van de apostel Paulus ter harte te nemen uitg 1 Kor. 10 ‘In de meeste van hen heeft God geen welgevallen had. En deze dingen (het gemor, het geklaag, de weerzin) zijn gebeurd als voorbeelden voor ons opdat we niet zouden verlangen naar kwade dingen, zoals ook zij verlangd hebben.’

(2) Als het gaat om geestelijke volhouden, laten we kijken naar Mozes over wie het vervolg van de tekst gaat. Mozes is de geroepen herder, die als zuigeling prijsgegeven werd aan het doodswater van de Nijl en door de crisis heen werd gered. Zijn bestaan is als een levend symbool voor Israël, gered door het water van de Rode Zee heen. Mozes, die opgroeide als kind van twee culturen, die als vluchteling en schaapherder zijn toekomst zocht in de woestijn. Deze mens kon God niet meer ontlopen. God nam Hem gevangen als Zijn dienaar. De pijn, dat hij niet kon spreken – sommige uitleggers zeggen dat Mozes vreselijk stotterde – is een teken van Israëls verstomming in de Egyptische ballingschap. In Mozes begon Israëls God Zijn werk. Om Zijn volk te roepen uit het slavenhuis en zich aan haar te binden zoals een bruidegom zich bindt aan zijn bruid. De ouders van Mozes zagen dat hun kind ‘tov’ was, schoon, goed. Hij was ‘tov’ omdat God hem zag, de stotteraar, de vluchteling, de eenzame herder in de wildernis van Midian. En God die hem te sterk werd, maakte hem de lijdende knecht.

Zo komt hij naast ons te staan. Deze man Gods is een kwetsbaar mens, die de gebrokenheid van zijn leven meedraagt. De tekst maakt ons getuige van een diepe crisis in Mozes’ leven. Hij die ‘tov’ was, ziet het kwaad (‘rah’) dat God zijn dienaar aandoet (vs 11). Die redding uit het water, dat kind zijn van twee culturen, het gebrek aan taal, die last, de pijn van zijn roeping, wat stelt het voor? Mozes deinst terug; hij kan geen volhouder meer zijn. Hoor, wat hij zegt, hoe hij God aanspreekt. (Lees vers 11 en 12). De regen van klachten die hem naar beneden te trekt, Gods woede die hij niet meer draagt. Hier krijgt Mozes’ burn-out een gezicht, het échec van zijn leiderschap. De last van eenzaamheid. ‘Als U zo met mij omgaat, dood me dan meteen, dat zou meer genade zijn dan hoef ik al dit onheil niet mee te maken.’ 

De crisis van een volk spitst zich toe op de crisis van de man Gods. Dat is toch het troostvolle van de Bijbel dat dat niet onder het vloerkleed wordt geschoven. Juist niet! De Schrift komt in al haar eerlijkheid naast ons staan. Want misschien huizen die teleurstelling en woede ook in jou, kamp je met een burn-out vanwege de spanningen op je werk, of juist omdat je niets omhanden hebt, omdat niemand je roept. Misschien beschuldig je jezelf omdat je dacht dat je gezin harmonieus was en ineens gebeuren er dingen die je nooit had gedacht. Misschien kun je niet meer op tegen de vragen van deze tijd. Je dacht dat je geloof wel tegen een stootje kon, maar nu maken de kraaien van twijfel een nest in je haar. Laten we dan in ieder geval alles neerleggen, waar Mozes het neerlegt, bij de levende God, zelfs al lijkt Hij een vijand geworden. 

(3) En nu moeten we ons oog richten op de lankmoedige God, een God die ‘taai van geduld is’. Het boek Numeri is vol van Gods woede, maar nog meer van Zijn geduld. Zijn toorn is een teken van Zijn bemoeienis. Het tegendeel van liefde is niet haat of woede, maar onverschilligheid. Maar God zegt niet: ‘Jullie zoeken het zelf maar uit.’ Gods geduld met Zijn knecht, blijkt uit het vervolg. Er komen meer schouders om de last dragen naar Gods bedoeling. Want in Gods gemeente is verbondenheid, niet één leider alles naar zich toetrekt. En misschien is Mozes in die val getrapt – een sterke leider worden.

Waar het nu vooral omgaat: Mozes heeft de problemen van zijn volk ‘geïnternaliseerd’. Het zijn zíjn problemen geworden. (Waar zou ik vlees vandaan moeten halen voor al deze mensen?). Rabbijn Sacks (de bekende Londense rabbijn die een paar jaar geleden overleed) zegt: God roept Mozes terug naar nieuwe verbondenheid, die hem helpt, niet om te focussen op problemen, maar om te inspireren, visie en vuur overdragen. Dat is het bijzondere dat hij naar de tent moet komen waar God woont, daar spreekt God opnieuw met hem, bemoedigt hem en daar ziet hij het gebeuren: delen van Mozes’ geest worden gegeven aan de zeventig! 

Dat is een prachtige gedachte. In mijn eerste gemeente was veel onderlinge onenigheid toen ik daar kwam. Ik probeerde de Boze te bestrijden, het onkruid uit te trekken, de last van problemen lag op mijn hart. Wat ik al niet moest! Het maakte me moe, vreselijk moe. Maar God begon mij te leren dat Hij me niet opdroeg om het kwaad uit te bestrijden, het onkruid weg te halen (dan had ik genoeg aan mezelf) of overal kritiek op leveren. Mijn werk was inspireren: de plussen groter maken en de minnen laten voor wat ze waren.

Als we Christus kennen en Hem volgen zijn we daarvoor geroepen: een teken te zijn van Zijn goedheid en wijsheid, en de vreugde van Zijn rijk dat komt. Inspireren, de ander een zegen meegeven. Wat is het betekenisvol, als een vader zijn dochter zegent vlak voor het moment dat ze gaat trouwen, of een moeder bidt met en voor haar zoon voordat hij gaat studeren. Wat is het mooi als God je zoveel genade geeft dat je telkens iets van Zijn schoonheid en goedheid ziet in een ander mens en die ander daarin bemoedigt. Wat is het genadig als je het geheim van een ander respecteert, dat je iets van Christus in hem of haar ziet, ook in de kwetsbaarheid en de spanning die je naaste soms meedraagt.

In het Nieuwe Testament staan twee gedeelten die terugkomen op deze geschiedenis: 1 Kor. 10 en Johannes 6. In Johannes 6 vergelijkt Jezus zich met het brood uit de hemel dat de Israëlieten in de woestijn minachtten. En ook Hij, het levende brood, viel minachting ten deel. De mensen namen een aanstoot aan Hem. Zij zagen Gods zorg niet die in Christus vlees en bloed had gekregen. Ze hadden geen oog voor de ware, de Goede Herder van zijn volk. Hij die sprak (Joh 6:35) ‘Ik ben het brood des levens; wie tot Mij komt zal beslist geen honger hebben en wie in Mij gelooft, zal nooit meer dorst hebben.’

Maar Hij, de grote Zoon van Israël droeg de last van de menselijke schuld en de last van Gods woede die Mozes niet kon dragen. Hij werd de hongerige en dorstige, Hij werd de lijdende Knecht, die het uithield. Door Zijn lankmoedigheid en overgave tot in de dood heeft Hij – zo zegt het klassieke Nederlandse avondmaalsformulier het – de oorzaak van onze eeuwige honger en dorst, namelijk de zonde, weggenomen en voor ons Zijn levendmakende Geest verworven. De zonde, dat is dat een mens het opgeeft, het vertrouwen in Zijn Schepper en Bevrijder loslaat door de begeerte, de foute nostalgie van Numeri 11.

We zijn er niet te goed voor om niet in oude patronen terug te vallen. Om ons slachtoffer te voelen van Gods schijnbare afwezigheid en te gaan klagen. Maar vandaag zijn we opnieuw gezocht, opnieuw geroepen om onze onmacht te belijden, de fundamentele crisis van ons eigen herderschap. En om op te staan in een nieuw leven dat Christus heeft voorbereid, als leden van Gods nieuwe gemeenschap, vol verwachting dat Hij ons thuis zal brengen, samen met Zijn zuchtende schepping. Eindelijk thuis. Amen

De Wittenberg, 25 mei ’24

‘Waar de vreugde van het hart de nood van de wereld raakt’. Over ‘secure bases’, levenskeuzes en roeping.

1. Leiderschap/herderschap heeft alles met transitie te maken. Het begrip ‘transitie’ is gangbaar in de managementcultuur (‘school van transitie’, ‘taal van transitie’, ‘transitie en transformatie’). De wereld is in transitie (klimaatcrisis, biodiversiteitscrisis, toenemende stroom vluchtelingen…), ons continent (veranderingen in geestelijk en sociaal klimaat), ons land (regering, onderwijs, ondernemerschap, landschap, kerkelijk en geestelijk leven…). Toenemend gevoel van onveiligheid en diepe pijn, een soort ‘basisrouw’ bij het afstand doen en afscheid nemen van wat vertrouwd was en veilig voelde. (Vb: landschapsbeleving, het gesprek met een Franse herder). Hoe merkbaar is dit trouwens in een orthodoxe samenleving? (Vgl gesprek met Roemeens orthodoxe priester – de kerk als een ‘plek van onveranderlijkheid en eeuwigheid’).

2. Herderschap betekent misschien in onze tijd: leidinggeven aan rouwverwerking. Als er niet goed afscheid is genomen van het oude, kan er geen plaats zijn voor het nieuwe. Leidinggeven is loodsen door het ‘niemandsland’ tussen verwerking van verlies en omarming van het onbekende, op het ‘slingerpad tussen doorléven en dóórleven’. Maar je kunt een ander, een gemeenschap, een bedrijf, een volk niet door een transitie heen loodsen, als je zelf niet bereid bent er doorheen te gaan (vooral wb. omgaan met verlieservaring, pijn en weerstand, vb. uit ons gezin).

Trouwens: zijn politici vandaag in staat te helpen bij het rouwen in de maatschappelijke transitie?

3. Volgens ‘De Taal van Transitie’ (J. van Wielink e.a.) is een goede heen-en-weer-beweging tussen caringendaring essentieel. Uitgetekend in kwadranten (op twee snijdende assen: een horizontale tussen weinig en veel ‘zorg’, en een verticale tussen veel en weinig durf) laat dat vier stijlen van leiderschap zien: excelleren, vermijden, terugtrekken en domineren. Waar zou je jezelf plaatsen in die kwandrantencirkel?

4. De goede verhouding tussen caring en daring is nooit vanzelfsprekend, maar vraagt bereidheid om te leren. Het boek ‘Taal van Transitie’ is eigenlijk het verslag van een fundamenteel leerproces in persoonlijke transitie: het doorlopen van een leercirkel met zes segmenten:

1. Contact en welkom. ‘Elk nieuw contact verwijst naar je allereerste contact, elk welkom verwijst naar je allereerste welkom’. Hoe welkom was je…bij je geboorte, als tiener, bij je a.s. schoonouders, op je eerste werkdag etc.? 

2. Hechting en veerkracht. ‘Hechting is het natuurlijke en onbewuste gedrag, waarmee de nabijheid van een beschikbare ander wordt gezocht (bijv. een van je ouders, of een klasgenoot )… Hechting biedt een veilig vertrek punt – een comfortzone om de wereld te verkennen, op onderzoek te gaan en risico’s te nemen.’

3. Verbinding en intimiteit. ‘Intimiteit gaat over je werkelijk ten diepste kunnen verbinden…het verlangen aan te raken en aangeraakt te worden ‘op de grens’, een externe grens, zoals je lichaam, maar ook een interne: tussen vertrouwen en weerstand of angst…Elke poging tot verbinding raakt je ervaringen met eerdere afwijzingen en de (vaak onbewuste) angst voor afwijzing.’

4. Verlies en afscheid ‘Alles waar je aan gehecht bent en alles waar je je aan verbonden hebt, is eindig. Net zoals jijzelf eindig bent. Verlies en afscheid horen bij relaties en stellen onze ons vermogen om ons (weer) te verbinden op de proef. Kunnen verliezen of traumatische ervaringen keerpunten zijn op weg naar een betekenisvol(ler) leven? Vb van moderne herders: Nick Cave, Nelson Mandela, Edit Eger, maar ook in de geschiedenis van de Wittenberg: Goof van Oord. 

5. Rouw en integratie. ‘Rouw vraagt om de integratie van het verlies in je leven, of in het leven van je organisatie.’ Rouw is het oprapen van puzzelstukjes en die ergens neerleggen en een plek geven en vastmaken aan andere puzzelstukjes. Maar wie maakt die puzzel eigenlijk? Ben ik dat zelf, of is het God die het kwaad kan gebruiken (Bijv. Gen. 45:5; 50:20 en Joh. 21: 15).

6. Betekenisgeving en roeping. ‘Verlieservaringen vragen om het herschrijven van je levens- of organisatieverhaal. Het zijn scharnierpunten, waardoor je je opnieuw (anders, dieper, vreugdevoller) leert verhouden tot je roeping.

Transitie houdt dan in: ‘groei op identiteitsniveau die opgeroepen wordt door verandering’. Wat is herkenbaar voor ons?

5. Roeping is volgens de Taal van transitie een (hernieuwd) besef wb twee punten: wie je mag zijn en wat je in de wereld om je heen in beweging brengt. (vb. wat mensen die wij respecteren bij ons in beweging zetten).

Kun je of moet je weten wie je zelf ten diepste bent? Is dat niet een verborgenheid? Vgl Kol. 3: 3, 4. Zal de onthulling van dat geheim niet gebeuren door Christus en de gevende en vergevende liefde? Dien je een soort ‘rode draad’ te herkennen in je leven? ‘Ik kan mezelf pas zijn als ik mezelf vergeet’. Vgl. Chesterton over de boeddhistische heilige (dik en met gesloten ogen) en de christelijke heilige (mager en met vurige ogen). Toch ook wel! Roeping is meer dan de verschillende rollen of taken die we vervullen (kind, student, ouder, werknemers, ZZP-er, vriend, kerkenraadslid, sporter, zieke, pensionado, burger..). Roeping is meer dan ambitie, meer dan verantwoordelijkheid nemen of dragen, meer dan een doel realiseren.

‘De plek waar God je roept is de plek waar de nood van de wereld en jouw grootste vreugde elkaar ontmoeten’ (Frederik Buechner).

Opvallend in de Bijbel: vaak worden mensen geroepen die zichzelf niet geschikt vinden, of die helemaal niet met hun roeping bezig zijn. Denk aan de roepingsgeschiedenissen van Mozes, David, Jesaja, Jeremia, Petrus, Paulus..

Om ons dit te realiseren: de roeping van Saul en die van David in 1 Samuel 9 v (in een heftige tijd van transitie).

6. Het vermogen om je met anderen te verbinden en de betekenis die je mag hebben voor anderen, gemeenschappen en organisaties hangt af van je ‘secure bases’, de mensen (plekken en momenten) in je leven bij wie je je thuis voelde, veiligheid hebt ervaren, jezelf kon zijn. Dat wat ieder mens nodig heeft aan acceptance, affirmation, affection om te kunnen groeien naar ‘evenwichtige volwassenheid’. De Bijbel kent deze vorm van toegroeien naar volwassenheid ook wel. Zie bijvoorbeeld de levenslijn van Jozef of van Petrus, of Ef. 1:18 en 4: 13v, maar dat is dan nooit los van Christus en los van de chr. gemeenschap. De focus van de Schrift is veel meer: vruchtdragen (Joh. 15: 1v, met name vs 16).
7. Het vermogen om ons te verbinden, te vertrouwen en vertrouwen te wekken hangt altijd samen met de mate waarin we zelf ‘gehecht’ zijn. Hechting en het vinden van ‘secure bases’ gaat meestal door diepten heen. ‘Het leven is noodzakelijk verlies’ (Judith Viorst), ‘Dit leven is niets anders dan een gestadige dood’ (doopformulier). Veranderingen, verliezen, tegenslagen, fouten zijn onvermijdelijk. Hoe dragen, verwerken we die? Hoe leren we die een plek geven? ‘Als je zeker wilt zijn dat je hart heel blijft, geef het dan aan niemand, zelfs niet aan een dier’ (C.S. Lewis)

8. ‘Het leven wordt voorwaarts beleefd en achterwaarts begrepen’ (Kierkegaard). Risico van ‘verborgen rouw’ – verlies waarvoor geen eigenaarschap is genomen; ontkenning van verlies beïnvloedt ons functioneren negatief. Het werkt als ‘betonrot’. Er kan sprake zijn van een gestagneerde transitie als we vluchten in overlevingsstrategieën door ons terug te trekken of juist erg vast te klampen aan mensen, door ontkenning, fragmentatie, wrok etc. (Taal van Transitie, 233, 234). Emoties zijn daarbij signalen van (verborgen) behoeften, die onze kwetsbaarheid tonen. Het erkennen en benoemen van onze kwetsbaarheid is een belangrijke weg naar verbinding en (hernieuwd) vertrouwen. Twee vormen van verdriet in 2 Kor. 7: 10, droefheid gericht op God en droefheid gericht op de wereld.

9. Rouwen en afscheid nemen betekent in een nieuwe verhouding tot ons verlies komen te staan, waardoor het verlies niet ons bepaalt, maar omgekeerd. Dat kunnen we niet alleen! Noodzaak en kracht van rituelen, van herdenken en herinnering (voor onszelf, maar ook in een organisatie en in de samenleving). Verwerking van verlies gaat hand in hand met de (op)gave van vergeving. Vgl Nelson Mandela: ‘Verzoening begint hier. Vergeving begint hier ook. Vergeving bevrijdt de ziel, verdrijft de angst. Dat maakt het zo’n krachtig wapen.’

Persoonlijke verwerking in stilte

• Meditatie over Johannes 21 vers 15 -19

• Vragen om in de persoonlijke verwerking mee te nemen:

1. Wat is een gebeurtenis in je levensgeschiedenis waar je om gerouwd hebt of waar je misschien nog steeds om rouwt? Hoe heeft dat je leven en ook je leiderschap beïnvloed?

2. Denk aan situaties in je leven waarbij vergeving een belangrijk punt was. Aan wie heb je kunnen vergeven? Van wie heb je vergeving ontvangen?

3. Wie is voor jou een inspirerende leider/herder (geweest)? Waarom eigenlijk? Welke invloed heeft hij of zij op jou gehad?

Deze bijdrage vormt het begin van een serie artikelen over de schepping. In dit artikel ga ik in op drie kernwaarden in Gods scheppingswerk, die je ‘scheppingsordes’ zou kunnen noemen: 1. het geschenk van de tijd, 2.de gave van de menselijke identiteit, 3. de opdracht tot beheer. Op elke van die drie punten kampen we met een crisis in de westerse cultuur: een tijdscrisis, een identiteitscrisis en eenecologische crisis. 

Gods vreugde

‘Waar was ik toen ik er nog niet was?’, vroeg één van onze dochters toen ze zes was. En wij als ouders antwoordden zoiets als: ‘Toen jij er nog niet was, was er al Iemand die jou kende, die wilde dat jij er zou zijn, die blij was met jou, voordat wij jou kenden. Je was er al in Gods gedachten!’ Waar was de wereld toen ze er nog niet was? Ze was er al in Gods gedachten en het was Zijn verlangen dat ze er zou komen. Op de eerste bladzijden van de Bijbel proef je Gods vreugde als het huis van de schepping opgetrokken wordt in het bestek van één week.

   De Hebreeuwse tekst van Genesis 1 begint met de letter Beth (B) die de vorm heeft van een huis: een vloer, een dak een muur, aan één kant open. In Genesis 1 vertelt de Schrift hoe God de hemel en de aarde maakte als een schitterend huis. Hij begrensde de duistere oervloed en gaf al het nieuwe een eigen plek. De eeuwige God die buiten de tijd en boven al het bestaande is, schiep iets nieuws buiten Zichzelf, door te spreken. Dat maakt ons stil verbaasd en vol ontzag.

1. Het geschenk van de tijd

In het werk van Zijn handen legt God het ritme van de week. Telkens is het weer avond en wordt het weer morgen. Zes dagen lang en op de zevende dag rust Hij. De mens die op de zesde dag verschijnt ontvangt de rustdag als zijn eerste nieuwe dag. Daarom kreeg Israël de opdracht te rusten. Rust betekent: tijd nemen voor de verwondering over al wat er is: de Schepper, de medemens en de schepping. Om vreugde te vinden in het bestaan, ook de zintuiglijkheid en aardsheid daarin. De rustdag beschermt mens en schepping tegen de werkdrift, de jacht naar groeiende productiecijfers en de haast om al het mogelijke uit het leven te halen.

De kroon van de schepping  

Vaak is gezegd dat de mens de kroon van de schepping is. Dat mensen de laatsten zijn die op Gods aarde verschijnen, moet ons nederig maken. Alles wat er is, was er al voordat wij er waren. Niet de mens, maar de sabbat is de kroon van de schepping. Met de rustdag komt de eeuwigheid in de tijd, de vreugde, het vieren, ja juist van het aardse leven. Het Joodse volk verwelkomt de sabbat als koningin, als bruid. De sabbat is als een bruiloft, waar lang naartoe is gewerkt. Wanneer de dag van het feest aanbreekt, is het werk gedaan, dan komt de tijd van vieren, van verbondenheid en aards geluk.

   Het ritme van de week en de rustdag zijn een belangrijke ordening van het leven. Voor de christelijke gemeente is dat de betekenis van de zondag: zij begint de week met wat God gedaan hééft in Christus. Als wij aan het werk gaan, is het belangrijkste al gedaan!

De rust uit de tijd

Wij zouden vandaag, zeker vergeleken met een paar generaties voor ons, enorm veel tijd en rust moeten hebben. Maar het tegendeel lijkt het geval. Er is veel haast in onze 24/7 economie. De druk om te presteren en het verlangen om te consumeren is enorm toegenomen. Het houdt me veel bezig waarom zoveel mensen burn-out raken, soms al op jonge leeftijd. Heeft dat te maken met al die verborgen eisen in onze cultuur zoals de eis om gelukkig te zijn, of in beeld te zijn, of om iets goeds van je leven te maken? 

   De rust is uit de tijd. Als er nog een rustdag is, raakt die volgestouwd met dingen waar je door de week niet meer aan toekomt. Door de rustdag ernstig te nemen als een dag om te ontvangen, onze ziel te voeden, ons te verwonderen over de Schepper en Zijn schepping, gaan we de strijd aan met machten van deze tijd die ons binden. Hoe hecht blijkt Gods scheppingsorde verweven te zijn met onze levensstijl en ons geestelijk leven!

2. Geschapen voor verbondenheid

Genesis 1 zegt dat mensen geschapen zijn naar (letterlijk in) Gods beeld en gelijkenis. Wat betekent dat? God is in Zichzelf vreugdevolle verbondenheid van Schepper, Woord en Geest. Mensen, geschapen naar Zijn beeld, zijn bestemd voor verbondenheid, voor een liefdevolle relatie met hun Maker, met medemensen en met de aarde. Dat krijgt bijzonder gewicht in het huwelijk, de meest intieme en hechte band tussen mensen op aarde. Adam krijgt in Eva een ‘tegenover’, een spiegel, waarin hij zichzelf herkent en aanvaardt. God bindt hen samen in een verbond van trouw en intimiteit, een ordening die God in Zijn schepping heeft gelegd.

Crisisin identiteit

Over die ordening is in onze samenleving veel te doen. ‘Als man en vrouw schiep Hij hen’: dat is geen vanzelfsprekendheid meer; die eenvoud is gebroken en uiteengevallen in een ingewikkeld patroon van gender-issues. Mensen zijn op zoek naar zelfherkenning en alternatieve vormen van verbintenis en samenleving. Wij mogen de orde van het huwelijk die God in zijn schepping heeft gegeven niet minachten. Maar we mogen de breuk in de eenvoud, de realiteit van anders-zijn, ook niet minachten. Menselijke relaties bloeien door liefde en trouw, zegt de Schrift, maar de spiegel is gebroken: onzekerheid over identiteit, eenzaamheid, angst en zelfverwijt treffen liefdesverhoudingen.

   De apostel Paulus schrijft over het herstel van Gods beeld in Christus, de ware spiegel waarin we het geheim van onze identiteit vinden (Rom.8:29, 1 Kor. 15:49, 2 Kor. 3:18). Dat is de belofte voor ieder die door een vast geloof aan Christus is verbonden: Hem te aanschouwen en veranderd te worden naar Zijn beeld.

3. Gods medearbeider

Vanaf het begin van de ‘nieuwe tijd’ (vanaf de 17^e eeuw) hebben natuuronderzoekers geprobeerd de geheimen van materie en leven te ontraadselen. De bioloog Swammerdam was verrukt toen hij een van de eerste microscopen gebruikte bij de bestudering van insecten, en daarover schreef: ‘De almachtige vinger Gods in de anatomie van een luis’. Watson en Crick werden beroemd door de ontdekking van de samenstelling van de dubbele DNA-strengen, de dragers van het leven, verborgen in de cel. Dr. Cees Dekker uit Delft en zijn collega’s beginnen een groot onderzoek naar het ontstaan van leven uit levenloze materie. Als zij dan maar de ‘almachtige vinger Gods in het ontstaan van de wereld en van alle leven’ blijven erkennen!

   Want man en vrouw krijgen een bijzondere taak in het goede huis van de schepping. De ecologie (van het Griekse woord voor huis ‘oikos’) zit er al vroeg in. Als medewerker van God, onderzoeker, onderhouder en beheerder heeft hij zelfbewustzijn, taal en inventiviteit van zijn Schepper gekregen. 

Heersen en onderwerpen

Hoe lezen we dan die ongemakkelijke woorden ‘heersen’ en ‘onderwerpen’ in Genesis 1: 26-28? Het heersersmotief is het christendom vaak verweten (o.a. door Karen Armstrong in haar boek ‘De heilige natuur’). De Bijbel zou voet geven aan het ongebreideld exploiteren van de schepping en het onderwerpen van de wilde natuur rechtvaardigen. Dat verwijt berust op een eenzijdige Bijbeluitleg die past in de ‘verlichte’ tijd van de 18^e en 19^e eeuw waarin de mens de maat van alle dingen werd en alles naar zijn hand zette. Maar het is waar: ook christenen zijn vaak vergeten dat de lucht, de bodem en het water met alle schatten niet van mensen zijn, maar dat de aarde en al wat zij bevat van de Heere is (Ps. 24).

Ecologische crisis

Genesis 3 vertelt hoe de verbondenheid van de mens en zijn Schepper ernstig ontwricht is geraakt, en daardoor ook de band tussen de mens en de aarde. De spanning tussen het zo efficiënt mogelijk gebruiken van landbouw- en weidegrond voor de voedselproductie en het behoud van de schepping in al haar diversiteit is hoog opgelopen. De spanning tussen het verlangen naar welvaart en het behoud van een betrouwbaar klimaat is bijna dagelijks in het nieuws. De hele schepping lijdt onder de heerszucht en hebzucht van haar beheerder. 

‘Economie van de overvloed’

In Romeinen 8 schrijft de apostel Paulus dat de Geest met de schepping meezucht en dat de gemeente de Geest ontvangen heeft als voorschot op Gods toekomstige heerschappij. In onze oude wereld moet schaarste de prijzen opdrijven en het verlangen aanwakkeren om te bezitten. Dat houdt de economie aan de gang. Maar in Gods Koninkrijk heerst de wet van overvloed en vrijgevigheid. Tegenover de goddeloosheid van schraapzucht en hebzucht is de christen geroepen een teken daarvan te zijn, door nederigheid, tevredenheid met wat voorhanden is en vrijgevigheid. Want alles is er door Christus en wij door Hem.

Gods ‘verspilling’

‘Laat alles wat adem heeft, de Heere loven.’ De hele schepping met alles wat erin leeft, is er om de onstuimigheid van haar bestaan te vieren voor het aangezicht van Degene die haar tot leven riep. Waarom deze lof? Niet omdat iemand er beter van zou worden. Niets is zo ‘onproductief’ als lof. Er is geen enkele reden dan in God zelf. Een onmetelijke variëteit van levende wezens ademt Gods lof. Wie in Burgers Ocean de uitbundige onderwaterwereld vol prachtige en bizarre vormen en kleuren bekijkt, ziet een grandioze verspilling. Die ‘verspilling’ is Gods vreugde.

Cothen, ds. N.M. Tramper