Galaten 3 vs 24 – 26 Preeko.a. in de Marekerk in Leiden op 17 okt ’21 ‘De wet bindt, maar Christus maakt vrij’ of: ‘De lichte last van Christus’.
Overvloed en toch schaarste
Wij leven in een merkwaardige tijd en in een tegenstrijdige wereld. Opvallend hoe weinig tijd de meeste mensen hebben, terwijl je toch zou zeggen dat iedereen alle tijd van de wereld zou moeten hebben. Zeker vergeleken met een eeuw geleden toen we nog geen wasmachines, computers of printers hadden en er veel met de hand moest gebeuren. Het vreemde is dat juist nu zo veel mensen gejaagd zijn en stress ervaren.
Hoe komt het toch dat zoveel mensen in deze tijd moe zijn en dat velen al op jonge leeftijd tegen een burnout aanlopen? Het houdt me veel bezig. Dat is ook het merkwaardige. We lijken geregeerd te worden door allerlei verborgen eisen die ons vermoeid en onrustig maken. Denk maar aan de eis dat je er goed uit moet zien, vooral in de social media. Dat je een perfect beeld van jezelf moet geven op Instagram bijv. Of de eis dat je moet presteren, dat je je moet onderscheiden in je werk (anders beteken je niets). Of die dwingende eis dat je iets moet hebben – die spulletjes die een ander ook heeft, dat prettige huis, of de vakantiereis…
Onze tijd is ingewikkeld geworden, en ook wel onveilig. Hoe kan het dat er bij zoveel overvloed zoveel schaarste is. Want de Nederlandse samenleving behoort tot de rijkste van de wereld, en toch worden we steeds meer geconfronteerd met schaarste: een tekort aan leraren, aan zorgverlening, aan betaalbare woningen, aan een betrouwbaar klimaat, plekken waar je ziel kan opademen. Waar ben je eigenlijk nog veilig en waar vind je rust. Onlangs was er een onderzoek onder tienermeisjes. Veel van hen lijden aan stressklachten en gedeprimeerd zijn. Je altijd maar moeten meten met anderen – je bent nooit goed genoeg.
Het zit diep in ons
Die eisen zitten niet alleen in de tijd (de tijdgeest), die zitten ook in onszelf. Het leeft diep van binnen: het verlangen om mee te tellen, om gezien te worden, onze angst dat we niet goed genoeg zijn, onze angst dat een andere keuze misschien beter was geweest. We lijden aan een veeleisend ‘ik’. En verveling is vandaag (zeggen Vlaamse psychiaters) niet dat we niets omhanden hebben (zoals je je als kind wel eens gruwelijk kon vervelen), maar het besef dat we niet nuttig genoeg zijn, dat we iets speciaals missen, dat alles zo gewoon is.
à Herken je dat?
Als de apostel Paulus dit zou horen, zou hij ongetwijfeld zeggen: ‘U leeft onder de wet, u bent niet onder de genade. U bent eigenlijk slaven, u leeft niet in vrijheid.’ De situatie van de gemeente in Galatië was natuurlijk anders dan die van onze samenleving. De Galaten waren wel tot geloof gekomen in Christus, maar door de achterdeur zochten ze toch weer hun identiteit in de Joodse wetten en leefregels. Die bleven als aanvullende eisen in hun leven aanwezig. En daar is de apostel boos over ‘Wie heeft jullie betoverd; jullie zijn je verstand kwijtgeraakt!’ Dat zou hij misschien ook tegen ons zeggen: ‘Wie heeft jullie betoverd?’ Je dwingt je in duizend bochten om te voldoen aan de eisen van de tijd en wetten die je jezelf oplegt, die je moe maken, gestrest en zelfs burnout. Je hebt de wet weer stiekem naar binnen gehaald, om gelukkig te worden
De Galatenbrief nodiger dan ooit
Nu zegt u misschien: ‘Ja, maar de wet die de apostel noemt is de Joodse wet, dat is de Thora die God via Mozes aan Israël heeft opgelegd. De gemeente in Galatië bestond uit Joodse christenen die de Thora niet zomaar terzijde wilden schuiven. Dat is heel wat anders dan de (verborgen) eisen en wetten van de Nederlandse samenleving. U hebt gelijk, maar toch kan de uitleg van apostel ons in onze tijd helpen. Ik denk zelfs dat er geen brief is die we vandaag méér nodig hebben dan de Galatenbrief.
Laten we luisteren naar wat de apostel zegt. Hij zegt: ‘De wet (Thora) was gegeven aan het volk als een soort huisknecht. Letterlijk staat er ‘paidagogos’, een particuliere meester, een ‘au-pair’ die onderwijs gaf en op de kinderen moest letten. Hij zorgde ervoor dat de kinderen zich een beetje fatsoenlijk gedroegen. Als ze zich niet gedroegen, kregen ze straf. Kinderen hadden ontzag voor zo’n meester-aan-huis. Ze moesten doen wat hij zei. Als ze netjes gehoorzaamden kregen ze een beloning. Maar zo’n bewaker riep ook innerlijk verzet op. Hoe meer deze meester dreigde en strafte, hoe meer ze hem begonnen te haten.
Gehoorzaam, maar niet vrij
Zo was het met de wet en het volk Israël. Ze gehoorzaamden om twee redenen: uit vrees voor straf en uit verlangen naar beloning. En eigenlijk zit onze wereld net zo in elkaar: we doen ietsuit vrees (dat we anders niet goed genoeg zijn, dat we een verkeerde keuze maken en daarom niet gelukkig zijn) óf om beloond te worden of uit voordeel (bijv in beeld zijn, geprezen worden, geluk ervaren). Soms is er vrees dat mensen ons straffen of misschien dat God ons straft omdat we geen betere mensen zijn.
De apostel zegt: als u zich zo gedraagt, dan bent u niet vrij. Ten diepste bent u uzelf niet. U zit nog in een gevangenis. U loopt tegen de muren op van de eisen van de wet en u wordt er zo moe van, zo onrustig en gejaagd. Herken je dat, dat je nog zoveel overeind moet houden in je gezin, in de kerk, op je werk en je kunt het niet, je redt het niet? Het kan soms zo rommelig toegaan in je gezin. Misschien ben je bang dat anderen ontdekken dat je helemaal niet zo vrolijk, vitaal en deskundig bent dan je je voordoet…
Wie kan ons dan bevrijden uit de boeien van de wet? <uitleg Maarten Luther:> ‘Als we opgesloten zitten in een huis, kan iemand die sterk is de deur forceren, of muren afbreken of zelf het hele huis wegnemen. Dan zouden we vrij zijn en veel mensen denken dat zó de ware vrijheid komt.’ We weten wel hoe het werkt. Je krijgt een steeds grotere hekel aan die knellende muren. En als er dan geen hindernissen meer zijn – kun je gewoon je eigen zin doen. Je door niets en niemand meer laten gezeggen! Die vervelende huismeester is de laan uitgestuurd!
Voor veel mensen vandaag is dat de ultieme vrijheidsgedachte, maar ze vergeten dat de slaaf in hen zelf zit, dat ze de verborgen eisen van binnen niet kwijtraken. Je raakt niet zomaar van die pedagoog af. De bekende atheïst Richard Dawkins liet op de bussen in Engeland reclamezinnen aanbrengen ‘Wees gerust – er is geen god – doe wat je hart je ingeeft’. Maar mensen bleven in Londen wel gehoorzamen aan de mode, en aan het verlangen naar bezit en het werken aan hun reputatie. Ze bleven slaaf van zichzelf.
Een innerlijke verandering
Nee, zegt Luther, werkelijke bevrijding is dat je het huis waarin je vastzit gaat liefhebben en bewonderen. Hoe kan dat? Door een geestelijke, innerlijke verandering. Dat is wat Christus doet – hij zorgt door Zijn Geest dat je vrij en vrolijk gaat liefhebben en ineens zie je hoe mooi en ruim het huis is waar je bent. Christus schaft de wet niet af; Hij verwijdert hem niet. Hij zorgt dat je er met heel je hart van gaat houden. ‘Want de wet wil niet gedaan worden, maar bemind worden.’ De liefde maakt vrij. Liefde bindt zich vrijwillig, spontaan, hartelijk.
Daarom is Christus gekomen. Toen Hij kwam, en wij onder het beslag van Zijn Woord kwamen, werd de huismeester niet ontslagen. Hij werd onze vriend en geliefde. (Psalm 119: ‘Hoe lief heb ik uw wet’). Christus maakte je vrij door het geloof, wanneer je Hem gaat zien in zijn schoonheid en als je je overgeeft aan Hem en wanneer je in Zijn naam wordt gedoopt. Dan is het alsof je nieuwe kleren krijgt. Hij bekleedt ons met Zijn gerechtigheid en Hij neemt onze aftandse, knellende plunje aan.
Het juk van Christus
En hoe Hij dat doet, dat kan ik eigenlijk niet goed uitleggen. We lazen/hoorden die woorden van Hem ‘Neem Mijn juk op u en leer van Mij…’ Christus die ooit de mensen aansprak in hun nood, is vandaag Dezelfde. Hij leeft en Hij nodigt jou (en mij) om Zijn juk te dragen. Dat is de weg van vertrouwen, van geloof, van overgave. Zijn last is licht. Het juk van Hem (je hebt dat wel eens gezien hè, een juk waaronder ploegende ossen lopen of een stel paarden voor een wagen) is zacht. Jezus loopt er al en Hij zegt: kom maar bij Mij lopen, naast Mij is het veilig. Weet je, het gaat nog dieper. Het juk van Jezus is als de armen van de vader om de hals van de verloren zoon (Augustinus). De vader heeft gewacht tot zijn zoon eindelijk terugkwam en toen dat gebeurde, viel hij hem om de hals. Dat zijn armen die niet neerdrukken, maar juist optillen. Dan worden de liefde en vreugde van Christus de bron van je leven! Je had het niet verdiend, het is pure genade! Maar zo bevrijdend, zo helend!
Onze samenleving zet alle kaarten op de vrijheid (vrijheid in seksuele geaardheid, vrijheid in beslissingen over het ongeboren leven of als je levensmoe bent). Maar de samenleving komt onder een nieuw (liberaal of humanistisch of..) juk. De eisen van de tijd zijn onbarmhartig – ze veranderen ons niet; ze wekken geen vrij en vrolijk leven. Bovendien verwijderen ze mensen van elkaar – zoveel tweespalt vandaag! En hoe belangrijk is het dan dat de apostel zegt dat er in Christus geen tweedeling is, dat allen in Hem één zijn. Gender telt niet, of afkomst, of maatschappelijke positie of nationaliteit (vs. 28).
De functie van de wet
Nu is het niet zo dat Jezus de wet afschaft! De wet was er altijd al vanaf de tijd van Mozes. Niet zonder reden: om ons vast te houden, om het leven leefbaar te maken, om de wereld niet in chaos te laten ondergaan. Wat dat betreft is er niets veranderd. En er zit ook iets goeds in werken, iets presteren, bouwen aan je carrière, verlangen naar geluk. Als wij de goede wet van God verlaten, komt er chaos, verval, ruzie en verwijdering, dan lijdt de schepping onder de heerszucht van mensen. Dan merk je dat de wet onze eigengereidheid en egoïsme ontmaskert. De wet laat zien dat wij het niet redden, dat onze gerechtigheid tekort schiet. Wij kunnen niet veranderen tenzij we onze trots opgeven, onze zonde belijden zoals David in Ps. 32. Tenzij we zoals Christus zegt ons leven verliezen, dat verlangen leren opgeven om altijd maar weer om controle te houden.
Christus maakt ons vrij en vrolijk
Alleen Christus kan ons vrij maken. Dat beloofde God al aan Adam en Eva en aan Abraham. De belofte van de Messias. Hij is het die ons bevrijdt van de eisen van de wet, en de eisen van de tijd. Omdat Hij Gods wet volkomen heeft gehouden en de straf die over onze ongehoorzaamheid was uitgesproken, heeft gedragen. Door Hem rekent God onze ongerechtigheid niet toe zoals Psalm 32 zingt. Dat heeft grote consequenties voor de beelden waarmee we ons dagelijks voeden, bijv. t.o.v vrije tijd en vakantie – niet de beker tot op de bodem leegdrinken, alles eruit willen halen. Of t.o.v. werk of studie. Ons werk zien in het perspectief van het Koninkrijk. Het hoeft niet álles te zijn. Je bent niet onder het juk van de wet, maar van de genade. Je bent niet van jezelf, maar van Christus!
Jezus zag de mensen van Zijn tijd: vermoeid en belast als ze waren, onrustig en voortgejaagd omdat ze niet aan de eisen konden voldoen. Onze tijd is vol paradoxen, een genadeloze cultuur die moe en oud maakt. Christus ziet ook u, jou en ons allen. Hij wacht erop dat je komt, je moeheid, je pijn, je schuld meebrengt. Je hoeft je prestaties, je reputatie, je bezit niet mee te brengen. Je mag komen met je twijfel, je weerbarstige, rafelige, gebroken leven. Hij zegt: ‘Kom naar Mijn toe, u die vermoeid en belast bent. Ik zal je rust geven. Neem Mijn juk op u en leer van Mij dat ik zachtmoedig ben en nederig van hart. En je zult rust vinden voor je ziel’ Eer aan de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, Amen
Geef een reactie