Genade ontmoeten bij Willow Creek
Predikant Niek Tramper (PKN) ging met grote reserves naar Willow Creek (Chicago), een bezoek dat deel uitmaakte van de CV•Koers-studiereis in oktober 2006. Is Willow Creek niet de ´amusementskerk´ bij uitstek? Heeft imago het hier niet gewonnen van de inhoud, en marketing van verkondiging? Hij moest zijn gereserveerdheid grotendeels bijstellen. ,,Willow Creek greep me op een onverwachte manier aan’’.
Door Niek Tramper
Al vele jaren bewaar ik een flinke dosis gereserveerdheid over de (geestelijke) inzichten die zich aandienen vanaf gene zijde van de Atlantische Oceaan. Het gemak waarmee Amerikaanse christenen hun visie over de wereld verspreiden alsof er niets anders bestaat, heeft me vaak verbaasd. Ik heb er ook veel ongelukken van zien komen. Vooral in de periode na de Wende, waarin ik voor de Gereformeerde Zendingsbond (GZB) veel in de Oostbloklanden reisde. Het geestelijk vacuüm in Oost-Europa en Rusland werd in rap tempo opgevuld met een mix van bijbelse inzicht, Amerikaans cultuurgoed en business approach. Nieuwe gemeenten schoten als paddestoelen uit de grond. Spoedig bleek dat er te snel geoogst was. De meeste church plants leidden een zieltogend bestaan. Iemand vergeleek het met schapen die te vroeg zijn geschoren, daardoor ziek worden en doodgaan. Ik herinner me de Amerikaanse evangelist die ik in 1993 in Novosibirsk tegenkwam en na een droom zich geroepen wist om de house church movement te verspreiden over de Siberische steden en dorpen. Hij deed dat door pakketjes te verspreiden met een Nieuw Testament en enkele brochures in het Russisch, een tandenborstel en zeep. Ik ben er zeker van dat de Geest ook deze poging tot eeuwige zegen heeft doen zijn voor de hongerige Russen. Maar, hoe goed bedoeld ook, voor iemand uit een stevig Europees reformatorisch nest, is de naïviteit ervan verbazingwekkend.
Voeg daarbij de tenenkrommende manier waarop Amerikaanse evangelisten altijd met verhalen uit hun eigen leven komen. Het lijkt alsof zij de belangrijkste mensen op aarde zijn, en dat hun ervaringen van Gods leiding van wereldomvattende betekenis zijn. Jaren geleden hoorde ik Josh McDowel op een conferentie in Alexandrië (Egypte) over opvoeding spreken. Het was één verhaal van wat hij allemaal beleefde met zijn kinderen. Verbijsterend (maar eerlijk gezegd: de Egyptenaren hadden er niet veel moeite mee, en ik weet nog precies waarover hij het had…).
Amusementskerk?
Kort en goed, ik hoef nauwelijks uit te leggen dat ik met de nodige reserve naar Willow Creek ging. Is dat niet één groot bedrijf, een geoliede business, maar dan op kerkelijke leest geschoeid? Is het niet de ´amusementskerk´ bij uitstek, die mijlenver afstaat van een kerk van zondaren en die zich ver verwijderd heeft van de gebutste en lijdende gestalte van de Heer der kerk? Wat blijft er in Willow Creek over van de kruisgestalte van de gemeente? Heeft imago het hier niet gewonnen van de inhoud, en marketing van verkondiging? Ik had nog meer olie op dit vragenvuurtje kunnen gooien door het boek van Pritchard ´Willow Creek, een eerlijke evaluatie´ te lezen, dat ik van een gemeentelid kreeg, een paar maanden voordat ik Willow Creek bezocht.
Mijn nogal provinciale gereserveerdheid heb ik voor een groot deel moeten bijstellen. Een belangrijke stem hierin was die van Bill Hybels zelf. Opnieuw een paar punten, die mij nieuw perspectief gaven.
1. Theologie van de nederigheid
Bij Willow Creek was ik één van de vierduizend deelnemers op de Acts 2-conferentie over innovatieprocessen in de gemeente. De openingstoespraak van Bill Hybels had alles in zich om mijn gekoesterde gereformeerde reserves op te rakelen. Hybels ging – naar het voorbeeld van Petrus in Handelingen 10 – in op de ‘tweede, derde en vierde bekering’ die hij in zijn leven had meegemaakt. Petrus kon niet blijven staan bij zijn eerste bekering. Hij werd door de Geest een nieuwe grens over getrokken, tegen zijn gevoel en tegen zijn overtuiging in. U weet wel, dat visioen met dat laken uit de hemel. Hybels paste dat toe op zijn eigen leven, zoals Amerikanen dat vrijmoedig doen.
Toch viel me ineens op: jij vertelt wel veel uit je eigen leven, maar jij bent niet groot met jezelf. Jij laat zien wat Gods genade is in je leven. Zoals de apostel Petrus later zijn ervaring deelt met de vergadering in Jeruzalem. Zoals Paulus zich vaak verantwoordt door te vertellen over Gods werk in zijn leven. Ineens drong het door: het is moedig om te vertellen over je eigen falen, je worsteling, dat je bekering nodig hebt als leidinggevende. En zo´n tweede ‘bekering’, of derde, is altijd in de diepte – het is een intens geestelijke worsteling, en niet het simpelweg toepassen van een paar nieuwe methoden waar je groot mee kan worden.
Op de terugweg las ik Hybels’ boek Descending into Greatness (studies over Filippenzen 2). Dit boek is een overtuigende ‘theologie van de nederigheid’, die ik elke voorganger warm kan aanbevelen.
Dit was toch verrassend voor mij: je hoeft niet zo terughoudend te zijn over je eigen leven. Vertellen over wat God doet in jouw eigen levenkan juist een signaal zijn van oprechte nederigheid. Als je maar doordrongen bent van de grootheid van Gods genade over jouw leven met al zijn feilen en falen.
2. Hoe ver is de voorganger?
Tijdens de Acts 2-conferentie – waar voorgangers en gemeentestichters vanuit verschillende denominaties vertelden over hun praktijkervaringen en gemeenteopbouwprincipes en daarop vervolgens kritisch ondervraagd werden – hoorden en zagen we prachtige initiatieven in de VS en in Australië. Zoals die kerk in Los Angeles, onder leiding van ds. Matthew Barnett, die een groot diaconaal centrum heeft opgezet in de getto’s. Of Citylife Church, een traditionele, presbyteriaanse kerk in Melbourne, die na een lang proces van verandering nu een paar duizend mensen trekt. Maar nergens ging het om ‘succesformules’ die simpelweg toegepast werden en tot gegarandeerd resultaat zouden hebben geleid. Bijna alle voorgangers vertelden over een periode van vertwijfeling, van neergang, van crisis, waarna er een duidelijk besef van leiding kwam, nieuwe aanwijzing van de Geest en visie om een nieuwe weg in te slaan. Hybels had het niet indringender kunnen beklemtonen, zowel in zijn openingstoespraak als in zijn afsluitende verhaal aan het einde van de conferentie: stap niet in de valkuil van zogenaamde ‘succesformules’, kopieer geen methodes en reken niet op ‘gegarandeerd resultaat’. Maar ga je leerweg met God, ken de verbrokenheid van hart, laat je telkens opnieuw ‘bekeren’ en weet je volstrekt afhankelijk van Hem.
Een bijzonder sprekend moment was de toespraak van de tweede predikant van Willow Creek, Gene Appel. Opvallend en nieuw voor mij: hij had de moed om het huidige beleid van Willow Creek op een transparante manier neer te zetten, daarbij fouten te benoemen, onvruchtbare benaderingen onder ogen te zien en de vraag aan die paar duizend conferentiegangers voor te leggen: moet er iets bij ons veranderen? Naast de gerichtheid op zoekers, en evangeliserende kerkdiensten, is ook luisteren en elkaar leren kennen nodig. Vooral: luisteren naar God. Hoe wil Híj dat we verder gaan? De zaterdagbijlage van de New York Times wijdde eind oktober een fors artikel aan Willow Creek: de gemeente gaat zich naast de massale samenkomsten richten op lokale huisgroepen, die een uitnodiging karakter hebben naar de wijk en de buurt.
Niet Bill Hybels, maar Gene Appel hield deze ‘strategische’ toespraak. Een indrukwekkende samenspraak tussen Hybels en Appel ging eraan vooraf, waarin beiden vertelden over het gedeelde leiderschap van Willow Creek en hun eigen valkuilen daarin. Hybels, die de stichter van Willow Creek is, maakte in deze samenspraak plaats voor een jongere voorganger, Appel, die een groot deel van de dagelijkse leiding op zich gaat nemen. Je voelt dat het gepaard gaat met pijn en spanning. Tegelijkertijd is het een treffend voorbeeld van dienend leiderschap door de manier waarop de een terugtreedt voor de ander.
Opnieuw een belangrijk inzicht: het leven van de gemeente is een geestelijke reis. Als we op die reis als leidinggevende zelf niet verder komen door Gods genade, komt de gemeente óók nooit verder. Eén van de signalen van geestelijke rijpheid is dat we bereid zijn terug te treden om iemand anders verder te laten gaan. Zoals Elia na zijn Godservaringen op de Horeb de taak krijgt om zijn opvolger Elisa tot profeet te zalven.
3. Van gereserveerdheid naar passie
Wat mij misschien nog het meeste trof: passie. Hartstocht voor God en voor zijn dienst, voor de gemeente en vooral: hartstocht voor mensen die buiten Christus verloren zijn.
Je proefde dat in het prachtig georganiseerde kinderwerk: Promiseland. Dat er in een weekend 3000 kinderen allemaal in groepen van ongeveer 100 worden ondergebracht, is voor ons haast niet voor te stellen.
Je proefde dat ook in de eredienst waarin op die zondagde problematiek rond abortus centraal stond. Niet een vluchtige preek met wat dooddoeners, maar een zeer doordachte en pastorale – maar ook confronterende en bijbelse – verkondiging, die niet alleen vrouwen, maar ook mannen aansprak. Na afloop waren verschillende mensen in het grote auditorium zichtbaar aangeraakt. Na de dienst zag ik groepjes in het restaurant, aan het napraten met hun Bijbel erbij. Op verschillende manieren was gezorgd voor uitstekende nazorg, zowel geestelijk als praktisch.
Vooral ook in de korte toespraak waarmee Hybels de Acts 2-conferentie afsloot, proefde ik passie: ‘Niet mijn werk voor U, Heer, maar Uw werk in mij!’. Hybels noemde veel redenen om te vluchten voor het kerkelijke werk; ontmoediging en depressie kunnen ons in hun greep krijgen. Herkenbaar. Hoe vaak heb ik niet gedacht: ‘Wat doe ik hier in de geestelijke woestijn van de randstad? Waarom is het elke dag knokken en grijpt ontmoediging je aan in de kerk?’ Ik werd geconfronteerd met mijn eigen vluchtpogingen. Als je straks voor de grote Leidsman en Voleinder van het geloof staat, die het heeft volgehouden, zeg jij dan: ‘Laat maar, ik vond het mooi geweest’? God still has a dream for His broken world! His grace endures. Dat greep mij aan. Van die passie voor een verloren wereld, van die nieuwe vreugde en nieuwe moed heb ik iets geproefd en mogen meenemen naar ons kleine, kritische land.
Ds. Niek M. Tramper is gemeentepredikant (PKN) te Vlaardingen. Eerder was hij werkzaam bij de Gereformeerde Zendingsbond (GZB) met als opdracht de begeleiding van zendingswerk in Europa en het Midden-Oosten. Daarvoor was hij stafmedewerker bij IFES-Nederland en directeur van bijbelschool De Wittenberg.
Zie ook het eerste deel van het reisverslag van Niek Tramper, over Redeemer Presbyterian Church: ‘Wat de kerk nodig heeft, is geestelijk leiderschap’.
En verder:
- ‘Laagdrempelige diensten of spirituele gemeentestichting?’, een inhoudelijk reisverslag door Ronald Westerbeek (hoofdredacteur CV•Koers.
- ‘De olifant in de kamer. CV•Koers-reis: Durf het kerk-zijn dienstbaar te maken aan de Grote Opdracht’, door Ronald Westerbeek.
- De weblog van Amsterdam in Beweging op cvkoers.nl, waar reisleider Martin de Jong een dagboek bijhield.
Geef een reactie