Eredienst en gezin

(Seminar Jeruzalem 22 juni 2010, versie 1, N.M. Tramper, brede verkenning)

1. God eren in de context van het gezin of de familiekring vereist een zeker vorm van ´liturgie´. Aanwijzingen voor die liturgie zijn vooral te vinden in de Thora en de Psalmen en in de manier waarop het Joodse volk haar traditie overdraagt aan de volgende generaties.
2. Liturgie = de stilering van de omgang met de Eeuwige, als antwoord op Zijn beloften en eisen, en de stilering van de omgang met elkaar in de tegenwoordigheid van de Eeuwige. Stilering betekent het aanbrengen van een vaste orde in de tijd en in de ruimte van het dagelijkse leven, waardoor we Hem eren. Denk in dit verband alleen maar aan de sabbat als ´ziel der schepping´. Liturgie betekent de ´stilering´ van de dag, van de week, van het jaar en van het hele leven.
3. Noodzaak. Een pragmatische, utilistische en op zichzelf gerichte cultuur kenmerkt zich door verlies van de ware liturgie en eredienst. Je zou ook kunnen zeggen dat de ´eredienst´ zich verlegt in de richting van surrogaat-goden (de ´idols of our time´). Tenslotte blijft de mens onuitroeibaar religieus; hij blijft aandacht besteden aan dat wat hij vereert. Een (gezins)liturgie geworteld in het Woord van God en in de Joodse en/of christelijke traditie is nodiger dan ooit (in een samenleving getekend door communicatie via muziekclip en twitter, persoonlijke vrijheid en in de zorg om ´eten, drinken en kleding.´)
4. Liturgie en eredienst bieden ons niet alleen de gelegenheid God te dienen en de danken, maar brengen ook orde en houvast in het leven (Vaste patronen zijn voor kinderen belangrijk!), helpen ons boven onze stemmingen en emoties uit te komen, helpen jonge mensen kernwaarden van het leven te onthouden en te praktiseren (Stilering maakt overdracht makkelijker!). Liturgie en eredienst bevorderen ook de gemeenschap (tussen gezinsleden en de kring van gelovigen algemeen).
5. Elementen die de gezinsliturgie verbinden met de eredienst in de (Joodse) gemeente.

• de gebeden (o.m. Amida, Berecha en Doechan)
• de lezing van de woorden Gods
• de liederen
• het gesprek (waarbij: het gedenken, de inprenting, de vragen en antwoorden)
• de maaltijd (de symboliek in het eten zelf, in wát we eten, maar ook in het ons onthouden van voedsel)
• de gave (het offer, dat wat we geven voor God en voor de naaste)
• de zegen (specifiek)
• de symbolen (zoals bijv. het handen wassen, de bekers met wijn en de challot aan het begin van de sabbat en bij de Joodse feesten: de loofhutten, het verwijderen van het gezuurde brood…enz.)

6. Tekstgedeelten (een paar voorlopige suggesties):

1^e Testament: Exodus 12 vers 25 – 28; Numeri 6 vers 22-27, Deut. 6 vers 4 – 9 en 20 – 25; Jozua 4 vers 19 – 24; Nehemia 8 vers 14 -19; Job 1 vers 5; Psalm 78 vers 3 – 8; Psalm 116 vers 12 – 19; Psalm 141 vers 1 en 2;

2^e  Testament: Lukas 18 versa 15- 17; Handelingen 2 vers 42 – 47; Hand. 13 vers 1- 3; Efeze 5 vers 18 – 21, 22 – 25 en 6: 1- 4; Kol. 3 vers 16 – 23; 2 Tim. 3 vers 10, 11 (Paulus à Timotheüs).

Literatuur:

R & M. Berkowitz, ´Celebrating the Sabbath, the Messianic Jewish way´, Baltimore, 1989

D. Bonhoeffer, ´Leven met elkander´, Zoetermeer, 1987 (vert.)

T. Brienen, ´Oriëntatie in de liturgie´, Zoetermeer, 1992.

M. van Campen, ´Aangaande mij en mijn huis´, Zoetermeer 1998

Arthur Green,´En dit zijn de woorden´ (De taalschat van de Joodse spiritualiteit in 149 sleutelwoorden), Kampen 1999.

Albert Guigui, ´Oude bron, levend water´ (Spiritualiteit van de joodse geloofstraditie’, Tielt, 2004.

E. Ramon, ´Moeder, vader, sabbat en God´, in ´Wees heilig´ (Mc. Mulder en A. Noordegraaf, ed.), Zoetermeer 2009, p. 86-97.

R. Webber, ´Planning Blended Worship´. (The creative mixture of old and new), Nashville, 1998.

———————————————————————————————————————————

De brede verkenning vraagt vervolgens toespitsing: ik stel voor om vooral aandacht te geven aan de plaats van het gebed in de gezinsliturgie. Met daarin nog weer een toespitsing op het zegengebed (Beracha).

Suggestie voor de voorbereidingsdag Israëlreis in Ede: Eerst de bredere verkenning uitwerken aan de hand van twee teksten. Daarna in juni toespitsen op de vragen over de plaats en de functie van de zegen/het zegengebed. Ik stel voor 22 juni als teksten voor: Genesis 48 vers 1 – 16 (Jakob zegent de zonen van Jozef) en Lukas 18 vers 15-17 (Jezus zegent de kinderen).

Dinsdag 25 mei:

1. Korte introductie op het thema, het belang ervan in het kader van de studiedriedaagse op het Schechter-instituut in Jeruzalem.
2. Korte introductie op het ´ontvankelijk lezen van de Schrifttekst´ (de goede volgorde: observatie, interpretatie en applicatie!) In Chavruta (twee- of drietallen) aan de slag met de volgende teksten.
   1. Deuter. 6 vers 4 – 9 (´Shema)
   2. Koloss. 3 vers 16 – 23 (´Huistafels´)
3. Uitleiding
   3. Verzameling uitkomsten gesprekken en trekken van conclusies
   4. Verwerking van dit leesproces. Hoe hebben we dit ervaren? Wat hebben we ervan geleerd? Wat verwachten we in juni?