Hoe kom ik tot rust?

Artikel ‘De Oogst’, mei 2014

Stilte is een schaars goed. Er zijn maar weinig plekken waar het geraas van verkeer ver weg is. Waar geen radio, televisie of computer aanstaat. Waar reclame niet om je aandacht schreeuwt. Het lijkt wel of mijn leven steeds voller wordt: van woorden, indrukken, activiteiten. Moet het niet anders: eenvoudiger, rustiger, meer geconcentreerd, minder gestrest? Toch lukt het telkens weer niet. ‘Martha’, de bezige, verantwoordelijke en zorgzame persoon wint het telkens van ‘Maria’, de stille, luisterende en ontvankelijke persoon.

Vreemd eigenlijk, mijn vader maakte zo’n vijftig jaar geleden langere dagen dan ik op mijn veertigste. Hij nam zelden vakantie. Inmiddels zouden uitgekiende huishoudelijke apparaten, snellere verbindingen, computers en mobiele telefoons enorm veel tijd en energie moeten opleveren. Het tegendeel is het geval. Mijn vader leidde vermoedelijk een rustiger leven dan ik. Mijn kinderen hebben nóg meer moeite te onthaasten dan ik. De versnelling van de dagelijkse informatiestroom alleen al is genadeloos.

De dragende as

Wie passief blijft, tolt mee met een steeds sneller draaiend vliegwiel en loopt gevaar er vanaf gegooid te worden. Het vraagt een omkeer, bekering en nieuwe gehoorzaamheid aan Gods gebod om bij de dragende as van je leven te komen. Een rustpunt, een sabbat, waarin je op adem komt en waarin God tot je spreekt. Gelukkig zijn die momenten er wel. Ik beleef die zelf vooral tijdens vakantie, of op retraitedagen in een klooster. Toch is het voor de meesten van ons echt een opgave om in het dagelijkse leefpatroon met al z’n afspraken, besognes en verantwoordelijkheden, de rust vast te houden. Opvallend in het leven van Jezus: hoe meer Hij zich met de pijn en de schuld van deze wereld bezig hield, hoe meer Hij zijn Vader in de hemel nodig had en zich terugtrok om te bidden (zie bijv. Markus 6: 31, 46). Voor mij is het een voortdurend gevecht en vaak moet ik toegeven: ik ben weer te ver gegaan. Ik kan me niet verontschuldigen voor het feit dat ik dominee ben en dat ik, enthousiast als ik ben over mijn werk, bezig ben mezelf uit te putten. Ja, maar hoe doe je dat als moeder van een druk gezin, als op zondag en doordeweeks alles van je gevraagd wordt?

Bronnen voor luisterend leven.

Je kunt stil worden en de grootheid van God bewonderen in de stille zomermorgen, bij een pasgeboren baby, een kleurige alpenweide, midden in een heftige onweersbui, in de muziek van je favoriete componist. Christus’ aanwezigheid is te merken in het meeleven en de nabijheid van een medemens, de zorg van een geliefde, maar ook in de broosheid van een vluchteling, de kwetsbaarheid van een collega. Het meditatieve leven is het luisterendeleven, dat ontvankelijk is voor de schepping, voor medemensen, voor de geschiedenis. Mediteren kun je daarom overal: in de stilte van je kamer, middenin de natuur, al reizende en met een boek op je knieën.

Al deze bronnen kunnen echter verwarrend werken als je geen richtingwijzer hebt. Als je gedachten niet gevoed worden door de unieke Bron voor het christelijk leven, de Bijbel. Dat is de Bron waardoor God gesproken heeft en nog steeds spreekt. Meditatief leven is vooral: luisteren naar wat God heeft gezegd, de woorden Gods meenemen in je gebeden en ze een plek geven in je leven. 

Een stille plek en een stil moment

Elk stil moment met het Woord, met Jezus, is een beetje sabbat vieren in de drukte van de week.  Dat moment laat even geen indringers toe, geen telefoon, berichten, of beeldschermen die afleiden. Zo’n stil moment en zo’n stille plek vinden vraagt inventiviteit.  Soms vind je die ‘binnenkamer’ eerder buitenshuis dan in huis.

Zie dan ook maar eens los te komen van de stroom gedachten die je overspoelt! Gedachten die in de stilte pas goed loskomen en je concentratie wegstelen. Het kan helpen om op de plek van stilte een paar eenvoudige symbolen op te hangen, zoals een kruis, doorntakken die herinneren aan het lijden van Christus, of een icoon dat onze aandacht richt op een heilsfeit: Kerstfeest, Goede Vrijdag of Pasen. Of een aangestoken kaars die herinnert aan het Licht van de wereld en aan onze roeping om licht van de wereld te zijn.

Om concentratie te bevorderen moet je erg hebben in je lichaamshouding, bijvoorbeeld rechtop zitten of staan of knielend op de vloer. Met gevouwen handen als teken van onderwerping. Of met samengeknepen handen om pijn en schuld voor God te brengen. Of met de handpalmen naar boven als teken van overgave aan de levende God. Ons lichaam spreekt de gebedstaal mee. Schrijven kan ook helpen bij het vasthouden van concentratie. Aantekeningen maken bij wat je leest en hoort. Soms is schrijven beter dan alles in gedachten voor God te brengen. Augustinus verwoordde schrijvend zijn omgang met God, terwijl hij terugkeek op zijn leven. Zo ontstonden zijn Belijdenissen, die tot op de dag van vandaag gelezen worden.

Als het niet stil in je is…

Het verlangen naar het ‘luisterende leven’ is gaandeweg gegroeid in mijn leven. Naarmate ik het drukker kreeg, had ik meer behoefte aan stilte. Daar kwam wel iets moeilijks bij. Al meer dan tien jaar kamp ik, zoals veel mensen trouwens, met een intense vorm van oorsuizen. Een genadeloze pieptoon begeleidt me dag en nacht. Ooit voortgekomen uit een gehoorbeschadiging, maar misschien erger geworden door te intensief werken. Natuurlijk is er van alles onderzocht en heb ik therapieën gevolgd om deze energie verslindende ruis aan te kunnen. Juist bij het zoeken van de stilte raakte ik ontmoedigd, omdat het lawaai van binnen zich genadeloos aandiende. Ik moest deze bron van onrust die de concentratie aantast toch een plek geven. Ik ben hem broeder Tinnitus gaan noemen. Hij bezorgt veel last, omdat hij zo opdringerig is. Toch is hij ook een broeder. Hij herinnert me aan mijn zwakheid, aan de noodzaak grenzen te respecteren. Hij maakt me nederig en afhankelijk. Als ik hem echter te vuur en te zwaard bestrijd, slaat hij hard terug.  Juist in mijn ‘stille tijd’ moet ik hem dulden. Langzamerhand heb ik daardoor geleerd dat stilte niet betekent dat er geen lawaai om je is, of zelfs in je, maar dat je met alles wat onrust brengt bij God komt. En dus ook dicht bij jezelf blijft. Mét de pijn, mét de onrust, mét het gebrek aan stilte in je hoofd, toch opmerkelijk stil worden bij God. Zoals een kind dat van de moederborst af is, zich nestelt op de schoot van zijn moeder (Ps. 131). Het luisterend leven is dus niet langer een escape uit de lawaaierige en brutale wereld. Het is erkennen dat die wereld in mijzelf is en dat ik hem niet kan ontvluchten. Met je pijn en je zonde toch maar dicht bij Hem zijn! Bij Hem die heeft gezegd: ‘Kom tot mij die vermoeid en belast bent en Ik zal u rust geven.’

Ds. Niek Tramper

Ds. Niek M. Tramper is predikant in de Protestantse Kerk en verbonden aan de internationale gemeente IREF in Delft. Hij is redacteur van de serie ‘Luisterend Leven’ (Boekencentrum) en schreef onder meer ‘Psalmen, dicht bij God wonen’ en ‘Daniël, durf te vertrouwen’. In zijn boek ‘Het Woord in ons Midden’ kun je veel meer vinden over het ‘luisterend leven’ en rust vinden in een chaotische wereld.