De uitspraak van dr. Michael Green Gereformeerde theologie is zondige theologie, schuif ik niet als ´evangelische uitglijder´ aan de kant. Ik neem die persoonlijk als een broederlijke terechtwijzing, een dubbele oorveeg. Met gloeiende schaamte zit ik op mijn kamer.
Ingewikkeld
Green zegt dat de gereformeerde theologie in zichzelf gekeerd is, zich op interne fronten sterk maakt en intussen de wereld buiten de kerk aan haar lot overlaat. En in één adem erbij: veel Nederlandse kerken laten zich gijzelen door tradities. Daarom: zondige theologie!
Het herinnert aan de ´cri de coeur´ van wijlen prof Graafland, dat de gereformeerde theologie en belijdenis als een stolp over de persoonlijke omgang met de Schrift zijn gezet. Een stolp werkt belemmerend, verstikkend en zo is de belijdenis volgens hem niet bedoeld. Nu Green weer…
Door de reformatie werd de kerk- en traditiegebonden uitleg juist doorbroken. De Schrift werd teruggegeven aan ´gewone mensen´. Reformatorische theologie baande de weg terug naar Christus ín het Woord, naar het leven uit het Woord. Niet het ´ingewikkelde geloof´ van de kerk, maar de persoonlijke verhouding tot God!
De praktijk van het huidige gemeenteleven, de inhoud van vele kerkelijke bladen en symposia, de perikelen rondom de kerkelijke eenheid tonen echter dat het weer ingewikkeld geworden is. Green en Graafland hebben gelijk.
Missionaire kiemkracht
En dan Greens aanklacht over het gebrek aan missionair elan. Heel schrijnend: de artikelen, boeken, symposia zijn voor een normaal mens niet bij te houden en intussen weken duizenden en duizenden in een gestaag tempo van de kerk los. Slechts een enkeling voegt zich vanuit een niet-christelijke achtergond bij de gemeente.
Is de gereformeerde theologie de schuldige? Wáár: in de tijd dat de reformatoren streden met kerkvorsten en concilies, en worstelden met de vernieuwing van de kerk, zeilden de Jezuïeten Xaverius en Ricci naar China om daar het Evangelie te verkondigen. Wáár: de missionaire roeping van de kerk is slechts sporenelement in de reformatorische belijdenisgeschriften. Wáár: de zending komt in de gereformeerde orthodoxie láát, pas in de tweede helft van de 19e eeuw en dan nog als protestantse bewegingnaast de kerk.
Maar het is niet zo datde gereformeerde theologie geen missionaire kiemkracht en vitaliteit in zich heeft. Denk aan hét motief dat de reformatoren en met name Calvijn dreef: de eer van God, niet alleen in de gemeente, maar op alle levensterreinen. De verlorenheid van de mens is zendingsmotief bij uitstek; Gods verkiezende liefde geen muur, maar een poort. Op de bodem van het reformatorisch piëtisme in West-Europa bloeien zending, evangelisatie en diakonaat. Voetius en Hoornbeek waren ´eerstelingen´, later Edwards en Whitefield, McCheyne, Murray en de zendingsbewegingen in de 19e en 20e eeuw.
Loslaten
Toch is missionaire vitaliteit niet het keurmerk van de reformatorische theologie en praxis. Integendeel, ze is in zichzelf opgesloten en in bijzakenverwikkeld geraakt. Michael Green slaat ons terecht om de oren. We maken de zonde erger als we niet luisteren. Terug naar de intense, luisterende omgang met de Schrift! Als u niet dagelijks het Woord tot u neemt in afhankelijk gebed Heer, wat wilt Ú dat ik doen zal? zult u nog meer in uzelf verwikkeld raken! Als u niet mét Christus in de wéreld staat, zal de verborgen vleselijkheid van de binnenkerkelijke ´wereld´ u overmeesteren!
Het trof mij onlangs in het Paasevangelie: om Gods Woord opnieuw te ontvangen, moet God ons bereid maken los te laten. Zoals Christus het Maria Magdalena leert: ´Raak Mij niet aan´ (Joh. 20: 17, SV, ´houd Mij niet vast´, NV en NBV). Maria wil Jezus houden zoals zij Hem altijd gekend heeft, Jezus in Zijn aardse verschijning en natuur. Ze vat Zijn goddelijke natuur en het werk van de Geest nog niet. Als zij Hem in haar menselijk denken en voelen vasthoudt, hindert zij Zijn weg naar de Vader en de komst van de Geest. Zo lang wij Jezus in onze traditie vasthouden, zullen we Hem niet kennen in de kracht van Zijn opstanding. De traditie, zegt Green, kan een gijzelende macht zijn. Als we haar alleen bewaken zal de kracht ervan ons ontvallen. Zoals zand wegsijpelt wanneer je het vaster in je knuisten houdt.
De reformatorische traditie dan maar inruilen voor een evangelische of katholieke? Daar zit ik niet op te wachten. Trouwens, in de ontmoeting met andere tradities leer je de traditie die je draagt in de kern begrijpen en waarderen. Je moet weten waar je staat! Maar er gaat een hoop ballast af. Je moet óók weten dat je maar ten dele kent, een fractie van de rijkdom van de Geest en van het Woord!
Da Vinci Code
Enkele weken geleden belegden mijn Ned. Ger. collega Pieter van Kampen en ik een avond in Vlaardingen over de Da Vinci Code. De zaal puilde uit. De meeste belangstellenden waren niet of niet méér kerkelijk. Intense vragen. Of de kerk niet een machtsinstituut is geworden dat informatie achterhoudt en vrouwen onderdrukt… of je kunt bewijzen dat Jezus méér was dan gewoon mens… hoe wíj, dominees, zeker konden weten dat Jezus niet getrouwd geweest was met Maria Magdalena…of de stem van de meerderheid het niet altijd wint in deze wereld. Op zulke momenten, waarin je het verlangen, de zoektocht én de dwaalsporen van mensen proeft, komt het aan op puin ruimen, verwarring wegnemen. En vooral: iets laten zien van de betekenis van het kruis, dat volledig haaks staat op het schema van de wereld. Op zo´n avond gaan je ogen opnieuw open voor de schat van het christelijk geloof, van je eigen traditie, maar vooral van de Schrift die ons de Levende openbaart. Wie, welke (gereformeerde) theoloog, staat ons bijop dit spannende front?
Vlaardingen, ds. Niek Tramper, april 2005
Geef een reactie