‘s-Gravenpolder 1957
Mijn geboortegrond ligt op Zuid-Beveland, in ’s-Gravenpolder, het dorp dat in de jaren vijftig van de vorige eeuw zo’n 1400 inwoners telde. Een dorp dat verscholen lag tussen boomgaarden, weiden omzoomd door meidoorns en de eeuwenoude Koedijk.Ik zag het levenslicht vijf maanden na de watersnoodramp van 1953. Overal op Zuid-Beveland, Schouwen en Tholen had de zee haar verwoestende slag geslagen, maar ’s-Gravenpolder was gespaard gebleven. Over de ramp werd thuis nooit gesproken.
Mijn ouders trouwden in 1952. Mijn vader was in de jaren veertig verloofd geweest met een dorpsgenote, maar na een lange tijd van huis vond hij toch meer schoonheid in de ogen van mijn moeder, die hemelsbreed een paar honderd meter bij hem vandaan woonde. Hij was in de oorlog gedwongen te werk gesteld in Duitsland, maar wist zich ziek te melden en zo te ontsnappen aan de Arbeitseinsatz in het Roergebied. Later voegde hij zich bij de Binnenlandse Strijdkrachten, de bundeling van verzetsgroepen aan het einde van de oorlog. Veel BSN-ers werden gerekruteerd voor de zogenaamde politionele acties (1946-1949) in Indonesië om de opstanden tegen het Nederlandse koloniale gezag de kop in te drukken. Ook mijn vader scheepte zich in oktober 1945 in op ms ‘Alcantara’ Over dat avontuur vonden wij als kinderen later een dagboek en een stapeltje foto’s, maar hij vertelde ons er nooit over. Wat hadden we hem nog veel willen vragen toen hij in 1984 plotseling stierf.
Mijn moeder was het derde kind in het gezin van Marien en Forra Dekker. Forra de Jonge was de dochter van een dagloner in de buurt van Nisse. Zij wist wat armoede was, wanneer er in de wintermaanden geen werk was op het land en een dagloner de lang uitgestelde gang naar de diaconie moest maken, waar hij vaak de boer tegenover zich vond die hem ’s zomers karig beloonde en hem ’s winters op straat zette. Het gezin behoorde bij de ‘Afgescheidenen’; het diepe ontzag voor God en het sterke besef van de menselijke onwaardigheid tekende Forra tot aan het einde vaan haar leven. Marien was timmerman en kwam uit Kloetinge. Na een aantal jaren in Heinkenszand gewoond te hebben, vestigde hij zich met zijn gezin op de Schuitweg in ’s-Gravenpolder, midden in de crisisjaren. Mijn moeder moest al jong zichzelf ontzien en (op haar 14e) gaan werken. Zij kon veel aan, leerde zichzelf naaien en koken. Toen ze 17 was, in 1945, verdronk haar broer op zijn onderduikadres. Het sloeg een diepe, blijvende wond in het gezin.
Marien de timmerman bouwde voor drie van zijn vier dochters een huisje in de Ambachtsstraat. Mijn ouders blijven daar slechts zeven jaar wonen. In het zevende jaar van hun huwelijk waagden ze een sprong in het diepe door een oude winkel annex smederij in de Dorpsstraat over te nemen. Ik was toen zes. Mijn moeder was een doorzetter, zij had de crisistijd meegemaakt, wist tegenslagen het hoofd te bieden. Zij bracht innovaties in de winkel, demonstreerde eigenhandig nieuwe wonderen van vernuft, zoals de snelkookpan en de naaimachine naast het besturen van haar groeiende gezin. Zij zou het werk in de winkel geheel zelfstandig tot aan haar 89e voortzetten. Daarmee werd zij haast een legende op Zuid-Beveland die niet alleen de regionale, maar ook de landelijke pers wist te halen.
Mijn vader, die zich eerst bekwaamd had als schilder en later als monteur, leverde zijn aandeel in de zaak door het herstellen van fietsen en brommers in de werkplaats naast de winkel, maar ik geloof dat hij gaandeweg een hekel kreeg aan dat gepruts, want ik hoorde hem vaak brommen en zuchten. Gaandeweg specialiseerde hij zich als verwarmingsinstallateur. Van grote zinken platen maakt hij kokers voor hete lucht, een unicum in het dorp. Later ruimden de ‘onhandig-poëtische’ kolen- en oliekachels het veld voor ‘efficiënt-prozaïsche’ gaskachels. Het dorp in de zak van Zuid-Beveland ontsnapte niet aan de mechanisering van de tijd, waarin het stoere Belgische werkpaard plaatsmaakte voor de tractor. Mijn vader was een rustige werker, een man van weinig woorden; hij sprak met zijn handen. En die handen bleven spreken toen hij plotseling, nog midden in zijn werk, uit het leven werd geroepen, en zij gevouwen op zijn dode lichaam rustten.
Ik had het geluk op te groeien in een veilig gezin en in een tijd die in het teken stond van wederopbouw na de verwoestende Tweede Wereldoorlog. Hoewel de lagere school niet altijd veilig was. In de laatste twee klassen ontwikkelde enkele klasgenoten notoir pestgedrag. Ze noemden mij ‘professor’ omdat ik kennelijk een wijsneus was en ik werd uitgelachen om een niet zo modieuze winterjas die mijn moeder voor me had genaaid.
Vaak dwaalde ik met twee van mijn beste vrienden door het boeiende landschap dat het dorp omringde.
Over het geschenk van de herinnering
Wat doe je eigenlijk als je graaft in je geheugen? Hoe rëeel is wat je opvist uit de diepte van je gedachten, wat zich nu als herinnering aan je voordoet? Het kan niet anders: memoires zijn de memoires van nu: zó herinner ik het mij vandaag. Misschien zag mijn verbeelding van een gebeurtenis of van emoties in mijn jeugd er dertig jaar geleden anders uit dan het plaatje dat ik nu in mijn gedachten maak. Het geheugen kleurt en vervormt de geschiedenis. Ruimtes worden groter, de zon schijnt schitterender, het landschap is lieflijker als het aantal jaren tussen de herinnering en de werkelijkheid groeit. Ik spreek nu over positieve ervaringen. Geldt het ook voor pijnlijke gebeurtenissen? Maakt de herinnering het pestgedrag van mijn klasgenoten heftiger? Ervaar ik meer schaamte als ik de streken die ik zestig jaar geleden uithaalde, ophaal? Ik weet het niet. Misschien heeft het menselijke geheugen een soort ingebouwde functie die positieve jeugdervaringen zonniger maakt en de negatieve in duistere hersenkrochten laat verdwijnen. Anders zou het leven ondraaglijk worden.
Ieder mens weet echter dat een actuele gebeurtenis of een spontane actie de ondergrondse kerkers onverhoeds weer kan openbreken.
Onzuiver beeld
Het beeld dat wij ons vormen van het verleden is dus onzuiver, het wordt gekleurd door het heden. Stuitend of beschamend is dat niet, want herinneringen vormen een belangrijk deel van wie we zijn. Zonder herinnering kan er geen sprake zijn van identiteit. Zoals je een muziekstuk niet kunt beluisteren en waarderen zonder dat je de vorige noten herinnert! Herinneringen zijn als een zuurdeeg die het brood laat rijzen in de ‘oven van het leven’ totdat het gereed is. Afgebakken! Dan zullen anderen herinneringen van mij overnemen en misschien een klein deel ervan bewaren. Door ze op te schrijven, te documenteren en toe te vertrouwen aan een website, help ik misschien het vergeten dat de mensheid bedreigt, te vertragen.
Aanmoediging van Augustinus
De grote Augustinus, theoloog en filosoof, kerkvader, verkondiger en pastor in de kritische tijd rond het jaar 400, de tijd waarin de Vandalen en de Visigoten her Romeinse Rijk bedreigden, moedigt mij aan. Ooit schreef hij zijn levensverhaal op als een biecht, een belijdenis. Als losgeslagen tiener en als stuurloze adolescent tastend naar waarheid vond hij Degene die hem altijd had gezocht en die hij steevast had ontlopen. Hij werd een stralend getuige van zijn Schepper die zoals hij zelf zegt ‘hem achternazat met Zijn genade’. Met deze ‘Confessiones’ (Belijdenissen) herschreef Augustinus zijn levensverhaal en verrijkte hij ook mijn leven. Laat ik ervan uitgaan dat de contouren van wat ik mij van mijn vroegste jeugd herinner zuiver genoeg zijn, dat ze kloppen als schaduw van de werkelijkheid. En, lezer, sta me toe de plaatjes te kleuren met de emoties van een senior, en ze op te rekken zoals je een digitale foto kan uitrekken en bijsnijden. De verhalen van mijn ouders, grootouders en vrienden, de foto’s die bewaard zijn gebleven – helpen mij om de beelden niet zó fantastisch te vervormen dat we voor een lachspiegel staan terwijl we het niet door hebben…
Geef een reactie