Lezing Predikantsvrouwen contio, 9 nov ‘23
Intro – Psalm 62
‘Bij God ben ik geborgen, met heel mijn ziel. Hij is mijn licht, mijn heil. Enkel bij God verstilt mijn ziel in vrede. Ik vind rust in Hem.’ In dit Taizé lied dat we op de Wittenberg vaak zongen bij het avondgebed herken je Psalm 62. Aan deze psalm is het thema van deze dag ontleend.
Lieflijke woorden, die nogal haaks staan op wat we gemiddeld op een doordeweekse dag ervaren. Bij de voorbereiding van deze lezing dacht ik: laat ik eerst de psalm weergeven met herkenbare, eigentijdse woorden. Hier mijn parafrase:
(Het begin van de psalm)
‘Onrustig is mijn leven, vaak bonst mijn hart van de spanning. Er is geen plek waar mijn ziel op adem kan komen. Alleen als ik stil kan zijn bij God en Hem mijn nood vertel, wijkt de stress. Soms krijg ik geen vat op de kluwen van gedachten en emoties, maar ineens tilt Hij me erboven uit, geeft Hij me een stukje vastheid. Ik weet dat Hij alleen heel kan maken wat ik ervaar als geschonden om mij heen, en gebroken in mijzelf. Als Hij mij vasthoudt, en dat doet Hij met een onverwacht woord, een kaartje, een bemoedigend gesprek, een lied of preek, dan krijg ik weer vaste grond onder mijn voeten, dan ervaar ik een veilige plek bij God en proef ik zo ongedacht Zijn helende liefde.’
(Het midden)
‘Maar jullie die me aanvallen, stemmen van ontmoediging en deprimerende gedachten, aanslagen van verdriet, hatelijke woorden en problemen die me angst aanjagen: jullie willen mij mijn vrijheid en vreugde afnemen. Jullie hebben het op mij gemunt, jullie gunnen geen leven aan mijn ziel. Maar jullie zullen het niet winnen. Jullie willen dat mijn leven een puinhoop wordt, maar hoe sterk jullie ook lijken, jullie zullen instorten als een wankele muur. Jullie vallen me aan met twijfels over mezelf en leugens over God. Jullie zullen als een opgeblazen ballon leeglopen. Gebakken lucht, dat zijn jullie.’
(Het slot)
‘Hoe vaak heb ik niet proberen te ontsnappen aan moeilijkheden, door me over te geven aan kooplust, of steun te zoeken in mijn verlangen om alles onder controle te krijgen? Hoe vaak heb ik me niet vergeleken met een ander, heb ik betekenis proberen te verdienen met hard werken of met zorgzaamheid waarin ik mezelf wegcijferde? Maar ik was mezelf niet, mijn ziel kwam niet tot rust, ik vond geen leven. Totdat ik Uw stem, hoorde, mijn God, niet één keer, maar tot tweemaal toe. U hield niet op me te laten zien dat de kracht van U komt, en ook alle goedheid. U had mij lief, zonder dat daar in mij enige reden voor was, en U zegt het weer: mijn kind, geef Mij je hart, want Ik leef en Ik wil dat je leeft.’
I De rusteloosheid diep in de tijdgeest verankerd
Geliefde zusters, dank voor uw uitnodiging om vandaag in uw te spreken. Ik vind dat een voorrecht, maar hoe zou ik als man u helemaal kunnen aanvoelen? Hoe zou ik als predikant u als vrouw van een dominee (of u als aanstaande of voormalige predikantsvrouw) helemaal kunnen begrijpen? Mijn vrouw zou dat veel beter kunnen! Maar goed, u hebt mij gevraagd en ik heb ‘ja’ gezegd en ik zie er naar uit om het gesprek met u aan te gaan omdat het thema van vandaag me veel bezighoudt.
Mijn vrouw en ik hebben de afgelopen jaren gewoond en gewerkt op de Wittenberg om samen met ds en mevr. van Ekris en andere stafleden een gemeenschap van jonge mensen te vormen – ongeveer honderd nu, tussen de 18 en de 35. Waar dagelijks aandacht zou zijn voor stilte, gebed en het luisteren naar Gods Woord. Een soort ‘protestantse kloostergemeenschap’ dus, waar het morgen-, middag en avondgebed het ritme bepalen.
Wat opvalt, vooral bij jongvolwassenen: dat de onrust van deze tijd diep in hun botten zit. De verborgen eis dat je verantwoordelijk bent voor je eigen levensproject en daarin moet slagen, dat je in beeld moet zijn, er goed moet uitzien… Misschien is het wel één van de meest venijnige werkingen in onze cultuur: dat de ziel van jonge mensen al voortijdig oud gemaakt wordt, versleten, burn-out op je twintigste, beschadigd door dingen die thuis gebeuren, belast met beelden die je nooit had moeten zien. Daarover gaat mijn laatste boek ‘Onrustig is ons hart’- hoe wij in deze veeleisende wereld aandachtig kunnen leven en voedsel vinden voor onze ziel.
Is dat een reden waarom we er steeds minder bij kunnen, bij de woorden van Psalm 62? Dat we er niet toe komen om met elkaar te delen dat onze ziel dorst naar de levende God? Hoe komt dat toch? Komt dat door alles wat het leven van ons vraagt en dat we moe zijn door alles wat er op ons bord ligt? Dat raakt absoluut ook onze plek in de pastorie.
Onrust en verveling
Onrust is van alle tijden. De Vlaamse filosoof Ignaas de Visch toont dat aan in zijn boek ‘Rusteloosheid’, maar de internetsamenleving maakt de intensiteit vermoedelijk groter dan ooit. We staan voortdurend ‘aan’! Ik merk die spanning bij mijn kleindochters die constant hun telefoon checken om niets te missen in de groepsapp van de klas. De keerzijde van rusteloosheid, ‘verveling’ is ook van alle tijden. In de Westerse cultuur heeft die wel een nieuwe lading gekregen. Het is niet de verveling die ik als tienjarige jongen ervoer als mijn vriend er niet was, mijn ouders druk waren in de zaak en ik niets omhanden had. Verveling nú is iets heel anders: het is de angst dat je leven niet gelukkig of niet spannend genoeg is, en dat je daarom voortdurend zoekt naar avontuur.
Jezus zag de mensen in Zijn tijd op aarde – vermoeid en belast door de eisen van hun tijd en de zorgen en zonden in hun leven (Matth. 9:36; 11:28). Hij riep hen onder Zijn juk, weg van een veeleisende wereld en van een veeleisend zelf. Het is nodig dat wij in onze tijd het kostbare van genade weer leren spellen. ‘Not because of what I am, but because of what You have done, not because of what I did, but because of what You are’, zingt Casting Crowns (‘Who am I?’).
Eerlijk zijn over onze plek in de pastorie
Zijn wij dan in staat om in ons dagelijks leven in onze microkosmos in de pastorie, in ons huwelijk, in ons gezin als we dat hebben gekregen, een tegencultuur te vormen? Een veilige plek te creëren waar wél met aandacht wordt geleefd? Een plek waar je ziel kan ademhalen, waar consumptiepatronen niet het dagelijks leven dicteren en waar niet alles draait om prestatie, werk en inkomen? Ik vermoed dat zoiets een diep verlangen is bij de meesten van ons. En tegelijkertijd merken we dat we hierin falen, dat ons huwelijksleven minder liefdevol en dat ons gezinsleven zoveel rafeliger en chaotischer is dan we zouden willen.
Laten we daar om te beginnen eerlijk over zijn. Wíj zijn die vermoeide mensen die zichzelf voortdurend tegenvallen. Als we de schijn ophouden dat wij het allemaal wel redden, kan het in ons binnenste gaan gisten. Een explosief mengsel: plotselinge woede-uitbarstingen. Of aanhoudende pijn van gedeprimeerdheid. Of voortdurende fysieke moeheid. Stil worden bij God betekent misschien allereerst dat we eerlijk worden voor Hem en al onze pijn, ons gevoel van falen, onze moeheid en onze schuld voor Hem uitstallen: ‘Dát is in alle eerlijkheid wat mijn leven voorstelt, Heere!’
Waarom is het misschien ingewikkelder geworden?
Over de plek die God jullie geeft plek als predikantsvrouw leven steeds meer vragen, als ik het goed inschat. Waarom is je plek ingewikkelder geworden?
(1) De spanning tussen individuele ontplooiing en dienstbaarheid
Je schikken in de traditionele rol om er te zijn voor je man, voor je gezin, als gastvrouw voor de gemeente, of als presidente van de vrouwenvereniging, etc. en daar ook vreugde in vinden, dat zal sommigen onder ons goed afgaan. Voor de meeste predikantsvrouwen is dat nu te veel gevraagd. De aandacht in onze cultuur voor individuele ontplooiing, zelfbeschikking, assertiviteit raakt ons net zo goed. Je bent méér dan je rol! Hoe combineer je je persoonlijke verlangen dan met je beschikbaarheid in de pastorie? Dat je een kostbaar mens bent is niet omdat je zo goed bent, zo creatief, productief of zorgzaam, maar omdat je van Christus bent. Toch kan – vanwege die spanning tussen persoonlijke ontplooiing en beschikbaarheid of dienstbaarheid – innerlijke onzekerheid zomaar binnensluipen.
(2) Omgaan met verwachtingspatronen in de pastorie
In het verlengde hiervan: sommige predikantsvrouwen en ook -weduwen, die zich met hart en ziel hebben gegeven in de pastorie, zijn later in hun leven teleurgesteld geraakt. ‘Alles draaide om het werk van mijn man, maar wie was ik nu zelf, waarom heb ik mezelf zo weinig kunnen ontplooien? Eigenlijk heb ik me vaak eenzaam gevoeld.’ De spanning hierover is toegenomen, denk ik. De samenleving rechtvaardigt het verlangen naar persoonlijke betekenis en ontplooiing, en soms brengt dat conflicten mee met de verwachtingspatronen van je man, of van een gemeente. Als verwachtingspatronen niet eerlijk worden benoemd, gaan ze gisten en wroeten. Stille, onbegrepen eenzaamheid kan zo maar vat op je krijgen. Het vraagt van de pastoriebewoners een heldere en eerlijke communicatie over wat je van elkaar verwacht, waarin je elkaar nodig hebt en waarin je elkaar ook de nodige ruimte geeft.
Het vraagt dat je samen actief investeert in je huwelijksrelatie en in je gezin dat soms ook tekortkomt in een grote en bewerkelijke gemeente. In een druk, stressvol leven lukt die communicatie vaak niet, is de rust om te luisteren naar elkaar en naar Gods stem schaars. Als eind veertiger voelde ik dat sterk in mijn eigen gezin en herkende het bij collega’s. Met een bevriend predikantenechtpaar hebben we toen afgesproken om elkaar om de paar maanden te ontmoeten en elkaar eerlijk te bevragen: ‘Hoe is het de afgelopen maanden gegaan, welke verwachtingen waren er? Wat waren momengten waarop jullie konden ontvangen en opademen?’ Soms schaamden we ons…maar het was heilzaam.
(3) De spanning die de gemeente meebrengt
Kerkelijke gemeentes zijn in de afgelopen decennia assertiever en veeleisender geworden. De predikant moet aan allerhande verwachtingspatronen voldoen. In theorie wordt beleden: ‘Nee, het kan geen schaap met vijf poten zijn’, maar in de praktijk moet hij wel herder met twee paar armen en benen zijn, en naast een helder hoofd, ook een mild hart bezitten. Zeker na ‘Corona’ is het ‘zout van het verbond’ (besef van gemeenschap) lang niet zo vanzelfsprekend meer. Gemeenteleden steken hun kerkelijke of theologische voorkeuren niet onder stoelen of banken. Kerkenraadsleden werpen zich soms op als belangenbehartiger van groepen in de gemeente (jongeren, of juist ouderen, vernieuwers of vasthouders aan de traditie). Charismatische figuren, spannende leiders scoren hoger dan dienaars die trouw hun werk doen. De spanning daarover gaat de pastorie niet voorbij.
En jij bent vaak het eerste klankbord voor je man. Tegelijkertijd voel je misschien teleurstelling over je huwelijk, omdat je beiden zo makkelijk in twee werelden leeft. Of draag jij vooral de pijn mee dat er geen kinderen kwamen. Of voel jij vooral de zorgen over je opgroeiende kinderen die het leven verkennen en soms kritisch worden op de kerk. En jij houdt je hart vast, jij die zo graag wil dat je gezin een voorbeeld is voor de gemeente!
Hoe zo dan ‘Stil bij U’? Wat is dan de plek die God je geeft? Misschien zeg je met de psalm: ‘Mijn ziel is onrustig in mij, wanneer zal ik Hem nog loven? Ik voel me eerder een opgejaagde vogel op zoek naar een schuilplaats in de bergen.’ (Ps. 11).
II Een handreiking voor het aandachtige leven
Maar nu wil ik u en jou een paar handvatten aanreiken over dat stil zijn bij God, wat ik zelf gaandeweg heb moeten leren en ook mogen leren als de onrustige mens die ik ben.
1. Kleine liturgie in het alledaagse leven
Tish Warren, de Amerikaanse studentenpastor, nu werkzaam in de Anglicaanse kerk, heeft in haar boek ‘The Liturgy of the Ordinary’ (Liturgie van het alledaagse) beschreven hoe God haar heeft geholpen om allerlei gewoontes en kleine rituelen in het dagelijkse leven te verbinden met een zekere vorm van gebed. Zo noemt ze het kleine ritueel van je bed opmaken nadat je opgestaan bent. Zij vertelt dat ze gewoon was om na het opstaan eerst haar telefoon te pakken en door berichten heen te scrollen, een patroon dat zich door de dag heen herhaalde. Het bracht meteen onrust in haar morgen en ze begon erover na te denken: ‘Is dat nu wel zo’n goed begin van de morgen?’ Nee dus, en ze besloot om eerst haar bed op te maken en ook haar geest te ordenen met een gebed voor de nieuwe dag en te danken voor het leven dat er weer was.
Een klein ritueel, een heilig gebruik dat betekenis geeft aan het alledaagse leven. Zo beschrijft ze eerlijk nog tien alledaagse dingen: omgaan met een vracht berichten in je mailbox, of staan in de file en zelfs: ruzie maken met je man. Gaandeweg in gewone dagelijkse dingen een gestalte van gebed brengen, van ontvankelijkheid of van dankbaarheid.
Een kleine liturgie die patronen in ons leven, denkpatronen en gewoontes reinigt, verbindt met een luisterende houding en met gebed. Een klein moment van onthaasting ook.
De vijand van het christelijk geloof of van het geestelijk leven is niet een of andere vorm van atheïsme of seculier denken, zegt de Amerikaanse predikant John Mark Comer, het is gewoon ‘drukte’. En drukte maakt dat je haast hebt. Kijk maar eens of je de symptomen van de ‘ziekte haast’ herkent: geïrriteerdheid, overgevoeligheid, controledrang, ontsnappingsgedrag door veel te eten of te kopen of op Internet te surfen (‘ik mag nu ook wel eens even aan mijn trekken komen’). Of gewoon altijd hard werken. Als je ze herkent, begin dan niet om jezelf te verwijten of te straffen. Ik herken er flink wat van. Patronen die ons makkelijk gaan beheersen, waarin we de genade van het gebed nodig hebben. Misschien een moment midden op de dag om stil te worden bij Hem. Met je knuisten die zo graag vasthouden op tafel. En ze dan omdraaien en openen om te ontvangen. ‘Heere, hier ben ik, als een klein koppig, schuldig mensje, maar bij U wil ik zijn, ik kan niet anders.’ Zo’n heilig moment is een kleine oefening om midden in de dagelijkse besognes bij Hem te zijn.
2. Zoeken van de stilte
Om de plek te kennen die God ons geeft, om vreugde vast te houden in ons dagelijks werk, hebben we momenten nodig waarop we stil kunnen zijn. De profeet Elia merkte de Heere pas goed op in het suizen van de zachte stilte (I Kon 19). De wind, het vuur en de aardbeving waren wel tekenen van Gods kracht, maar pas in de stilte kwam het tot een ontmoeting met de levende God en wekte de Heere diep ontzag bij hem.
We hebben de oefening in de stilte nodig om vrucht voor te brengen. Maar vergis je niet, de stilte, waarin God zacht met ons wil spreken, brengt een actief en dynamisch leven mee, ook heilzame onrust, echter geen haastig leven. Als de Heere ons met Zijn liefde aanraakt, komt er zoveel mee, reken maar dat de mensen om ons heen dat merken.
Moeder Theresa van Calcutta zei ooit: ‘Mensen willen vrede, maar wat ze eerst nodig hebben is stilte.’ Want de vrucht van stilte is gebed, de vrucht van gebed geloof, de vrucht van geloof is liefde, de vrucht van liefde dienstbaarheid en de vrucht van dienstbaarheid vrede (door de Letse componist Peteris Vasks op muziek gezet: ‘The Fruit of Silence’).
Stilte op de dag
Waar is er een moment op de dag dat mijn ziel even op adem kan komen? Als je een druk gezin hebt, of vroeg op moet voor je werk ligt, wanneer en waar heb je dan een plek om stil te zijn, ook al is het maar even? Het vraagt nadenken, overleg met je gezinsleden, zoeken en vasthouden. Het is fijn als je ergens in huis een plek hebt waar je even niet gestoord kunt worden, waar je ook niet afgeleid wordt door rondslingerende paparassen en boodschappenlijstjes…
Maar dan… brengen stilte en afzondering niet zomaar vrede in je ziel! Juist de stilte maakt een ontembare stroom aan gedachten los. Over wat er in de wereld gebeurt, beelden die op je netvlies gebrand zijn, wat er in je gezin speelt of in de gemeente. Nú ga je de spanning en de stress voelen die je hebt ontvlucht met je bezigheden. Je kent vast iets van de ondraaglijkheid van de stilte – de neiging die dan maar te ontvluchten met praten, met bedrijvigheid, gezelligheid of muziek. We moeten het echt leren: de wirwar van gedachten en gevoelens een plek geven, woorden uit de Schrift tot ons nemen en erop te kauwen en die verbinden met ons leven. Er is tijd nodig en oefening om kalmte en ontvankelijkheid in je wakker te maken.
Wat de concentratie kan helpen is een open Bijbel, schilderij of icoon in een afgezonderd hoekje, of een aangestoken kaars als symbool van Christus die het licht der wereld is. Wat mij vaak helpt is schrijven – opschrijven over wat er door je heen gaat. Een gebed of een Bijbelvers in eigen woorden neerpennen. Schrijven ordent gedachten en emoties.
Psalm 62 begint met ‘Mijn ziel verstilt bij U in vrede’, maar de volgende zin gaat het over de vijanden, de onrust, dat wat de dichter de adem afsnijdt, wat hem eenzaam maakt. In veel psalmen liggen het ‘stil bij U’ en de ‘sores van het leven, spanning, verdriet en schuld’ vlak bij elkaar. Beschouw ze als de polen van een accu. De pool van de genade van God en de vreugde in Hem en de pool van het chaotische leven. Die tegenpolen komen in de stilte bij elkaar! Het gewicht van Gods aanwezigheid, de zwaarte van zijn liefde moeten we leren verbinden met dat waarvoor we ons schamen en wat ons moe maakt. Hij komt in de stilte met Zijn lieflijkheid, heiligheid en majesteit in ons rafelige leven. Zo breekt Hij de cocon open van zelfhandhaving, controledrang of regelzucht, waarin we ons zo makkelijk verschuilen.
Stilte in de week
Ik zou het nog uitvoerig kunnen hebben over het ritme van de week, en de stilte van de wekelijkse rustdag, bij ons de zondag (meestal is die in de pastorie niet zo stil!). Of het maandelijkse en jaarlijkse moment waarop ons leven rust kan vinden, maar ik laat dat nu verder liggen.
3. De plek die God ons geeft: een wachtpost
Wat is nu de plek die God mij geeft? Het is vooral een plek als wachtpost. Ik denk aan het woord van Habakuk ‘Ik hield wacht om te zien wat Hij in mijn spreken zou’ (2:1 SV). Wat hij al wachtend hoort is bepaald niet gemakkelijk. Het brengt hem tot de uitroep: ‘Heere, toen ik Uw tijding hoorde heb ik gevreesd. Heere, Uw werk, behoud het in het leven in het midden van de jaren…denk in Uw toorn aan ontferming.’ (3:2). Habakuk’s waakzame gebed loopt uit op dat ontroerende ‘nochtans’. Al zou de vijgenboom niet in bloei staan, en er geen vrucht aan de wijnstok zijn, al zou… (vul het maar in), nochtans, en toch, zal ik van vreugde in de Heere opspringen, mij verheugen in de God van mijn heil.’
God leert ons wachten en wachten is niet zomaar het verveelde ongemak van in de rij staan bij de supermarkt of de lange zit in de wachtkamer. Het is waken, het vereist aandacht, hunkering en hoop, zegt Tish Warren in een ander boek van haar ‘Bidden in de nacht’. Het is de geliefde, met een bos bloemen in haar hand, die zoekt naar dat ene gezicht op het marineschip dat terug van een missie de haven binnenloopt. De moeder die in verwachting is en gespitst op de eerste tekenen van de weeën. De vriend die buiten de operatiekamer heen en weer loopt.
Waken is als de olielamp, de kleine lichtkring om onze hut midden in het oerwoud van Suriname, waar we met een goede Surinaamse vriend zijn geboortedorp bezochten. We sliepen in een kleine hut in het pikkedonker van het bos, met om ons heen vreemde nachtelijke geluiden. De lamp moest aanblijven om het ongedierte op een afstand te houden. Toegespitst op ons leven: hoe makkelijk kan angst niet de kleine lichtkring binnensluipen en het licht doen flakkeren of zelfs uitblazen? Vanwege de verliezen die je eerder meemaakte. Angst voor het onbekende, voor het duister van de toekomst: ‘Niet nóg iets, Heere, neem niet nóg meer van mij af!’
En toch blijven we waken in de kleine lichtkring van de lantaarn, met de olie die ons is gegeven. En de Heere oefent ons in het ‘nochtans’ van het Evangelie. In het geloof dat alle dingen moeten meewerken ten goede voor hen die God liefhebben, die overeenkomstig Zijn voornemen geroepen zijn. (Rom. 8:28). En dat de Heere als de hemelse schilder ook het zwart (dat lelijk is en eigenlijk geen kleur) weet te gebruiken in ons leven om er een schilderij van te maken tot Zijn eer.
Om zo te kunnen wachten is vertrouwen nodig, vertrouwen in wat komt, maar ook in wie om ons heen zijn! Onze jongste dochter heeft vierentwintig jaar een Fjordenpaard gehad – hij is een paar weken geleden gestorven, het was een heel slim paard, het was haar grote vriend. Op een keer liepen we met het paard achter ons aan een rondje door het bos. Zij had het touw van zijn halster vast. Plotseling zei ze: ‘Nu jij pa, hier neem het touw maar over’. Ik nam het touw, keek achterom, begon te lopen. Het paard verzette geen stap. Ik begon te trekken, maar er was geen beweging in te krijgen.’ Zij moest lachen: ‘Ja, stiekem dacht je “als ie maar meegaat, als ie maar doet wat ik wil, maar heimelijk twijfelde je eraan.” Dat heeft-ie meteen door. Begin nu eens met te vertrouwen dat-ie echt wel meeloopt, zet je twijfel opzij.’ En werkelijk, hij kwam direct achter me aan. Het was een gevoelige les.
Begin september heb ik te horen gekregen dat ik ernstig ziek ben. Het is vreemd om dat zo hier te zeggen, want u ziet me hier staan zonder dat ik er ziek uitzie. Het is een agressieve vorm van prostaatkanker die breed uitgezaaid is in de botten. Ik bevind me dus op dit moment in een fase van verschillende behandelingen en ik ben veel tijd kwijt in het medisch circuit, tegelijk dankbaar voor alle zorg die er is. Het was wel een schok – ineens wordt er een limiet gesteld aan je leven. Maar we ervaren dat er zoveel goeds in meekomt. In de diepere ervaring van verbondenheid met onze geliefden. In het nog meer leren om te wandelen en niet te haasten, in het proeven van de goedheid van de Heere, juist nu, in zoveel kleine en grote vreugdes in de kleine lichtkring van ons leven.
Het is een nieuwe, grote oefening in vertrouwen dat onze tijden in Zijn hand zijn en dat Hij weet wat Hij doet, ook al begrijpen we lang niet alles.
Met Tish Warren zeg ik: God leert ons om met ingehouden adem te wachten op de dingen die Hij heeft beloofd. Hij oefent ons dat onze diepste hoop niet ligt in dít leven, maar in het gericht zijn op de eeuw die komt, waarin Hij alles zal zijn en in allen, waarin Hij die oude, sombere wereld nieuw zal maken. Gebed is daarbij als het wachten van een vogelaar. Ik ben zelf dol op vogels en ‘bird watching’ is een van mijn favoriete hobby’s. Vaak doe je dat door stil, verscholen, op een plek te zitten, alert, niet gespannen of zenuwachtig, omdat je weet dat op zo’n plek opeens iets bijzonders zichtbaar kan worden. Dat is heerlijk. En zo is het toch ook een beetje in het stil zijn bij God, wachtend op genade, op iets van Zijn heerlijkheid en vrede die als een verrassing aan ons kan verschijnen. Dat is de kern van wat ik noem ‘aandachtig leven’.
En we krijgen hulp! Want de verbondenheid van broeders en zusters, de eredienst, het gemeenschappelijk gebed van de gemeente, de Schriftlezing en de sacramenten oefenen onze ogen om het licht in de duisternis op te merken.
4. De blijdschap van de hoop.
Wachten is nauw verbonden met hopen. Hoop gaat er niet van uit dat God alle slechte dingen voorkomt, maar het gaat ervan uit dat er verlossing, schoonheid en goedheid zullen zijn, wat er ook in het verschiet ligt. En de diepe grond van dat alles is de ‘genade die ons brengt tot overgave’. Zoals Maria sprak: ‘De Heere wil ik dienen, laat er met mij gebeuren wat U hebt gezegd.’
Die hoop is op haar beurt verbonden met een diepe blijdschap en dankbaarheid. We weten dat blijdschap kwetsbaar is, snel betwist wordt door angst of bezorgdheid of wantrouwen. Maar hoop geeft ons moed om te geloven dat er goede dingen gebeuren. Dat is de moed van de vreugde.
We krijgen er oog voor (nog eens met Tish Warren): ‘Dat iedere dag van ons leven onafgebroken schoonheid, genade bevat, geschenk na geschenk. Dagelijks worden er gezonde baby’s geboren. Huwelijken herstellen na de grootst mogelijke problemen. Velen van ons – niet allen – worden elke dag wakker met een lichaam dat werkt. We kunnen goed werk doen, theezetten, wandelen, de herfstlucht inademen en de bladeren horen knisperen onder onze voeten…Mensen herstellen van ziekte. Mango’s groeien. Dood koraalrif herstelt zich langzaam. Deze dingen gebeuren en zij vinden plaats dankzij genade (…) Het leren ontvangen van goede dingen van God is moeilijk, vooral als je pijn hebt ervaren, als je je zorgen maakt over nieuw verlies. Door de oefening in hoop leren we vreugde riskeren.’
Mijn vrouw en ik hebben in onze tuin een tuinhuis dat we min of meer hebben ingericht als een kapel. Het is onze tuinkapel. En zoals we dat op de Wittenberg gewoon waren, houden we hier dagelijks ons morgengebed en ons avondgebed met een kleine liturgie waarbij het luisteren naar Gods Woord, stilte en gebed een plek hebben.
Pas, toen we verdrietige dagen van pijn en verlies meemaakten in de kring van de familie, lazen we Psalm 16 (we lezen de psalmen in volgorde bij het morgengebed). Ik kan u niet zeggen hoezeer de woorden van deze psalm vertroostten, diep en krachtig: ‘Heere, mijn enig bezit, mijn levensbeker. U houdt mijn lot in handen…U wijst mij de weg naar het leven: overvloedige vreugde in Uw nabijheid.’ Woorden die ons er wonderlijk bovenuit tilden en een onbevattelijke vreugde teweegbrachten.
Geliefde zusters, dat wens en bid ik u allen toe dat de nabijheid van de Heere, in wiens hand onze tijden zijn, u van dag tot dag troost en leidt en het lied op onze lippen legt: ‘Zo zult Gij zijn voor mijn gemoed, mijn rots, mijn deel, mijn eeuwig goed.’
Ds. N.M. Tramper
Cothen
Geef een reactie