Categorie: Lezingen, preken & artikelen

Preek op 22 maart ‘09 in de Grote Kerk te Vlaardingen. Ds. N.M. Tramper

De spiegel van Judas en het venster van Jezus

Om te beginnen heb ik er wel tegen opgezien, deze preek. Moet iemand als Judas, de verrader, zoveel aandacht krijgen? Wat voor spiegel is het die je voorgehouden krijgt? Moet je niet heel snel die spiegel van Judas wegklappen, en het venster openen naar Jezus? Aan zo´n spiegel kun je je ook hard stoten. Maar het is alsof iemand je hoofd vastgrijpt en je dwingt om te kijken, zoals je dat als kind ook wel eens meemaakte. Dat je moeder je hoofd beetpakte en zei: ´nu moet je éérst eens in de spiegel kijken´. Maar als we dat gedaan hebben, moet ook het venster opengaan, dat nieuw perspectief geeft. Het venster, waardoor we Jezus zien, die de liefde heeft volgehouden.

Het is een beladen gedeelte dat we gelezen hebben. Het zit vol emotie en spanning. Als Jezus dat zegt, het nadrukkelijk betuigt (vs 21) ‘voorwaar, Ik zeg u dat één van u mij zal verraden..’ dan is Hij diep geraakt, we zouden zeggen: helemaal van slag. En wat volgt is een hoop verwarring. Ze liggen aan tafel, maar er wordt gewenkt, Petrus naar Johannes, heen en weer gefluisterd. Johannes, die het dichts bij Jezus is, die achterover kan leunen tegen Jezus borst, moet het Hem vragen, wie Hij bedoelt. Maar als Judas het brood van Jezus aangereikt krijgt, als de satan hem helemaal in zijn greep, en hij opstaat en de nacht ingaat, begrijpt niemand er iets van. Het is net of ze het niet horen, of willen horen. Zoals je wel eens iets zegt aan tafel over wat er nog gedaan moet worden, maar niemand die het schijnt te horen. Niemand aan de avondmaalstafel weet wat er aan de hand is, behalve Jezus en Judas zelf. 

I  De spiegel van de verrader. Wat is het donkere geheim van Judas? Waarom is hij gekomen tot deze plannen van verraad, van begeerte naar de dood van Hem voor Wie hij alles in de steek had gelaten, met Wie hij drie jaar lief en leed heeft gedeeld? Hij begon ook vol verwachting als leerling van Jezus. Maar gaandeweg broedde er verzet, werd hij als discipel een ´dubbelspeler´. Onlangs hadden we aan tafel een gesprek over die jongen van 17 die in Winningen (Duitsland) naar zijn oude school terugging en 15 mensen vermoordde. Wat heel Duitsland in rouw dompelde. Een doorsnee leerling, een onopvallende jongen. Maar wat wroette in die knaap? Grote eenzaamheid en diepe teleurstelling? Het knagende besef niet begrepen te zijn, afgewezen te worden, vernederd te zijn? Het kan niet anders dat haat hem geleidelijk heeft vervuld, zodat hij iedereen wel te lijf wilde gaan. Zette hij zo de deur open voor de boze, terwijl het moordwapen voor het grijpen lag? Wie kan er in de ziel van de verrader of de moordenaar kijken? Het is de laatste buitensporige daad waardoor hij de aandacht van heel de wereld voor zich opeist.

Judas had ook alles verlaten om bij Jezus te zijn. Ook hij werd aangetrokken door de liefde van God, ook hij deelde in de volmacht van het Evangelie, die Jezus aan zijn discipelen had gegeven. Waarom dan die duistere passie: deze God in zijn macht te krijgen? Had Judas al zijn idealen op Jezus geprojecteerd en raakte hij gedesillusioneerd, toen het anders liep? Teleurgesteld in Jezus! Onttrok hij daarom geld aan de beurs die ze samen hadden (Joh. 12:6), om zijn eigen plannen te steunen? Waarom ging Judas niet gewoon weg? Waarom moest hij Hem verraden? Waarom kan de boze niet loskomen van de onschuldige? Is dat soms de echo van satan, dat hij voortkomt uit God, dat hij wéét wat liefde is? Het is de liefde en de haat die zo dicht bij elkaar liggen. Ik vind het altijd zo opvallend bij iemand als Maarten ´t Hart (zonder hem gelijk te schakelen met de boze – hij kan treffend schrijven), dat hij nooit loskomt van zijn gereformeerde verleden en van de oude psalmen. Hij moet er altijd weer wat over zeggen. Hij wordt erdoor aangetrokken en hij hekelt het.

Het is veel makkelijker om ons te spiegelen in Petrus dan in Judas. Petrus vindt herstel en Judas niet. Maar stel je nu voor dat Jezus nu in ons midden was en zou zeggen:´Een van u zal mij verraden´. Één van de 12; 10 van de 120. Dan zit je hier en zeg je; ´zou ik het soms kunnen zijn?´ Het zou toch zo maar kunnen dat je altijd dicht bij Jezus was. Dat je kerkelijk bent opgevoed en betrokken bent. Maar dat je bent begonnen je eigen idealen te koesteren, je eigen levensontwerp te maken, je gelijk vast te houden en is Jezus daar op den duur niet een struikelblok? Kun je niet over Hem vallen, omdat je Hem niet gebruiken kunt?

Je kijkt in de spiegel en je ziet dat ´de zonde met de mens alleen wil zijn´: die volgehouden leugen, die vastgehouden bitterheid, het onophoudelijk begeren en ook daadwerkelijk nemen wat ons niet toekomt, de verborgen ongehoorzaamheid… Eén van de dingen die we op de belijdeniscatechese leren is dat er aan de positieve kant van je samen mogen toewenden tot Christus, door Hem getrokken worden uit de duisternis tot het licht, ook een negatieve kant zit. Namelijk het publiekelijk, samen met de broeders en de zusters, afzweren van de duivel, geheel zoals dat in de vroege kerk gebruikelijk was. Daarom is er niet alleen de vraag: gelóóft u in God de Vader, etc. , maar ook daaraan voorafgaand: Wilt u met uw hart u van de boze afkeren, en alle uitingen van de boze in uw leven, namelijk de haat, de wrok, de roddel, de leugen, de ongehoorzaamheid met Gods hulp weerstaan? 

Dat begint misschien al heel eenvoudig als je een ander toelaat in je leven, als je je innerlijke gevecht durft te bespreken met je man, vrouw, vriend, broeder of zuster. Daarmee gaat de deur al stevig dicht voor de boze. Daarom: houd de dingen niet voor u zelf, maar zoek hulp bij de ander in de weerstand tegen de boze. Tenslotte, als Paulus hierover aan de gemeente van Efeze schrijft, zegt hij: ´we hebben de strijd niet tegen vlees en bloed, niet tegen mensen, maar tegen de onzichtbare machten, de boosheden in de lucht´ en dan beschrijft hij welke wapenrusting we daarom moeten aantrekken om weerstand te kunnen bieden als de boze rondwaart en probeert zijn slag te slaan. Hij doet dat als een brullende leeuw, maar vandaag zouden we zeggen: als een geniepig virus: in onze samenleving bedreigt hij ons met ruzies, verdeeldheid, bitterheid, roddels, teleurgesteld afhaken, en vooral: lauwheid, ongeïnteresseerdheid. De apostel noemt vooral één belangrijk wapen dat alles omvat: het gebed. ´Biddende te allen tijde in de Geest, daarin wakend met alle gedurigheid en met smeken voor al de heiligen, en voor mij..´ Tot zover de spiegel van Judas.

II  Maar nu ook het venster van Jezus. Jezus had ook Judas gekozen als discipel (vs 18). Maar was Judas vanaf het begin de verworpene? Nee, want wie Jezus kiest die heeft Hij lief. Maar het verraad is óók geen lot dat Jezus overkomt. De woorden van de psalmen gaan in vervulling en Jezus roept ze zelfs in vervulling. Het is de liefde die het verraad omhoog brengt. Het hoogste verraad wordt opgeroepen door de hoogste vriendschap. Alleen een vriend kan verraden, een vijand niet. Jezus is oprecht geweest in de keuze van zijn leerlingen en heeft hen allen liefgehad, tot het einde toe (13:1). Juist daarom heeft de mogelijkheid dat iemand die liefde niet zou beantwoorden, ja zelfs de liefde zou beantwoorden met haat, Jezus zo enorm geraakt (vgl 13:2). Jezus blééf Judas liefhebben. Hij gaf hem de volmacht van het Evangelie, Hij waste zijn voeten. Hij vierde met hem het pascha en aan het eind daarvan het Heilig Avondmaal. Hij deelde het brood met hem, zoals de psalm zegt. Juist de liefde roept de vijandschap op bij de zoon der duisternis. De boze kan die liefde niet verdragen.

Maar Jezus heeft de vijand lief, zegent hem die Hem vervolgt. Jezus heeft aan degene die samen met hem at en die van plan was Hem te verraden, de bete broods gegeven. Johannes de evangelist vermeldt dat uitdrukkelijk. Dit gold in het oude Oosten als een teken van vriendschap en diepe verbondenheid. Misschien is hier sprake van het brood dat gebroken is bij het HA, maar het kan ook een apart stuk zijn. Judas heeft het brood aangenomen. Hij heeft de broederschap bevestigd.

Tegelijkertijd fluistert de haat hem in er nu werk van te maken. ´O Judas, wat hebt u gedaan, hoe kon de duisternis bezit van u nemen?´

We zien toch vooral de volgehouden liefde van Jezus voor mensen die dat niet verdiend hebben, wij allemaal. Hier kijk je de Zaligmaker in het hart. Jezus heeft niets te verbergen. Tot het einde toe laat Hij zijn liefde merken, maakt Hij het ook zichtbaar. Daarom is Hij er ook zo ontdaan van als Hij ten langen leste moet zeggen: ´Wat je moet doen, doe dat maar haastig.´ Judas, ga nu je gang maar, de tijd is nu gekomen. Jezus houdt het niet tegen. Dit Bijbelgedeelte eindigt veelbetekenend met: ´En het was nacht´. De nacht valt over Judas leven. Er kan een moment komen waarop Jezus zegt: ´laat nu jouw wil maar geschieden.´ Als je je verzet tegen Mij niet wilt opgeven, ga dan maar, laat er geen gras over groeien. Die mogelijkheid moeten wij niet uitsluiten. Misschien zit je hier als toneelspeler; je vindt er niets aan, misschien blijf je voor je ouders of voor je kinderen. Waarom zou je dat spel nog langer spelen? Ga weg.. doe het nu, schud het juk van Christus van je af. Misschien is er geen God, geniet van het leven.. Maar zul je het bij God, die liefde is, nog kunnen uithouden, wanneer Hij er tóch blijkt te zijn?

Ik wil hier toch vooral de nadruk leggen op het voorbeeld van Jezus, de bemoediging. ´Ik heb u een voorbeeld gegeven´zegt Jezus, en even verderop: ´Heb elkaar hartelijk lief..´ Hoe kun je het volhouden om lief te hebben als de verhouding met je baas slecht is, als er grote misverstanden en dichtgeslagen deuren zijn in de familiekring? Als er gemeenteleden zijn, broeders en zusters die je vijanden dreigen te worden? Op catechisatie bespraken we onlangs het gebod ´Gij zult niet doden´ zoals de Heidelbergse Catechismus dat uitlegt. Daaraan zit ook vast dat we niet zullen haten, en dat we anderen zullen zegenen. Maar hoe moet dat dan, betekent dat dan dat je niet voor jezelf mag opkomen, mag je nooit boos zijn? Nog vier aanwijzingen op grond van wat Jezus doet.

1. Onderscheiden tussen liefde en sympathie. Wij kunnen niet iedereen sympathiek vinden en niet iedereen vindt ons sympathiek. Maar liefde betekent dat we daar overheen zien. We mogen de ander zien in het licht van de liefde van Jezus. De ander is ook kostbaar in Gods oog. Met die ander sta ik voor het kruis. Ik moet net zo goed van genade leven als mijn naaste. Ik ben als het erop aan komt geen haar beter.
2. Wij hoeven nooit over ons heen te laten lopen, slachtoffer te worden, maar wij mogen ons niet wreken, ons verhaal halen. Jezus is ook geen slachtoffer van de omstandigheden. Hij houdt opvallend de regie in handen, zelfs als ze met een bende met zwaarden en stokken op hem afkomen. Pas las ik over internetsites, dat moslims een bepaalde christelijke site hadden gehackt, maar de christenen hadden het omgekeerd ook gedaan bij atheïsten. De apostel Paulus zegt: ´Wreekt uzelf niet, beminden, maar geeft de toorn plaats, want er is geschreven: ´mij komt de wraak toe, Ik zal het vergelden, zegt de Heere. Indien dan uw vijand honger heeft, spijzigt hem, indien hij dorst heeft, geef hem te drinken. Zo zult gij kolen vuur op zijn hoofd hopen.´ Dat is zo treffende in het verhaal van mevr. Ousepian, de weduwe van de vermoorde predikant uit Iran, ondanks het diepe verdriet, het verlies toch die woorden van vergeving uit naam van Christus.
3. Boosheid is niet verkeerd. Er staat in de Bijbel zelfs ´wordt toornig´. Boosheid is een teken van betrokkenheid, de andere kant van liefde. Ook Jezus kon geweldig boos zijn. Maar laat de boosheid niet overslaan in wrok, in bitterheid. Laat de zon niet ondergaan over uw toorn. Dat is als zwavelzuur en dat doet meer schade aan het vat waar het in zit dan het vat waar het over uitgegoten wordt.
4. Wij mogen en moeten opkomen voor de waarheid en gerechtigheid. Als er onrecht is, bijv. op ons werk, als iemand gepest wordt op school, als iemand benadeeld wordt of gediscrimineerd, als er financiële knoeierijen zijn, dan moet je je mond opendoen. Maar nooit moet het je brengen tot haat of minachting voor je leidinggevenden. Zelfs een bedrieger, afperser, pedofiel, wiens praktijken aan de kaak gesteld worden, heeft als mens recht op respect. Zelfs iemand als meneer Fritzl uit Oostenrijk, zo verschrikkelijk, zo onmenselijk, met geen pen te beschrijven, en het recht moet ook over hem worden uitgesproken. Toch is hij nog een mens en geen monster. Ook al heeft hij zijn menselijke waardigheid verloren, laten we daar door onze houding niet aan toevoegen.

Hoe zouden we kunnen liefhebben als de liefde van Christus ons niet drijft? Wie liefheeft uit naam van Christus, neemt grote risico´s. Het risico van bedrogen, verraden te worden. Als je alle risico´s wilt vermijden, moet je ophouden lief te hebben. Dan kun je geen navolger van Christus meer heten. Daarom als onze ogen geopend mogen worden voor wat Jezus heeft gedaan (liefgehad tot het einde tot het uiterste, dat Hij als Herder daarvoor de weg ging van het Paaslam, dat Hij zich volledig gaf voor een verloren wereld in de uiterste schande, in ondraaglijk lijden – maar wij begrijpen het niet, we kunnen het alleen gedenken- zullen we dan geen moed vatten om anders de week in te gaan? Om geen kwade roddels meer te verspreiden over die en die, maar om voor die persoon te bidden. Om respect te blijven houden voor onze werkgever, of onze leraren, of ouders, hoe lastig ze soms ook zijn, en gelegenheid te zoeken om hen te zegenen. Om toch de hand te reiken aan het gemeentelid dat ons mateloos irriteert. Om voor onze collega´s, onze kinderen, onze leerlingen te blijven bidden, en respect voor hen te houden. En als het niet anders kan, als we er alles aan gedaan hebben, toch te aanvaarden dat ze een weg gaan, die we betreuren, die ons heftig beroert. En als het niet anders kan, de nodige afstand te nemen als vorm van respect voor de keuze van de ander. We zullen nog veel fouten maken. Het gaat met vallen en opstaan. Maar we blijven niet in onze fouten en zonden steken, en leren bij stukjes en beetjes om te gaan zien met de ogen van Christus, te gaan liefhebben door de Geest van Christus en te lijden in navolging van Christus. Te overwinnen, alleen door de kracht van Zijn opstanding, totdat we straks – echt, helemaal- mogen kennen en liefhebben zoals we ook zelf door Hem zijn gekend en zoals Hij ons heeft liefgehad. Hem, onze Heere Jezus Christus, zij alle lof en eer. Amen.

https://schatkamer.beeldengeluid.nl/serie/2101608030024838631/dichtbij-de-bron/aflevering/2101608120105226231

Ds.Niek Tramper

Wakkere studenten, een slapende reus en een kostbaar geheim.

Had u me niet gemist?

´Had u me niet gemist?´, vroeg ze. Haar afwezigheid was me niet opgevallen in de appèldienst op Tweede Paasdag. De dag ervoor was ze gedoopt, de dag van haar leven. Dat ze het had gedurfd, zó voorin de kerk staan! ´Ik was er al heel vroeg´, zei ze toen ik haar wat later de doopkaart bracht, ´ik verlangde zo naar de dienst. Er was nog bijna niemand. Ik hoorde de kinderen zingen die aan het oefenen waren. Plotseling moest ik huilen. Het hield niet op. De koster nam me mee. Ik heb in het zaaltje gezeten. Ik wilde niet dat de mensen het zagen. Zo kon ik het ook volgen´. ´Maar waarom moest u dan huilen?´, vroeg ik. ´O, u zult het wel raar vinden, het was alleen maar van blijdschap. Nooit was er zoveel goeds in al die zestig jaar van mijn leven. Ik kan er niet bij, wat er met mij is gebeurd, daarom bleef ik maar huilen´.

Henk, veel water nodig

´Ook nog bedankt voor de grote hoeveelheid doopwater die u over mij heeft uitgestort. Dat had ik zeker wel nodig´, mailde Henk me na zijn doop, ´alleen ik doe er nog lang over om het geestelijke water in mij op te nemen. Of de aarde is te hard of de wortels zijn te kort! Aan de hoeveelheid zal echter het niet liggen´. Henk, die uit een ´rood nest´ kwam, werd stilgezet na een hartaanval. In het ziekenhuis begon hij voor het eerst echt te bidden. Hij beloofde God anders te gaan leven. Drie jaar ging er over heen, voordat hij contact zocht via de website van de gemeente. ´Ik zoek een gemeente met de Bijbel als uitgangspunt en niet een leer of regeltjes verzonnen door mensen´. Zijn ´geestelijke antenne´ was opmerkelijk. Hij dronk het onderwijs in, had aan één woord genoeg; de Geest was al voorgegaan. Na Alpha, belijdeniscatechisatie en doop, ontplooide hij zich als een actief gemeentelid.

De afgelopen jaren hebben tien mensen zich laten dopen in de Grote kerk van Vlaardingen, uit een volstrekt buitenkerkelijk milieu. Heel verschillende mensen. De een was zwerver, levend van wat op straat was gedumpt, een ander universitair geschoold, de een voor in de twintig, een ander de zestig al gepasseerd. Nu zit er soms een hele rij ´toetreders´ in de kerk. Wonderlijk hoe de Geest hen trok en bracht tot het geloof Christus´ Naam.  Dit gebeurt terwijl de secularisatiestorm rond de kerk giert, terwijl we in de centrale gemeente door een groot reorganisatietraject zijn gegaan, een verwarrend proces van inkrimpen, kerkgebouwen afstoten, gemeenten samenvoegen, in pijn van onbegrip, van hakken in het zand, van woorden die teveel zijn.

 De kerk is een slapende reus, die nu en dan wel in haar slaap verrast wordt, niet omdat we zo hard aan vernieuwing werken. Daar zit het geheim van de Heilige Geest wel tussen.

´Sta op, en ga heen tegen het zuiden, naar een weg..die woest is.´ (Hand. 8:26). Filippus hoort dit midden in zijn vruchtbare bediening in Samaria. Het is onbegrijpelijk dat hij deze weg op moet, maar hij gehoorzaamt aan het woord Gods. Zes jaar geleden hoorde ik in die woorden Gods stem om het dynamische werk dat ik deed te verlaten, en naar de industriestad Vlaardingen te gaan.

Na twee jaar doemde de woestijn voor mij op. Een herstructurering kwam als een storm over de wijkgemeenten. Drie jaar waarin van alle ambtsdragers het uiterste werd gevraagd. Het was alsof ik helemaal van voren af aan moest beginnen.  Daarbij moest ik vanwege ziekte een tijdlang alles uit handen geven. Wat beteken je dan nog? Je werk lijkt een onvruchtbare akker, waar alleen wat distels groeien. Je worstelt met de levende God om Zijn weg met jezelf en met de gemeente.

Gods ongekende gang

Ik kwam daardoor op een andere akker, waarvoor ik eerst te weinig oog had. Het is alsof God me apart nam. De omgang met Hem en het gebed bloeien op. Plotseling kwamen er ook mensen op mijn weg voor wie ik alle tijd had. God bracht me dicht bij Hem, maar ook dicht bij zoekende mensen Ze kwamen via het Alpha-werk, het Open Huis, via internet, verrassend langs velerlei wegen. Het was alsof de Geest sprak: ´Voeg je bij deze wagen.´ Hartverwarmend was hun verlangen om te leren, hun honger naar het Woord.

Een tijdje geleden was één van onze zendingswerkers uit Nepal op bezoek. Zij vertelde hoe de kerk daar leeft en groeit. De gemeente in Kathmandu waartoe zij behoorde ontvangt jaarlijks tussen 200 en 300 nieuwe leden die (meestal vanuit het Hindoeïsme) tot geloof komen in Jezus en gedoopt worden. De dominee van die gemeente was trouwens ook naar Korea geweest, want daar was de groeiveel sterker en het gebed vuriger dan in Nepal.  Als je dat hoort zeg je: mooi die toetreders, maar het lijkt er toch op dat we de kracht en de zegen van God missen vergeleken met Nepal.

Kan zoiets niet meer in Europa, omdat we in een zogenaamde post-christelijke samenleving wonen? Of moeten we misschien niet wachten tot de storm over is, tot er weer verlangen naar het Woord groeit?

Woestijnlessen

1. Wat opvalt is de grote aandacht voor het gebed in de kerk in Kathmandu, net als je dat in het boek Handelingen aantreft, trouwens. Er zijn maar weinig dingen die daar gebeuren zonder dat er intens en vooral ook eendrachtig voor gebeden wordt. Maar het gaat hier vooral om het bidden om Gods leiding, om datgene te kunnen zeggen en te doen, dat ook echt van God is. De gemeente onderneemt geen dingen zonder dat ze weet dat God hierin voorgaat. Dat is nu precies kenmerkend voor de oprichtingsjaren van de IFES.
2. Er is veel aandacht voor het werk van de Heilige Geest. Het is de Geest die overtuigt, die motiveert en bemoedigt. Hij neemt het uit Christus en verkondigt het de gemeente. Zonder de doop en de vervulling met de Geest kan er geen kracht zijn, geen zegen, geen uitwerking. Bij ons ontaardt zoiets meteen in een theologische discussie, waarin de Geest zelf al spoedig geweken is. De kaasstolp van traditie en dogma gaat erover. Wij zijn vast beter in praten, overleggen, organiseren dan de kerk in Nepal, maar waarschijnlijk minder goed in luisteren, gehoorzamen, gaan.
3. ´Compassion´ kan gemakkelijk plaatsmaken voor ´concern´. Marcus 6: 34-36 beschrijft Jezus´  ontferming over de schare, terwijl de discipelen zich zorgen maken over het eten. Het is voor te stellen dat ze tegen elkaar fluisteren: ´Jezus gaat maar door´. Wij kunnen ons in de kerk bezighouden met 1001 ´concerns´, dingen die geregeld moeten worden. Daarmee verliezen we de ´compassion´, de ontferming over de schare. Zou het een sluwe list van satan zijn om ons zoet te houden met belangrijke dingen, maar net niet met hét belangrijkste? De kerk groeit niet door kunstige preken of organisatietalent, maar door volhardende liefde en aanhoudend gebed. De geschiedenis van de christelijke studentenbeweging die helemaal opgaat in christelijke actie is wat dat betreft onthullend.

De gevestigde kerk (RK, Protestants, Baptist etc.) is een slapende reus. Nog steeds een reus en nog steeds slaperig. Slaperigheid verdrijf je niet met een groot aantal activiteiten. Er wordt enorm veel gedacht, geschreven en georganiseerd (meer dan ooit!). Toch lijkt er een stolp over alles heen te zitten. Mensen blijven vastzitten in denkpatronen, komen niet tot geestelijke ruimte. Er ligt een deken van lauwheid en secularisatie op de samenleving en op de kerk. Het verlangen naar vernieuwing gaat gepaard met onmacht en angst. Het valt niet mee om het oude vertrouwde patroon los te laten. Dat zie je al in Hand. 10 (Petrus en Cornelius).

Je ziet het in de ´traditionele kerk´ op de drie gebieden die Jezus noemt in de Bergrede (Matth. 6): bidden, geven, vasten. Eigentijds gezegd: spiritualiteit, solidariteit en soberheid. Op al die terreinen is de ´kerk´ te omschrijven als een ´moderne organisatie´ midden in een ´postmoderne samenleving´. Modern = formeel, institutioneel, zakelijk, een regelsysteem dus. Postmodern= emotioneel, gevoelig, intuïtief, charismatisch, spontaan. Als ik het goed zie, is dé discussie in christelijk Nederland die tussen een moderne en een postmoderne benadering. Maar die discussie levert niets op. Het gaat om de kernwaarden van het Koninkrijk, ´Kingdom values´, en die vallen m.i. niet samen met één van beide benaderingen. Zie bijvoorbeeld wat Jezus zegt over bidden. Niet een programma afwerken zoals de Farizeeën, maar komen in de intimiteit van de Vader. Tegelijkertijd geeft Jezus niet alles prijs aan het spontane. Door het Onze Vader brengt Hij een stilering aan. Er is een volgorde: Gods eer gaat aan onze behoeften vooraf.  Je zou dit ook kunnen doortrekken naar de liturgie. De ´gevestigde´ liturgie doet veel kerkgangers weinig. Maar op pure spontaniteit waarbij niets meer vastligt raak je ook gauw uitgekeken. Bovendien is de scheidslijn tussen de Heilige Geest en de groepsgeest niet eenvoudig te trekken.

Je moet de ´kingdom values´ in de liturgie weer opnieuw ontdekken. Waar gaat het nu precies om? Toetreders merken het als er in de eredienst ontzag is voor God, als de vorm doorleefd en de inhoud doordacht is. Zij hebben minder problemen met traditie, het zingen van psalmen, een stevige preek, dan wij denken. Het is mogelijk om de (protestantse) wortels van onze liturgie te behouden én te zoeken naar nieuwe vormen. Onder leiding van één van onze diakenen, een musicoloog, proberen we het hier uit. Een paar opwekkingsliederen erbij, snijdt geen hout. We proberen een eerbiedige stijl, goede inhoudelijke verkondiging en een meer eigentijdse liturgische vorm bijeen te brengen. Jongeren met muzikaal talent werken mee.

Zonder de vernieuwing van mensen, komt er geen vernieuwing van de kerk. Drie groepen zijn heel belangrijk voor de ´gevestigde kerk´: nieuwkomers (toetreders), allochtonen, jongeren, omdat die veel minder vastzitten in een oud denkpatroon of wereldbeeld. Wakkere (IFES-) studenten horen bij de laatste groep. Zij helpen de kerk weg te groeien uit een ´sociaal regelsysteem´ (zoals tot in de finesses vastgelegd in de kerkorde kerk als politieke organisatie, beheersingsmodel, met financiën als instrument). Zij hebben veel meer oog voor ´communicatieve zelfsturing´. Geef mensen, groepen mensen de ruimte om zich te ontplooien, maar zorg dat ze goed blijven communiceren. (beeld van de tuin…). Dit vraagt een nieuwe vorm van leiding geven – gericht op het scheppen van ruimte, geworteld in de navolging van Jezus en gericht op het Koninkrijk dat komt.. 

Stellingen

1. Voor de vernieuwing van de kerk kunnen we alleen bidden, we kunnen er niet aan werken.

2. Als christenen niet opnieuw soberheid praktiseren (een zekere vorm van vasten: afzien van pretenties, invloed, publiciteit, macht, rijkdom, etc.), is de kerk gedoemd te verdwijnen.

3. De Protestantse kerk heeft een nieuwe, gestileerde solidariteit nodig (delen van tijd, ruimte, financiën, zegen, kracht van God, belofte van het Evangelie met mensen om ons heen, etc.). Ze moet leren delen volgens de stijl van het Koninkrijk (niet puur formeel, geregeld, gepland en ook niet puur spontaan, intuïtief).

4. Laat de reus maar slapen, je krijgt hem toch niet wakker, gebruik je tijd en energie elders!

5. ´Wat je zaait, dat zul je oogsten.´

6. ´Als je het onzichtbare gelooft, zal God het onmogelijke doen´ (Mattheus van der Steen)

7. ´Problematiseer niet langer, sta op en ga…´

Wat is de leefregel die we willen formuleren? (Voor IFES-Nl en/of de Chr. kerk in Nederland)

…………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………

Wat is het agendapunt dat we willen noemen (voor IFES-Nl/Chr. kerk)?

…………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………….

Artikel ‘De Waarheidsvriend’, april 2009

De laatste drie jaar werden in de Grote Kerk van Vlaardingen veel volwassenen gedoopt. Een zwerver, een afgestudeerde aan de universiteit, verschillende twintigers, een zestiger… heel verschillende mensen die één ding gemeen hebben: het volstrekt buitenkerkelijk milieu waar ze uit komen. Een enthousiast legertje toetreders vult de nu de open plekken van gemeenteleden die wegvielen of met stille trom vertrokken. In de Randstad verslaat de secularisatie zijn duizenden, maar er is ook zoiets als een verrassend offensief van de Geest.  De komst van toetreders is bemoedigend, maar legt ook nieuwe vragen neer bij de gemeente. Vier verhalen over Gods onweerstaanbare genade.

Henk, veel water nodig

´Ook nog bedankt voor de grote hoeveelheid doopwater die u over mij heeft uitgestort. Dat had ik zeker wel nodig´, mailde Henk me na zijn doop, ´alleen ik doe er nog lang over om het geestelijke water in mij op te nemen. Of de aarde is te hard of de wortels zijn te kort! Aan de hoeveelheid zal echter het niet liggen´. Henk, die uit een ´rood nest´ kwam, werd stilgezet na een hartaanval. In het ziekenhuis begon hij voor het eerst echt te bidden. Hij beloofde God anders te gaan leven. Drie jaar ging er overheen, voordat hij contact zocht via de website van de gemeente. ´Ik zoek een gemeente met de Bijbel als uitgangspunt en niet een leer of regeltjes verzonnen door mensen´. Zijn ´geestelijke antenne´ was opmerkelijk. Hij dronk het onderwijs in, had aan één woord genoeg; de Geest was al voorgegaan. Na Alpha, belijdeniscatechisatie en doop, ontplooide hij zich als een actief gemeentelid.

René, de zwerver die thuiskomt

René raakte vijf jaar geleden dakloos en leefde van wat de samenleving op straat dumpte. Als zwerver vond hij het Open Huis, een ontmoetingsplek voor de wijkbewoners. Hij kampte met monsters, demonen, die hij in gedachten ´weg moest flitsen´. Een gezin uit de gemeente ving hem liefderijk op. Door medicijnen, zorg en gesprek veranderde hij en groeide zijn belangstelling voor het Christelijk geloof. Catechisatie kreeg hij van één van de ouderlingen. Het begin van de Catechismus was voor hem ´het einde´. ´Hoe staat het er ook alweer, dominee? Die mij uit de macht van de satan verlost heeft…dat ís het!´ René verlangde zo naar het Avondmaal dat hij niet kon wachten. ´Is die kerkregel dat je niet aanmag vóór je belijdenis, wel goed?´ Ook hij werd gedoopt op belijdenis. Zijn lange zwervershaar ging eraf. Hij heeft nu een gezin, vrienden, een appartement en de middagdienst is voor hem favoriet.

Corrie,niet tevergeefs gewacht

Corrie vol onzekerheid, door het verlies van haar man en de zorg om haar gezondheid, vond in het Open Huis mensen die haar serieus namen. Op catechisatie ging de Bijbel voor haar open; ze kon er geen genoeg van krijgen. Dat ze voor in de kerk zou staan om ´ja´ te zeggen en de Heilige Doop te ontvangen, was voor haar een onwaarschijnlijk geluk. ´Hier heb ik nu mijn hele leven op gewacht.´ Ze kreeg iets stralends, het bedekte haar onzekerheid. ´Ik snap lang niet alles, maar ik heb altijd verlangen om de Bijbel te lezen´. Voor elke maaltijd heeft ze zich een dagboekje bij de Bijbel aangeschaft. ´Corrie, één dagboek is toch genoeg?´ Ze zegt: ´Het is mijn eten en mijn drinken´. Ze slaat geen kerkdienst, avondgebed of Bijbellezing over.

Priscilla, een soort verliefdheid

Priscilla, de dochter van Henk, gaat binnenkort trouwen. Ze is evenals haar aanstaande man op Paaszondag gedoopt. Haar eertijds was ´stappen, lang leve de lol´. Als hostess in Italië kreeg ze een relatie met een Engelse jongen, die veel dronk, kocht een huis en trok er met die vriend in. De knik in haar vaders leven maakte haar wakker. Ze vroeg hem om een Bijbel en kwam in conflict met zichzelf en met haar vriend. ´Ik begon van de Heere God te houden, voelde een soort verliefdheid, maar wat ik deed, was niet goed voor mezelf en in strijd met het geloof´. Ze verbrak de relatie en vond later een vriend, die ook de weg van het geloof wilde gaan. Na Alphacursus, Andreascursus en belijdeniscatechisatie zag ze intens naar de doop uit. Er nu echt bij te horen! Het had al lang genoeg geduurd.

Een greep uit de voorraad bemoedigende verhalen. De kamerling vroeg: ´Wat verhindert mij gedoopt te worden?´ (Hand. 8:36). Vier aanmoedigende observaties over de weg naar Christus.

1. Vaak is er al vroeg sprake van Gods bemoeienis. Corrie werd als kleuter meegenomen naar een zondagsschool. Heeft daar een juf gebeden voor het buitenkerkelijk meisje dat meekwam? Priscilla werd aangesproken door iemand, die het interview met haar in het RD had gelezen (zie RD van 26-02-09). ´Rond jouw geboorte, 24 jaar geleden, heb ik je opa ontmoet. Ik weet nog dat ik een tijdje heb gebeden voor dat onkerkelijke gezin. Ik kan het haast niet geloven dat ik je nu in de kerk zie.´ Schijnbaar minieme schakels worden gebruikt in de ketting die de Heere smeedt in iemands leven.  
2. Nieuwkomers hebben christenen nodig bij wie ze merken: ´We zijn welkom, we mogen er zijn´. We mogen ons gelukkig prijzen met een actief Alpha-team en een betrokken kring rondom het Open Huis, maar sommige gemeenteleden zitten niet op toetreders te wachten. Ze vinden hun principes niet terug bij hen. ´Als je echt zou geloven, zou je dat sterrenbeeld niet meer dragen, als je echt bekeerd bent, woon je niet samen..´ De stijl van het Koninkrijk wordt echter niet op één dag geleerd. Toetreders gaan het echt wel oppakken, maar niet als we hen met regels om de oren slaan. Als coach en docent, door zijn gebed en commitment, beschikt de predikant misschien wel over de voornaamste sleutel van de toegangspoort tot belijdenis en doop.
3. Toetreders tonen een ongecompliceerde honger naar de Bijbel. Ze luisteren intens naar de preken, maar ze prikken door ´geleerde lesjes´ en onechte woorden heen. Zij hebben minder problemen met traditie, het zingen van psalmen, een stevige preek, dan wij denken. Maar de manier waarop dingen gezegd worden, staat hen vaak tegen. Catechese, maanden met zo´groep optrekken, geneest een predikant van de massieve en vanzelfsprekende taal die hij soms bezigt!
4. Toetreders merken het als er in de eredienst ontzag is voor God, als de vorm doorleefd en de inhoud doordacht is. Het is mogelijk om de (reformatorische) wortels van onze liturgie te behouden én te zoeken naar nieuwe vormen. Onder leiding van één van onze diakenen, een musicoloog, wordt er grondig nagedacht. Een paar opwekkingliederen erbij, snijdt geen hout. Verschillende jaren zoeken we in diensten gericht op buitenkerkelijke mensen een eerbiedige stijl, ontdekkende prediking en een meer eigentijdse vorm bijeen te brengen. Jongeren met muzikaal talent werken mee. Het is een voorrecht om een collega te hebben met wie je hierin één van geest kan zijn, en een kerkenraad die veel support geeft, meedenkt, bereid is om toetreders een plek te geven.      

Vlaardingen, ds. N.M. Tramper

Artikel ‘De Waarheidsvriend’ april 2009

Met Pasen worden in de Grote Kerk van Vlaardingen vier volwassenen gedoopt, mensen met een niet-christelijke achtergrond die Jezus willen volgen. Enkele jaren geleden werden in dezelfde kerk vijf volwassenen gedoopt, ook uit een volstrekt buitenkerkelijk milieu. Heel verschillende mensen. De een was zwerver, levend van wat op straat was gedumpt, een ander universitair geschoold, de een voor in de twintig, een ander de zestig al gepasseerd. Nu zit er soms een hele rij ´toetreders´ in de kerk. Wonderlijk hoe de Geest hen trok en bracht tot het geloof Christus´ Naam.  Dit gebeurt terwijl de secularisatiestorm rond de kerk giert. Ook onze stadsgemeente staat in die kille wind. In dit artikel vertel ik hoe het mij als predikant bezig hield. In het volgende artikel komen ´toetreders´ aan het woord. Hun komst is een bemoediging, maar legt ook nieuwe vragen neer bij de gemeente. 

Had u me niet gemist?

´Had u me niet gemist?´, vroeg ze. Haar afwezigheid was me niet opgevallen in de appèldienst op Tweede Paasdag. De dag ervoor was ze gedoopt, de dag van haar leven. Dat ze het had gedurfd, zó voorin de kerk staan! ´Ik was er al heel vroeg´, zei ze toen ik haar wat later de doopkaart bracht, ´ik verlangde zo naar de dienst. Er was nog bijna niemand. Ik hoorde de kinderen zingen die aan het oefenen waren. Plotseling moest ik huilen. Het hield niet op. De koster nam me mee. Ik heb in het zaaltje gezeten. Ik wilde niet dat de mensen het zagen. Zo kon ik het ook volgen´. ´Maar waarom moest u dan huilen?´, vroeg ik. ´O, u zult het wel raar vinden, het was alleen maar van blijdschap. Nooit was er zoveel goeds in al die zestig jaar van mijn leven. Ik kan er niet bij, wat er met mij is gebeurd, daarom bleef ik maar huilen´. Het is één van de vele opmerkelijke verhalen die te vertellen zijn. In deze gewone, ´traditionele´ gemeente, die duidelijk het stempel van de Ger. Bond draagt, zijn de afgelopen drie jaar meer volwassenen dan kinderen gedoopt.

Schijnbare afbraak

Recentelijk heeft een herstructurering het aantal wijkgemeentes binnen de Protestantse Kerk hier teruggebracht van 10 naar 4 (grote). Als lid van de commissie herstructurering heb ik het proces van nabij meegemaakt. Je denkt het tij nog wel te kunnen keren als naïeve, beginnende stadsdominee, je denkt dat ´onze kring´ en onze traditie in de vuurlinie wel overeind blijft. Je gaat er met hart en ziel tegenaan, en kijkt spoedig in het grimmige gelaat van lauwheid, en verkilling. Hoe blijf je overeind, hoe blijf je dicht bij Gods roeping, samen met de gemeente? Midden in een verwarrend proces van inkrimpen, kerkgebouwen afstoten, gemeenten samenvoegen, in pijn van onbegrip, van hakken in het zand, van woorden die teveel zijn.

´Sta op, en ga heen tegen het zuiden, naar een weg..die woest is.´ (Hand. 8:26). Zes jaar geleden hoorde ik in die woorden Gods stem  om het dynamische werk bij de GZB te verlaten, en naar de industriestad Vlaardingen te gaan. Filippus hoort dit midden in zijn vruchtbare bediening in Samaria. Het is onbegrijpelijk dat hij deze weg op moet, maar hij gehoorzaamt aan het woord Gods. 

Na twee jaar doemde de woestijn voor mij op. De herstructurering kwam als een storm over de wijkgemeenten. Drie jaar waarin van alle ambtsdragers het uiterste werd gevraagd. Het was alsof ik helemaal van voren af aan moest beginnen.  Daarbij moest ik vanwege ziekte, een ernstige vorm van tinnitus, een tijdlang alles uit handen geven. Wat beteken je dan nog? Je (ambtelijk) werk lijkt een onvruchtbare akker, waar alleen wat distels groeien. Heimwee naar het florissante werk van weleer schiet op. Je worstelt met de levende God om Zijn weg met jezelf en met de gemeente.

Gods ongekende gang

Dan moet je een andere akker betreden, waarvoor je eerst te weinig oog had. Het is alsof de Heere je apart neemt. De omgang met Hem en het gebed bloeien op. Ineens zijn er mensen op je weg voor wie je meer tijd hebt dan anders. God bracht me dicht bij Hem, maar ook dicht bij zoekende mensen Ze kwamen via het Alpha-werk, het Open Huis, via internet, verrassend langs velerlei wegen. Het was alsof de Geest sprak: ´Voeg je bij deze wagen.´ Hartverwarmend was hun verlangen om te leren, hun honger naar het Woord, naderhand hun betrokkenheid bij de Catechismus, die op de belijdeniscatechisatie besproken werd.

De ´woeste weg´ wordt onverwachts een vruchtbare plaats. Je herkent het eerst niet, omdat de kaalslag ontstaat door zonde, verwarring, afbrekende factoren in kerk en samenleving. Voeg daarbij je eigen zonde: God voor de voeten lopen met je plannen en gedachten, je eigengereidheid en hoogmoed. Een nieuwe akker bloeit op als je leert buigen, loslaten, nieuwe identiteit vinden, niet in je werk of ambt, maar in de levende God zelf. Ik vat het samen met drie ´woestijnlessen´.

1. De hart van het werk in Gods wijngaard is: de dienst van het Woord en het gebed (Hand. 6: 4). Het predikantswerk is gevuld met talloze regeldingen en besognes, die daaraan afbreuk doen. Het is niet vanzelfsprekend dat een dominee dienaar van het Woord is. Hoe kan hij het verkondigen als hij het eerst zelf niet heeft ontvangen? Het is niet vanzelfsprekend dat een dominee bidt. Hoe kan hij bidden als de Geest zelf hem daarin niet leidt? De kerk groeit niet door kunstige preken of organisatietalent, maar door volhardende liefde en aanhoudend gebed.
2. ´Compassion´ kan gemakkelijk plaatsmaken voor ´concern´. Marcus 6: 34-36 beschrijft Jezus´ ontferming over de schare, terwijl de discipelen zich zorgen maken over het eten. Het is voor te stellen dat ze tegen elkaar fluisteren: ´Jezus gaat maar door´. Wij kunnen ons in de kerk bezig houden met 1001 ´concerns´, dingen die geregeld moeten worden. Daarmee verliezen we de ´compassion´, de ontferming over de schare. Zou het een sluwe list van satan zijn om ons zoet te houden met belangrijke dingen, maar net niet met hét belangrijkste? 
3. Zoek de zoekers. In de gelijkenis van het verloren schaap laat de herder de 99 achter voor het ene. Durven we als predikant de zoekers te zoeken? Dat betekent een keuze. Je kunt niet alles, je moet soms een groot deel van de kudde loslaten. Misschien hebben die 99 ons minder nodig dan we denken. Filippus moest zijn bediening in Samaria verlaten voor de ene die van ver kwam. De predikant kan een beslissende rol spelen in het begeleiden van ´toetreders´ in de verkondiging en de catechese. De Heere heeft ook nu ´volk in de stad´. Hij is bezig mensen voor te bereiden, mensen die Híj verkiest en roept, zelfs daar waar de weg onvindbaar scheen. 

Ds. N.M. Tramper, Vlaardingen

IFES tussen zendingspioniers en kerkelijke oecumene

Het heeft me weer erg aan het denken gezet, die geschiedenis van het ontstaan van de Internationale Fellowship of Evangelical Students, halverwege de vorige eeuw. De IFES werd opgericht in augustus 1947, in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog. Vertegenwoordigers van christelijke studentenbewegingen uit 9 landen kwamen bij elkaar in Harvard University, vlak bij Boston, bij de plek waar de Pilgrimfathers ooit waren geland. Naast de VS waren Australië, Engeland, Canada, Nieuw Zeeland, Noorwegen, Zwitserland en Nederland vertegenwoordigd en niet te vergeten China, waar voor de oorlog een bloeiende christelijke studentenbeweging was ontstaan. Een jaar later, in 1948, werd in Amsterdam het startschot gelost voor de Wereldraad van Kerken. Het is nauwelijks voor te stellen dat Wereldraad en IFES zich bij hun oprichting konden beroepen op dezelfde pioniers van nog geen halve eeuw daarvoor.

Als je het ontstaan van IFES-Nl twaalf jaar later in 1959 wilt begrijpen, moet je terug naar het buitenlandse krachtenspel van die halve eeuw daarvoor. Hoe meer ik me er weer in verdiep, hoe meer het me opnieuw beetpakt. Dit móet elke christen student weten: het verhaal van de pioniers, de ´vaders´ van de christelijke studentenbeweging, de opkomst van de wereldwijde zendingbeweging van de vorige eeuw. Maar ook het verzet van de Inter Varsity Fellowship (zeg maar de voorloper van de IFES) tegen de theologische verschuivingen, tegen de oecumenische beweging die zich losmaakt van haar ´evangelical roots´.

Rationalisme en Réveil

Er moet dus eerst iets verteld worden over de roots van de IFES die reiken tot het eind van de 19^e eeuw en het begin van de 20^e eeuw. In de periode rondom die eeuwwisseling straalt de Westerse wereld optimisme uit, met als hoogtepunt de wereldtentoonstelling in Parijs (1889) en daarin de Eiffeltoren als een sterk staaltje van vernuft. Theologische en geestelijk staat de wind in de hoek van de ´verlichting´. Ook de Ned. Hervormde kerk wordt aan het eind van de 19^e eeuw meer getekend door redelijkheid en verdraagzaamheid, dan door een stralend getuigenis en bewogen verkondiging. Opvallend dat juist in die periode verzet groeit, dat de Geest van God mensen laat opstaan die het Evangelie zonder compromis verkondigen. In de Angelsaksische wereld komen mensen tot geloof door het werk van onvermoeide evangelisten zoals Moody en Sanky, die zonder geluidsversterking spreken voor groepen van duizenden mensen. In West-Europa ontstaat de beweging van het Réveil, dat in Nederland bekend wordt door Groen van Prinsterer, ´Evangeliebelijder en politicus´ en door Jan de Liefde van ´Tot heil des volks´. Een student in Utrecht geeft leiding aan een studenten Réveilkring, en wordt later een invloedrijk verkondiger en schrijver: Andrew Murray. Je kunt hem de vader van de ´evangelicale´ studentenbeweging in Nederland noemen. In Cambridge komen in 1874 zeven studenten bij elkaar om te bidden voor hun universiteit. Ze gaan het gevecht aan met het liberale en rationalistische universitaire klimaat en organiseren een evangelisatiebijeenkomst in één van de grootste zalen in Cambridge.

Cambridge: de kiemen.

Bij de gebeurtenissen in Cambridge moeten we even wat uitgebreider stilstaan. In 1882 was Moody in Cambridge geweest voor een evangelisatieweek. De eerste avonden werd deze ´hersenloze fantast´ uitgebreid bespot door studenten en academici. De christenstudenten reageerden niet met teleurstelling of boosheid, maar met gebed. Hoe meer verzet, hoe meer gebed! Halverwege de week kwam er een kentering en aan het slot gaven 200 studenten te kennen dat ze door God waren aangeraakt. Een goede vriend van Moody hoorde hem fluisteren: ´Mijn God, dat is meer dan genoeg om voor te leven!´.

Moody´s mission had nog méér impact. In 1884 wilden de ´zeven van Cambridge´ zich als één man opgeven bij de China Inland Mission om ingezet te worden in missionaire arbeid. Moody nodigde een zekere Kynaston Studd uit naar Amerika, om onder studenten te vertellen wat er zich in Cambridge afspeelde. In 1886 kwamen 251 studenten uit 89 colleges bij elkaar. Onder hen waren twee mensen die later enorme invloed zouden uitoefenen op de wereldwijde zendingsbeweging: Robert Wilder en John Mott. Robert Wilder was een katalysator in de oprichting van de Student Volunteer Movement, de SVM, een jongen energieke beweging van studenten die zich wereldwijd gingen inzetten voor zending, evangelisatie en diaconale hulp. Aan de oprichting van de SVM was veel gebed voorafgegaan van hem en zijn zus en 21 ander studenten. ´Zelden heb ik een bijeenkomst meegemaakt die zo onder de kracht van Gods Geest stond, dan die avond.´ getuigde Wilder over één van de avonden. Wilder trok onvermoeibaar langs de Amerikaanse universiteiten. Overal tekenden studenten een verklaring dat ze als vrijwilliger mee wilden doen. 

De ´student-roots´ van de wereldwijde zendingsbeweging.

De ´roots´ van de grote internationale zendingsconferenties en de wereldwijde oecumenische beweging zijn ook de roots van de IFES. Maar daar moet nog wel iets over uitgelegd worden. Terug naar het ´student-scene´ aan het begin van de 20^e eeuw. John Mott is daarin een opmerkelijk figuur. 30 jaar is hij voorzitter van de SVM en reist stad en land af om studenten te betrekken bij de missionaire beweging. Hij geeft kort gezegd ook de stoot tot de oprichting van lokale en nationale SCA (Student Christion Association)- en SCM (Student Christian Movement)- groepen, die later werden verbonden in een wereldwijde beweging, de WSCF (World Students Christian Fellowship). John Mott is net als Robert Wilder een overtuigde ´evangelical´: ´If we do not have absolute and complete authority for the great missionary designs in the writings which God has given, and in the word of Jesus Christ, we do not have it anywhere´ zegt Mott. Levensmotto van Mott, tekenend voor zijn missionaire passie, is: ´The evangelization of the whole world in this generation.´ De eerste grote zendingsconferentie in Edinburgh 1910 wordt door dit optimisme getekend. Later wordt Mott meer en meer gegrepen door de ´oecumenische´ gedachte, maar Wilder blijft bij de prioriteit van zending en evangelisatie.

Uitholling en bankroet

Het is opmerkelijk dat deze enthousiaste, missionaire studentenbewegingen in de periode tussen de twee Wereldoorlogen terechtkomen in relativistisch vaarwater. Een sluipend, schijnbaar onvermijdelijk proces. Door de geweldige groei gaat het op een gegeven moment meer om aantallen dan om de afhankelijkheid van de Heilige Geest. De beweging raakt meer en meer georganiseerd. Fondswerving en organisatieproblemen krijgen de overhand. Het toelatingsbeleid wordt verruimd. Daarbij wordt de negatieve houding tegenover theologische verantwoording sterker. Oecumenisch besef groeit ten koste van missionaire betrokkenheid. Theologische discussie wordt steeds minder verbonden met gebed, Bijbelstudie en evangelisatie. Later komen er expliciet gewijzigde standpunten over het gezag van de Bijbel en worden de twijfels sterker over punten als de letterlijke, verbale inspiratie, het verzoenend werk van Christus en de lichamelijke wederkomst van Christus. In 1911 heeft de WSCF bijna 150.000 leden wereldwijd. In dat jaar wordt op een conferentie in Constantinopel het lidmaatschap opengesteld voor alle christelijke denominaties. Ongeveer 60 jaar later, in 1972 geeft de algemeen secretaris, Risto Kehtonen, aan dat in deze tijden van radicalisme en tegencultuur, de WSCF overgenomen zou kunnen worden door twee groepen: dogmatische Marxisten en dogmatische Anarchisten (!). Het vuur van Robert Wilder en John Mott is dan diep begraven in de as van sociale actie. Zelf de sporen van theologie zijn grondig gewist. Wilder heeft zich echter in 1927 aan de SVM onttrokken en laat een tegendraadse stem horen op internationale conferenties, die los van SVM en WSCF georganiseerd worden en uiteindelijk zullen leiden tot de oprichting van de IFES. Mott verbindt zijn missionaire hart duidelijk ook aan zijn oecumenisch geweten en dat markeert de internationale zendingsconferenties tot aan 1948. In 1948 wordt de Wereldraad van Kerken opgericht door bevlogen oecumenicals die bijna allemaal actief geweest zijn in de SVM en de WSCF. Het is een jaar na de oprichting van de IFES.

De ´tegendraadse´ beweging van de IFES

De IFES ontstaat als een ´tegenbeweging´ van studentengroepen die zich niet laten meedrijven met de grote oecumenische stroom tussen de twee wereldoorlogen. Op verschillende universiteiten worden Inter Varsity Groups opgericht, die het oude evangelische en missionaire elan willen vasthouden. Robert Wilder krijgt steeds meer oog voor het ´gevaar om de hoek´: lauw worden, je eerste liefde verlaten. Er klinken nieuwe, vastberaden stemmen: die van professor Ole Hallesby uit Oslo en dr. D. Martyn Lloyd Jones uit Londen. Opnieuw is voor Cambrigde en Oxford een sleutelrol weggelegd in deze counter-movement. Hoewel er gesprekken over worden gevoerd, vinden de Evangelische studenten geen open deuren om de bestaande groepen (geaffilieerd met WSCF en SVM) nieuw leven in te blazen. Er zijn gaandeweg eigenlijk twee typen geloof of liever twee typen theologie ontstaan, die met geen mogelijkheid bij elkaar te brengen zijn. CICCU (de oude studentengroep in Cambridge voortgekomen uit de Cambridge Seven), blijft haar oorspronkelijke roeping trouw. Samen met andere Inter-Varsity groepen, vormt ze de Inter-Varsity Conference in 1924. Het wordt een nationale beweging in 1928. Ook in Canada en in de VS ontstaan Inter-Varsity groepen. De ´zendingsreizen´ van Howard Guiness spelen hierin een sleutelrol. Guiness is een uitstekende rugby-speler met een passie voor evangelisatie. Elke keer als hij de bus neemt, begint hij een toespraak te houden voor de passagiers. Hij omschrijft zichzelf als ´impetuous, untidy, stubborn, dramatic, and over-optimistic´. De IVF groeit door toegewijde pioniers als Douglas Johnson, Stacey Woods (afkomstig uit Australië, werkt lange tijd in Canada en pioniert later onder meer in Frankrijk), David Adeney, die later in China werkt. Maar ook Robert Wilder blijft zich inzetten. De IVF richt onder leiding van David Adeney ook een eigen Zendingsgenootschap op: de IVMF, geheel in de geest van de vroegere SVM. In Oslo wordt een internationale IVF conferentie gehouden, waar prof. Hallesby een profetische toespraak houdt. ´Our work started as praying work. God Himself had to bend our stiff knees…we are certainly now in the hour of God´. Op deze en volgende conferenties zijn ook christelijke studentengroepen uit Nederland vertegenwoordigd. De laatste conferentie voor de 2^e WO wordt in 1939 in Cambridge gehouden en trekt meer dan 1000 studenten uit 33 landen. In Zwitserland en Frankrijk werken René Pache en Hans Bürki, na de 2^e WO komt Stacey Woods hen versterken.

Theologie en evangelisatie

De oprichting van de IFES in 1947 heeft dus een lange, confronterende voorgeschiedenis, waarbij we de pioniers met respect gedenken. Opvallend is de sleutelrol van dr. Martyn Lloyd Jones en Stacey Woods. Lloyd Jones, predikant in Westminster Chapel in Londen was altijd waakzaam als het de omgang met de Bijbel en de theologie betreft. Liberalen en vrijzinnigen hadden in hem een geduchte tegenstander. Stacey Woods was daarentegen de gedreven evangelist, iemand van het kaliber van Robert Wilder en John Mott. Misschien kun je zeggen dat die twee de IFES in de zestig jaar daarna hebben gemarkeerd: een vruchtbare combinatie van theologische diepgang en evangelisatorisch elan.

Oecumenicals en Evangelicals

Intussen is het nodig iets te vertellen over het oecumenisch decor waartegen het ontstaan en de groei van de IFES afsteken. Aan de oprichting van de Wereldraad van Kerken in Amsterdam 1948 gaat dus een even bewogen geschiedenis vooraf. Het missionair elan van de pioniers is intussen wel getransformeerd in een vurig verlangen naar oecumene en wereldwijde samenwerking. Het voert hier te ver om al die ontwikkelingen van de Assemblees van de Wereldraad en de Wereldzendingsconferenties na te gaan. De grote Nederlandse (Protestantse) kerken komen, onder invloed van internationaal georiënteerde theologen als Kraemer, Hoekendijk en Visser ´t Hooft, onder de betovering van de apostolaatstheologie. De missionaire programma´s van na de oorlog zijn niet gespeend van een zeker optimisme (´het werk tot kerstening van de samenleving!´). De gedachte van de ´Missio Dei´, ontleend aan de wereldzendingsconferenties in Willingen (1952) en Evanston (1954), wordt breed uitgesponnen. Missio Dei, dat wil zeggen: Gods zending, wordt echter spoedig een kerkelijk programma gericht op verzoening, gerechtigheid en heelheid van de schepping. De theologie van de zending in de jaren ´70 krijgt een enorm horizontale invulling. En de tegenbeweging blijft niet uit: in de vorm van de herleving van de Evangelische Allianties, de opkomst van Evangelische Zendingsallianties en de Lausanne beweging. Billy Graham is hierin een sleutelfiguur. De mede door hem georganiseerde Lausanne conferentie in 1974 wordt spraakmakend. John Stott heeft daar de belangrijke opdracht om de eindteksten te redigeren. Stott is de andere evangelical die zijn stempel zal drukken op studentenbeweging, kerk en zending van na de Tweede Wereldoorlog. Evangelicals en Oecumenicals staan lijnrecht tegenover elkaar. Het is eigenlijk de oude tegenstelling tussen SCM en IVF. Pas in de jaren negentig zal er meer wederzijds begrip komen, onder invloed van de kerken van het zuidelijke halfrond, die sociale actie en vurige evangelisatie veel meer bij elkaar houden.

Het Nederlandse toneel

In Nederland is de Nederlandse Christelijke Studentenvereniging, de NCSV, de nationale afdeling van de WSCF een halve eeuw actief. Tussen de twee wereldoorlogen kent de NCSV grote bloei in lokale studentenbijbelkringen en inspirerende conferenties. Dr. O Noordmans komt er spreken, en professor Miskotte. Ook professor Hendrik Kraemer en dr. Visser ´t Hooft (die als student actief zijn geweest in de NCSV) zijn geziene sprekers. Het bekende boek Herschepping van O Noordmans is in 1934 al verschenen als een handleiding voor de leiders van NCSV-zomerkampen. Parallel aan de wereldwijde christelijke studentenbeweging lijdt ook de NCSV spoedig aan hevige erosie. Het toelatingsbeleid wordt verruimd, de plaats van de Bijbel in het geloofsleven komt ter discussie en de aandacht voor christelijke sociale actiegroeit. In bijna alle universiteitssteden delen de SSR (Societas Studiosorum Reformatorum)-groepen dit lot. Alleen SSR-Wageningen houdt nog het langste haar belijdend karakter, tot begin jaren zeventig. In 1985 houdt prof.dr.J. Verkuyl, de bekende zendingsprofessor van de VU een avondlezing op de Internationale Evangelisatie Conferentie, georganiseerd door IFES-Nl in de Flevohof (nu Walibi…). Verkuyl die zijn partij heeft meegeblazen in de oecumenische zendingsconferenties, spreekt in de jaren ´80 geregeld op conferenties van IFES-NL. In de Flevohof uit hij zijn teleurstelling over de teloorgang van de NCSV. Hij geeft toe dat de IFES de fakkel heeft overgenomen. ´maar is er geen mogelijkheid om die oude NCSV weer nieuw leven in te blazen?´ Verkuyl is tot dan toe één van de weinigen die als oecumenicus een evangelische overtuiging vasthoudt: ´Every evangelical should be an oecumenical and every oecumenical should be an evangelical´ Maar zijn vraag is niet erg realistisch en wordt op deze conferentie zoals begrijpelijk met gemengde gevoelens ontvangen. Misschien is het ontstaan van CSR in Delft en S.S.R.-N.U. in Utrecht een antwoord aan Verkuyl of meer recent: dat IFES nu ook gevraagd wordt voor het Studentenpastoraat van de PKN!

Groeiend studentenwerk en verdeelde kerken

In Nederland laat het Reformatorisch kerkelijk spectrum van na de oorlog het tegendeel van oecumene zien. De Protestantse kerk is een bijna spreekwoordelijke lappendeken van denominaties die elkaar onderling bestrijden of mijden. Pogingen binnen de Gereformeerde Gezindte om toenadering te zoeken hebben niet veel om het lijf.

Tegelijkertijd komt er in de jaren zestig en zeventig een ´outburst ´ van Reformatorische en Evangelische bewegingen en organisaties, al dan niet ingegeven door internationale contacten: YfChr., EO, EA, de Reformatorische Bijbelschool (later de Wittenberg), CSFR en ook ESB Ichthus.

Vóór de 2^e WO hebben verschillende Nederlanders al IVF conferenties bezocht en als na de oorlog de IFES als Fellowship het licht ziet, is ´Nederland´ één van de mede-oprichters. De IFES zoekt spoedig contact met bestaande ´bijbelgetrouwe´ studentengroepen, waaronder de CSB, de Calvinistische Studentenbond en Sermo Delft. Later komt de ESB Ichthus erbij. CSFR-studenten bezoeken enthousiast IVF-conferenties in Swanwick. Maar het is lastig om met allerlei aparte christelijke studentengroepen contact te houden. De kerkelijke verscheidenheid in Nederland is ook zichtbaar in de studentengroepen. Vandaar dat in 1959 de Commissie Nederland IFES (CNI) wordt opgericht. De CNI is het ´officiële´ contactorgaan met de IFES. De illustere naam van dr. J.P. Versteeg (op dat moment nog student!) is met de oprichting verbonden. Door IFES komen heel verschillende studentengroepen en -bewegingen in Nederland bij elkaar op landelijk vergaderingen en conferenties. Als stafwerkers worden aangesteld (de eerste: Pieter Boomsma in 1971) komt de toerusting van kringleiders op gang. Binnen het geheel van kerken en organisaties houdt de CNI, die later IFES-Nl zal worden, door Gods genade een opmerkelijk elan voor Bijbelstudie en zending.

De impact van IFES in Nederland

De ervaring die talloze studenten hebben opgedaan als kringleider, als bestuurslid of als deelnemer van een nationale of internationale conferentie, heeft impact gehad op de kerken. Vaak kom ik in mijn werk als predikant een ouderling of diaken of evangelist tegen die ik nog ken van het studentenwerk. IFES-Nl heeft ook bijgedragen aan de vorming van een nieuwe generatie theologen die met missionaire visie in de kerk staan.

Internationale IFES-conferenties hebben op mij ook een onuitwisbaar stempel gezet: de onopgeefbare liefde voor het Woord van God en de praktische uitwerking hoe je als christen leeft en getuigt in een samenleving die steeds verder ´van God los´ raakt. Het contact met de IFES betekende voor de Nederlandse Reformatorische studentengroepen altijd weer en beroep op het ´studentengeweten´: ´Ben jij getuige in de studentenwereld en komt jouw vereniging op voor de eer van God in de universitaire wereld? Want dat kun je niet aan ´de kerk´ overlaten, wij zijn als christenstudenten juist een arm van de kerk in de studentenwereld!´

Vasthouden wat je hebt ontvangen

Hoe is het mogelijk dat de IFES al zestig jaar (in Nederland 50 jaar) heeft vastgehouden wat door de pioniers is aangereikt? Hoe komt het dat wat SVM en NSCV overkwam niet als een onafwendbaar lot ook de IFES-groepen heeft getroffen? Dat is Gods genade, die wij niet verdiend hebben. Maar je kunt er nog wel iets bij zeggen. Wat is gebleven tot op de dag van vandaag, is niet zonder aanmoediging en soms ook aanklacht naar ´gevestigde´ kerken en gemeenten toe. 1. De nadruk op gebed. Er werden en worden geen belangrijke beslissingen genomen zonder gebed. Dat heeft de IFES juist van de zendingspioniers geleerd: de afhankelijkheid van het werk van de Geest. Het is God die deuren en harten opent, dat doen wij niet. Het is Christus zelf die door Zijn Geest ruim baan maakt voor het Evangelie, dat zijn niet onze welgekozen woorden of scherpzinnige discussies! 2. Vasthouden aan de Bijbel als het betrouwbare woord van God. Het hart van het IFES werk is de Bijbelkring. Als de Bijbelkring in diskrediet raakt of het gezag van Gods Woord ter discussie staat, betekent dat het einde van Gods werk door IFES. 3. Altijd is het perspectief van zending vastgehouden. IFES heeft missionair en evangelisatorisch elan behouden. Veel studenten zijn na hun studie in zendingswerk overzee betrokken geraakt. Nederlandse pioniers hielpen en  helpen IFES werk opzetten zoals in Paraquay (Henk Jochemsen), Australië (Noor van Haaften), Hongarije (Anne-Marie Kool), Siberië (Pim Kalkman), om maar enkele namen te noemen. 4. De IFES gaat uit van de autonomie van nationale groepen. Elk land heeft zijn eigen kleur en traditie. Elke beweging of groep moet in haar eigen culturele context het Evangelie zoeken te leven en te verspreiden. Dat maakt IFES zo boeiend. Het is een mix van culturen en ook benaderingen op dat ene fundament. 5. IFES blijft aandacht geven aan theologische verantwoording. Eén van de General Assemblies die ik heb meegemaakt (in 1984) ging over ´Our Evangelical Heritage´. Dr. Samuel Escobar had hiervoor de papers geschreven. De Assembly gaf een vernieuwd inzicht in wat ons door de ´IFES-vaders ´ is overgeleverd, de Essentials. Dít is wat we geloven en belijden en waarvoor we ons willen inzetten! Niet als een dorre belijdenis vastgelegd in een document, maar een levend getuigenis van wat God door ons doet en hoe wij daar rekenschap van geven.

Ds. Niek Tramper

(predikant Protestantse Gemeente Vlaardingen, in de jaren ´80 stafwerker en in de jaren ´90 bestuurslid van IFES-NL)

Dankbaar heb ik gebruik gemaakt van de volgende bronnen: O.R. Barclay, ´Whatever happened to the Jesus Lane Lot?´, Leicester, 1977; S. Escobar, ´Our Evangelical Heritage´, IFES GA-papers, 1984; P. Lowman, The Day of His Power, Leicester, 1984; W.A. Visser ´t Hoofd, ´Leren leven met de oecumene´, Nijkerk, 1968; R.P. Wilder, `Christ and the Student World´, Londen, 1935; A. Wind, ´Zending en Oecumene in de twintigste eeuw´, deel 1, Kampen, 1984;

Verder ter lezing aanbevolen: D. Adeney, ´Christen studenten tijdens de revolutie´, Amsterdam, 1978; L. Brown, ´Shining like stars´, Nottingham, 2006; R.M. Horn, ´Student witness and Christian truth´, Leicester, 1971; H. Talsma, ´Jambulani Africana, IFES World Assembly 2003´, Uitgave IFES-Nl.

Mooi beeld vind u niet? Die boom midden in psalm 1, stevig geplant langs het water, altijd groen en fleurig, een boom die als het seizoen daar is veel vrucht draagt. Een mens die met een boom vergeleken wordt zou je een standvastig mens kunnen noemen, een mens die zegen verspreidt, een mens die ook succes heeft: al wat hij doet zal goed gelukken. Mooi beeld van een toegewijd christen. De takken als armen in de lucht om God te prijzen. De wortels diep in de vaste grond van Gods wet. Beeld van de rechtvaardige…

Maar klopt het wel? Staat die dichter wel met zijn beide benen op de grond? Ga het maar na bij jezelf: zou jij jezelf durven vergelijken met zo´n boom? Een eikenboom van standvastigheid en vertrouwen, of een vruchtboom vol rijpe vruchten van geloof en liefde? Wie?  Sta eens op, als je dit over jezelf kunt zeggen! Kun jij zeggen dat alles goed gelukt wat je onderneemt?

Ga het ook maar na bij andere mensen. Misschien zeg je: iemand als Abraham bijvoorbeeld, of Mozes, de man Gods, of David, die in zoveel psalmen zijn vertrouwen op God heeft bezongen, of Paulus, wiens brieven nu in de Bijbel staan, of mensen in de kerkgeschiedenis, of misschien mijn overleden moeder die zo dicht bij de Heere leefde. Díe zijn misschien wel zo´n boom.  Neem nu David. Was dat een eikenboom der gerechtigheid? Hij liet zijn ogen vallen op de vrouw van een ander en hij liet die ander listig vermoorden. Een kind van God? Een prachtige boom? Abraham, Mozes, David, Paulus…vallen allemaal van hun voetstuk, als je goed kijkt! Klopt die psalm 1 dan wel met de werkelijkheid?

Ga het maar na bij Gods kinderen. De kinderen van God, degenen die op God vertrouwen, hebben net zo goed te lijden, hebben tegenslagen, zitten in de gevangenis en worden vaak zelfs vermoord. Helemaal geen ´frisse groene boom´. Het is helemaal niet zo dat alles wat ze doen goed gelukt. Daarentegen zijn mensen die zonder God en gebod leven vaak heel succesvol. Die maken het in de wereld, verdienen geld als water, hebben aanzien en lijken over alle geluk van de wereld te beschikken. Wereldwijd vind je Gods kinderen meer bij de armen dan bij de rijken.

En toch, wie verlang er niet naar vanmorgen om ook maar een beetje te lijken op deze boom? Toch? Als kaf zijn -het tweede beeld in deze psalm-  dat verwaait in de wind of verbrand wordt, dat wens je toch niemand toe, zeker niet jezelf? Zou dat eigenlijk kunnen, toegroeien naar zoveel stabiliteit en kracht en vruchtbaarheid in je leven? Dat je misschien in eigen ogen nog maar een teer plantje, een stekje bent, maar dat als de Heere jou ziet, Hij zich verheugt over een boom die vrucht draagt. Gemeente, de psalm reikt ons de hand, biedt ook hulp als we aan het begin van een nieuw seizoen staan en uitzien naar vrucht in de gemeente. De psalm zegt ons dat er een weg is waarop je als de tijd daar is vrucht zult dragen en dat er ook een weg is, waarop je als kaf zult verdwijnen. Wie is die mens die vrucht draagt, die niet verloren zal gaan?

1 De man of vrouw die leert om ´nee´te zeggen en ´nee´te doen. Zo begint vers 1. Welzalig,dat wil zeggen: gelukkig, eeuwig gelukkig is de man… en dan volgt er drie keer ´niet´. Niet wandelen, niet staan, niet zitten. Daar zit een opklimming in dat voelt u wel. Je kunt langs wandelen (toevallig kom je in aanraking met overleg van mensen die niet met God rekenen, op je werk, of ineen bestuur, of in een werkgroep). Maar je kunt daar ook staande gehouden worden. Je kunt gaan stáán op de weg van zondaren. Dan maak je je al niet zo gauw uit de voeten. Je blijft staan op een weg van bedrog, fraude, oneerlijkheid. Je voelt Gods ogen steeds minder prikken. En zitten dat is nog een graadje verder. Je begint steeds vaster te zitten op een plek, waar je af gaat geven op God, of Gods kinderen of de kerk. Dan is er verachting, cynisme in je ziel gekomen. Dat kan allemaal, maar gelukkig de mens die daarin niet meegesleept wordt. Maar het begint me ´nee´ zeggen. Ik weet niet of u goed bent in ´nee´zegen. Vooral in onze tijd is dat erg lastig. Ik lees een boek over dertigers, hoogopgeleide jonge mensen, die geconfronteerd worden met enorm veel keuzemogelijkheden in hun leven. Welke baan, welke partner, welke reizen maken we? En eigenlijk willen ze alles wel. Ze proberen alles uit het leven te halen. Ik vind dat heel herkenbaar. Je zegt´ja´ tegen het leven. Er valt onnoemelijk veel te genieten! Maar je kunt geen ´nee´zeggen. Kiezen is soms het moeilijkste wat er is. Je wordt toch meegesleept in de begeerte om alles te willen. Je wordt meegetrokken door dingen die op zich goed zijn, zoals een carrière, een vriendin of partner, verre reizen. Maar stuk voor stuk kunnen het kleine afgodjes worden die je tevreden moet stellen en waar ál je tijd opgaat.

In de kiosk bij het station kun je magazine ´Yes´ kopen. Daarin staat hoe je ´ja´ tegen het leven moet zeggen. Het wijst je de weg naar het geluk en het lacht je op elke bladzijde toe. Psalm 1 zegt dat op de weg naar geluk begint met ´nee´ zeggen. Dat heeft ten diepste te maken met wat de apostel Paulus noemt (bijv. in Kol 3) de afleggen van de oude mens. De eerste Christenen wisten dat heel goed. Catechisanten in de vroege kerk die zich voorbereidden op de doop en de belijdenis werden gevraagd om publiekelijk de duivel af te zweren met een eedformule: ´Ik zweer het werk van de duivel af, ik zweer de leugen af, de haat, en ik zweer ongeoorloofde relaties af.´ voordat ze de belijdenis uitspraken ´Ik geloof in God, de Vader…´

Betekent dat nu dat ik me niet meer met niet-christelijke vrienden moet bezig houden? Moeten wij ons terugtrekken uit de wereld? Nee dat kan niet, en dat hoeft niet. Het is juist belangrijk om niet-chr vrienden te hebben, maar je voelt zelf goed genoeg aan dat je meegetrokken kunt worden op plekken, waar je niet goed kunt zijn, waar Jezus niet meer met je mee kan gaan. Je kunt steeds dieper in een niet-chr levenssfeer getrokken worden zodat je een hekel krijgt aan geloof en de kerk.  Daarom is het belangrijk dat God meegaat waar je ook bent en wat je ook doet. Dat geldt ook voor het aangaan van een relatie met een niet-chr. vriend/vriendin. Vraag je af of je het volhoudt samen met hem/haar te leven en met God. Ik zeg niet dat het onmogelijk is, maar het is wel erg moeilijk om van dag tot dag vol te houden met kiezen.

2 De mens die ´ja´ zegt tegen de wet van de Heere. Die zijn lust en zijn leven erin vindt. Dat is de keerzijde, dat is de positieve kant ervan. Wie is gelukkig, wie kan groeien naar een mooie, stevige boom vol vrucht? Dat is degene die lust, verlangen, vermaak vindt in Gods wet en die wet dag en nacht overdenkt. Nou, daar gaan we weer. Is dat nu wél zo realistisch? De wet van God, dat klinkt als een stel regels, niet aantrekkelijk, moeilijk voor te stellen dat je daar vreugde in vindt. Misschien behoor jij tot de categorie die het ook wel probeert, te leven met de wet van God, dagelijks uit de Bijbel te lezen, maar om nu te zeggen dat het al je vermaak is en je er dag en nacht mee bezig houdt…

De sleutel ligt bij het woordje ´lust´. Dat heeft te maken met verlangen. Elk mens volgt zijn verlangen. Als je dorst hebt wil je drinken en als je honger hebt, wil je eten. Maar ieder mens heeft verlangen naar veiligheid, naar liefde, genegenheid. Dat hoort bij ons mens-zijn. Elk mens heeft ook een geestelijk verlangen, verlangen naar God. Het opvallende is dat de kerk dat verlangen naar God niet meer kan (goed) stillen in onze tijd. Er is een leegte bij mensen , ook bij kerkmensen, die wordt opgevuld door het zoeken naar de gaven van God: geluk, genieten, of een goed gevoel. Het gaat niet om de Gever, maar om de gaven. Zo kun je carrière maken, enorm veel vrienden hebben, op de hoogte zijn van de nieuwste films, op je dertigste al een kast van een huis bezitten, en plotseling overvallen worden door het besef: ´Is dit nu wat het leven te bieden heeft? ´Is dit nu alles?´ (vgl monnik  br. Cyril in Chevetogne). Dan voelt je leven als ´kaf´ dat vergaat. Zoals de Westerse economie nu schudt op de zeef van de financiële crisis. Graaiers staan met legen handen. Straks verliezen we al onze spaarcenten of moeten we ons huis uit. Ja, dat zal evengoed gebeuren. Wie niet heeft geïnvesteerd in de schatten van God, op de bank van het geloof, zal als kaf verdwijnen, zegt de dichter van Psalm 1.

Weet je wanneer het Woord van God (want dat is hier bedoelt: Thora) een bron van vreugde wordt. Als Degene om wie het gaat jouw onuitsprekelijk vreugde wordt. Als je met Psalm 42 God je verlangen noemt. Als je heel diep van binnen beseft dat je God niet kunt missen. Dat Jezus je diepste verlangen is. Dat is niet iets wat vanzelf spreekt. God zelf moet je ogen geven voor Hemzelf, je hart openen. Daar zit het diepste punt. Dan kun je elke zondag in de kerk zitten, maar: zie je de glorie en de schoonheid van God, waardoor je niet meer van Hem loskomt? We kunnen nog wel van alles en nog wat ondernemen in de kerk (we staan aan het begin van een nieuw seizoen), maar het is een menselijk bedrijf, als het niet om God gaat, en om Christus en de Heilige Geest. Zelfs zo dat je het uitschreeuwt naar Hem, dat je de last van je leven voelt, de vruchteloosheid, dat jij en ik kaf dreigen te worden, dat je voelt dat je faalt op de weg van het ´nee´zeggen. Maar dán, juist dán heb ik Hem nodig.

Maar weet je, je zult nooit verlangen krijgen als je niet zoekt. En niemand gaat God zoeken als God zelf hem niet zoekt. Maar God heeft jou en mij en u al lang gezocht in Zijn grote liefde in Christus.

De man van Psalm 1 heeft alle tijd voor God. Hij is dag en nacht met zijn Woord bezig. Hij overdenkt het, overpeinst het. Het is steeds in zijn gedachten. Alle tijd voor God. (Zie het plaatje van de boom voorkant liturgie: staan in het licht van God. Wist je dat dat echt kan? Het is net als met een verkering: je bent wel niet elk moment bij haar, maar zij is wel steeds in je gedachten. Je moest steeds aan haar denken, of aan hem en mensen zien het aan je. ´Er is iets met jou´. Ik denk aan mevr. vd Ster. Ze kende Christus niet, maar ze is gedoopt enkele jaren geleden hier in de kerk. Ze is er zo vol van. Ze kan er niet van loskomen. Drie keer per dag leest ze de Bijbel, ´s morgens al op de nuchtere maag. ´Het gaat over mij, over mijn leven. Zonder de Heere Jezus, zonder God, zonder de Heilige Geest zou ik niet weten waar ik het zoeken moet.´ Gods stem horen en overpeinzen betekent drie dingen. 1 Dat je tijd neemt om te luisteren, 2 dat je er over na denkt, de woorden van God legt naast je leven, of naast de krant, of naast het journaal legt. 3 dat je als een wijze bouwer, de Heilige Geest vraagt om het in je leven werkzaam te laten zijn, dat de woorden Gods niet alleen in je hoofd komen, maar ook in je hart, en dan ook in je handen. Je zult ervaren dat kiezen makkelijker wordt. Dat je ´nee´ zegt, waar je dat eerst niet kon. Waar je verlangen is, daar is je hart. Zoals die vader van een Engelse vriend: elke avond na het lezen van de Bijbel zijn hand erop legde en zei. ´This precious book´. Bij de opening van het winterwerk is dat het thema: alle tijd voor God! Alle tijd? Laten we nu eens bescheiden beginnen met één moment op de dag, één heilig moment voor God (10  minuten of een kwartier). Weet u nog jaren geleden, die kaartjes. Sommige gemeenteleden waren beledigd´. Ze zeiden ´10 minuten maar´, dat moet toch véél meer zijn!´ Eén bescheiden afspraak in het gezin: we eten samen, haasten ons niet, en nemen tijd om samen te lezen, te bidden en te zingen´. Dat zal vrucht dragen, daar kunt u zeker van zijn. Waarom? Omdat onze ogen open gaan hoe het werkelijk zit met ons leven en met deze wereld. De Bijbel is als een oogarts. Omdat we richtlijnen krijgen hoe we moeten leven. De Bijbel is een gebruiksaanwijzing voor het leven. Maar vooral omdat we de stem van de Geliefde erin horen. De Bijbel is een liefdesbrief.

U/jij kent vast wel die plaat van de brede en de smalle weg. Als kind was ik daar al erg van onder de indruk. Vooral dat als je eenmaal op de brede zat, je niet meer op de smalle kon komen, maar de smalle was onaantrekkelijk, leek saai, moeilijk; de weg waarop je naar de kerk móest, móest bidden etc. De brede was vol genot, vermaak. Je kon er alles uit het leven halen. Ik wilde wel naar de hemel, maar liefst via de brede weg. Maar later heb ik wel bedacht dat deze voorstelling niet klopte. Dat de brede en smalle weg in ons leven vaak verstrengeld zijn, dat ze door elkaar lopen. Later heb ik geleerd dat er maar Één was die dat kon ontrafelen. Toen leerde ik ook dat je wel godsdienstig kan zijn, naar de kerk kan gaan, zelfs veel doen voor God, terwijl je toch kaf bent, toch verloren kan gaan. Omdat mijn hart en mijn verlangen niet bij Hem was. Maar het was Christus zelf die het verlangen in mij wekte. Om het smalle pad te gaan achter Hem aan, met vallen en opstaan. Maar er was nog iets wat ik ontdekte: dat het smalle pad helemaal geen saai pad was, integendeel, vol spanning en vreugde. Het kan nog voelen als een boom in de winter, maar het draagt de knoppen van Gods belofte. Amen

https://schatkamer.beeldengeluid.nl/serie/2101608030024944131/de-boekenkast/aflevering/2101608120107551431

Mede nav interview in het NRC van 22 maart ´08.

Midden in de jaren zeventig stak een student z´n vinger op bij een college wetenschapsfilosofie in Delft. Hij had een vraag aan de professor, wiens colleges sterk gestempeld waren door het (filosofisch) nihilisme en die zijn gehoor omstandig voorhield dat de bewering dat zoiets bestaat als ´waarheid´of ´zin´ of ´God´, onzin is. De vraag van de student was simpel: ´Professor, gaat u straks na het college naar huis?´ Met een lichte verwondering bevestigde de prof dat. Daarop vroeg de student: ´en als u thuiskomt, geeft u dan uw vrouw een zoen?´De prof constateerde nijdig dat dergelijke privé-vragen niets met het onderwerp van het college te maken hadden, maar de student liet zich niet van zijn stuk brengen: ´ik ben er zeker van dat u naar huis gaat en uw vrouw kust en u doet dat omdat het betekenis heeft. U leert ons dat er geen ´zin´ is en u handelt er zelf niet naar, nou dan geef ik niets voor uw filosofie. Uw leer strookt niet met uw leven. Daaruit concludeer ik dat nihilisme als wetenschapsfilosofie onhoudbaar is omdat het onleefbaar is.´ Dat wekte pas echt de woede van de prof op. Spijtig voor hem, want daarmee gaf hij ongewild toe dat hij net zoveel geloof in het niet-bestaan van waarheid en zín´had, als hij angst had dat er toch nog iemand een steen uit de muur zou peuteren waardoor zijn bastion toch nog kon instorten.

Laat mij nu even die student zijn die een vinger opsteekt in de collegezaal bij professor Dawkins en een paar vragen die tijdens het scheren door mijn hoofd schoten bij de hooggeleerde deponeren.

Ik moest even aan die lang vervlogen gebeurtenis in een Delftse collegezaal denken toen ik het interview met Richard Dawkins las (NRC 22 maart j.l.). Deze atheïstische ijzervreter heeft er zijn levenswerk van gemaakt de drogredenen van religies en alle claims voor het bestaan van God, whoever he may be, te ontmaskeren. Zelden ben ik een geloviger mens tegengekomen dan deze ´rotweiler van Darwin´ door wie de werkelijkheid van (een) God kennelijk de grootste levensbedreiging is. Moeiteloos kan hij dan ook volhouden dat mensen die vasthouden aan de grote Illusie haat en verderf zaaiende monsters worden die de samenleving het laatste restje veiligheid ontfutselen, volken in burgeroorlogen storten en regelrechte roadblocks opwerpen voor de marsroute naar de vrede. Wilders kan nog heel wat opsteken in Oxford om zijn populistische uitspraken en filmcollages te voorzien van een deugdelijke wetenschappelijke fundering.

Dawkins god is de Rede en Dawkins geloof het ongeschokte vertrouwen in de redelijke wetenschap, zo je wilt de moderne wetenschap. Dat wil zeggen die stroom van denken die in de 16^e en 17^e eeuw in Europa veld won, die opvallend genoeg de opkomst van het Protestantisme begeleiden. Die verrukkelijke ontdekking dat de wereld niet langer magisch, mythisch en ondoorgrondelijk was, maar ordelijk, berekenbaar, voorspelbaar. De onderzoekers van de nieuwe tijd waren verrast over het verband tussen wat je kon waarnemen en w at je kon denken. Galilei, Newton en hier te lande Swammerdam, waren natuuronderzoekers die de ´grootheid Gods´ ontdekten in de vaste banen van de planeten of inde anatomie van een luis, en ze legden daarmee de grondslag voor de ´moderne wetenschap´.  De verwondering over het feit dát wij bestaan maakte plaats voor de verrukking over het hóe van het bestaan. Uiteindelijk verdween bij het ontrafelen van het design de Designer naar de achtergrond. In de zeldzame vlucht van denken, waarnemen en fabriceren die zo kenmerkend is voor de Westerse cultuur, zo pas in de 20^e eeuw de wetenschappelijke vraag naar de designer weer terug komen, zeer tot ergernis van Dawkins overigens.

Dawkins is dus een kind-van-het-Westen, exponent van de ´moderne´wetenschap, nazaat van de Verlichting. Maar ook voor Dawkins bestaat er een ´hoogste goed´, een ultieme werkelijkheid waarbuiten niets bestaat kan. Ook Dawkins heeft een venster van waaruit hij de wereld bekijkt, ordent en uitlegt. Dat venster, dat wereldbeeld, deze hermeneutiek is ontleend aan zijn ´hoogste goed´, zijn religie, zijn onwrikbare geloof in het bestaan van de Enige. De ´Enige´ is voor hem onmiskenbaar de Rede, onaantastbaar, verlicht, wijs, goed en exclusief. De God voor wie Dawkins zich buigt is minstens zo verheven, zo absoluut in zijn aanspraken, heilig en uniek als de Onaantastbare en Onuitsprekelijke voor wie christenen, jonden of moslims neerknielen. Juist de uniciteit en exclusiviteit van Dawkins god maken de professor zo strijdbaar, haast op het paranoïde af, alsof hij met alle geweld zijn angst wil onderdrukken dat er overal in het universum nog hoeken en gaten zijn waar het geloof in een transcendent Wezen nog als welig onkruid tiert, dat de keurige, optimistische bedjes van Oxfordse veldsla zou kunnen overwoekeren. Dat maakt hem zo verbeten religieus. Hij heeft iets van die geleerde toorn die een student met een paar simpele vragen in de Delftse collegezaal wist op te rakelen.

Laten we Dawkins vergelijken met een visser die met een reusachtig net de zee afvist. ´Wat doe je?´ vragen we de visser en hij antwoordt: ´Ik vang vis.´ ´Wat ís dat, vis´, vragen wij verder. ´Dat is alles wat ik met mijn tuig uit het water vis´, zegt hij. ´Zou er ook nog vis kunnen zijn dat niet in jouw net terecht komt´, vragen wij. ´Nee, dat is onmogelijk´, zegt de visser, ´alles wat ik niet vang, is geen vis.´ De visser volhardt in zijn ´stubborn position´ ook al dragen we aan dat een andere maaswijdte van zijn net vermoedelijk een andere samenstelling van zijn vangst zal opleveren. Dawkins vist in de wereldzee en vangt er een hoop waarheid uit op. Hij is een hartstochtelijk visser. Hij wil niets boven krijgen dan de waarheid. Het net dat hij gebruikt is dat van de logica, in elkaar gezet door de principes van de moderne wetenschap. Deze visser ontkent niet dat er andere mazen zijn te gebruiken, die van de ´intuïtie´ bijvoorbeeld, of die van ´ontvankelijkheid voor schoonheid´, die van ´liefde´of ´gerechtigheid´. Daarmee zouden naast ´waarheid´nog heel ander zaken uit de wereldoceaan te vangen zijn: goedheid, vrede, schoonheid, kunstzinnigheid, hoop, vertrouwen, blijdschap, aanbidding, vergeving enz. Visser Dawkins is er echter niet in geïnteresseerd. Omdat het niet in zijn net voorkomt, is het geen vis en dat is zelfs voor een visser een tamelijk eigenzinnige en subjectieve houding. Méér dan dat: het is onredelijk om te veronderstellen dat alleen datgene bestaat wat met jouw redelijke vistuig naar boven wordt gehaald. Sterker nog: niet alleen onredelijk, maar ook onwetenschappelijk. Dawkins begeeft zich met zijn benadering buiten de hoofdstroom van het natuurwetenschappelijk onderzoek dat juist in de 20^e eeuw wordt gekenmerkt door begrippen als ´onzekerheid´,´waarschijnlijkheid´, ´+ indicaties´, ´modellen´.  De wetenschappelijk theorieën over de atoomkern, over elementaire deeltjes enerzijds en over supernova´s en zwarte gaten anderzijds worden zonder uitzondering overeind gehouden door indicatoren en rekenmodellen die onderzoekers van een zekere waarschijnlijkheid brengen tot waarschijnlijke zekerheid. En om even op Dawkins’ specialité de la maison te komen: juist grote evolutiebiologen als E. Mayr en Dobschansky hebben de neodarwinistische evolutietheorie met de nodige scepsis en reserves aanvaard. Eén van de redenen daarvoor is het ontbreken van indicaties dat micro-evolutie-modellen (bijv. op grond van eigentijds onderzoek naar genetische veranderingen van soorten in relatie tot milieuveranderingen) zonder reserve kunnen worden toegepast op de macro-evolutie (de theorie over de ontwikkeling van soorten op grond van genetische mutaties naar een steeds grotere complexiteit). Mayr en Dobschanski omarmden de evolutietheorie niet, maar aanvaardden die met de nodige twijfels en in voorlopigheid omdat ze geen betere theorie hadden.

Terug naar Dawkins hartstochtelijke bedrijvigheid om de illusies van de godsdienst aan te tonen, het bestaan van God als een gevaarlijk dwaling te ontmaskeren. Hij kan werkelijk op sympathie rekenen in dat deel van de wereld dat zich rekent tot het westen. Zelfs nog wel een beetje op mijn sympathie ook. Want veel van wat zich aandient als vroomheid, religiositeit en geloof blijkt een vorm van destructief fanatisme, een haat en verdeeldheid zaaiend monster te zijn. In naam van God werden dorpen platgebrand, steden veroverd, landen geplunderd, talloze mensen gemarteld, verbrand of opgehangen. In naam van God worden zonen en dochters van hetzelfde huis tegen elkaar opgehitst, trekken burgers van hetzelfde land tegen elkaar ten strijde en doden zelfmoordterroristen onschuldige en weerloze burgers. Godsdienst kan kennelijk het slechtste in de mens oproepen, als die onder één hoedje speelt met ras, bloed en bodem, macht en politiek. Geen wonder dat Dawkins de mensheid terug wil roepen naar humanitas, redelijkheid, gelijke rechten, kortom naar alle zegeningen van de Verlichting. Het fanatisme van zijn seculiere kruistocht doet echter vermoeden dat hij niet zo zeker is van de afloop ervan.

Op de koppelriemen van de Duitse soldaten in de 2^e WO stond ´Gott mit uns´, de uitdrukking die de kruisvaarders op hun vaandels droegen. Op de Balkan zegenden Orthodoxe priesters de Servische strijdkrachten die eindelijk kans zagen om hun vernederende geschiedenis te wreken. Dat deden ze dan ook met een gruwelijkheid zonder weerga.

Dawkins kruistocht is begrijpelijk, maar over het gloren van een nieuwe, redelijke dageraad ben ik aanzienlijk minder optimistisch dan hij, gewoon omdat hij ongelijk heeft (sic!). Oorlogen die in gruwelijkheid en omvang hun weerga niet kenden voltrokken zich niet alleen op een christelijk continent dat Europa heet, maar ook op een verlicht continent, een vrijheid waarop vrijheid, gelijkheid en broederschap was ontwikkeld en het ´contrat social´.

Waarom heeft Dawkins ongelijk?

1. De perversie van religiositeit is nog niet een reden om de betekenis ervan of, meer nog, het bestaan van God zelf te ontkennen. Een schaal rotte appels toont nog niet aan dat er geen goede, sappige en eetbare vruchten zijn en dat er niet zoiets bestaat als een florissante boom die zulke vruchten voortbrengt. Wie net na de 2^e WO door de Keulse dom liep, zag voornamelijk puinhopen, geblakerde muren, ontzette ramen, versplinterd glas. Maar door de treurige restanten van kruisbogen, pilaren en glas-in-loodramen kon je toch de verheven schoonheid van dit godshuis bespeuren. Je kon niet ontkennen dat hier ooit een kundig architect en bedreven bouwers hadden gewerkt. Zelf in de puinhopen zou het zinloos zijn dat te ontkennen!

De meest abjecte onderdrukking en vernedering van mensen in Darfur wil nog niet zeggen dat er geen goedheid en schoonheid in de wereld is. Het verwerpelijke gebruik van godsdienst of god om er het eigen gelijk mee te halen of er een imperium mee te vestigen, toont nog niet aan dat er geen oprecht geloof te vinden is, meer nog: dat er geen liefdevol en rechtvaardig God bestaat.

2. In de discussies met Hawkins gaat het niet om de oude discussie tussen ´wetenschap´en ´geloof´, logica en religieuze vooroordelen, waarheid en illusie, reality en delusion, maar om de ´ware God´. Eerder heb ik aangetoond dat óók Dawkins door en door religieus is. Ook de atheïst kan niet zonder geloof, inclusief de bijbehorende twijfel dat er toch nog ergens een onafhankelijk ´wezen´ buiten en boven ons is. Dawkins aanbidt niets minder dan de rede zelf. De discussie is die tussen ´geloof´ en ´geloof´, anders gezegd: de vraag voor wélke God we ons buigen. Wie zal hem echter kennen? Wie zal criteria tevoorschijn toveren aan de hand waarvan we objectief tot zijn bestaan kunnen besluiten?

Ik kom weer terug bij het begin: de vraag van de student in Delft of je overtuiging ook leefbaar is. Je koopt niets voor een filosofie als je er niet mee kan leven. Uiteindelijk gaat het niet om de filosofische discussie over het bestaan van God, of de houdbaarheid van religie, maar om de praktijk van ons leven. Het eerste en grote gebod in de Joodse godsdienst is: ´Gij zult liefhebben de Heer, uw God´ en het tweede daarmee geheel parallel: ´Gij zult uw naaste liefhebben als uzelf.´

Dawkins levensfilosofie is als een asfaltweg, waaronder alle in de kiem wordt gesmoord, wat er niet past. Je kunt er twee kanten op rijden, maar de wei waar de kieviten buitelden, is verdwenen, de oude linde waarin de duiven koeren is omgehakt, de sloot waarin salamanders naar adem hapten is vervangen door drainagebuizen. De weg is verlicht en glad, maar er valt niet te leven. Dawkins stort alles onder het beton van de ratio en wat zich aan ervaring van schoonheid, goedheid, aanbidding verroerde, wordt gesmoord onder zijn atheïstische wals. De leer van de professor is onleefbaar. Dat is de kern van mijn kritiek op het atheïsme: het heeft alleen houdbaarheid in luxe salonkamers, op het pluche van studeerkamers en collegezalen. Het overleeft alleen in dat deel van de wereld waar de enige bedreiging de materiële overvloed is, in een samenleving waarin de enige bedreiging voor mensen is dat ze niet kunnen kiezen uit de eindeloze reeks mogelijkheden. Dat is echter slechts een fragment van deze aarde. Bij het overgrote deel van de mensheid, waar het bestaan bedreigd wordt door honger, epidemieën, natuurrampen en discriminatie, krijgt het atheïsme geen voet aan de grond.

Maar ook de overtuigde atheïst kan niet anders dan leven op grond van de dingen die men niet kan zien en ook niet kan denken. Het simpele vertrouwen dat het water uit de kraan niet vergiftigd is en dat de traptreden mij dragen en dat Japan bestaat, hoewel ik er nooit ben geweest. Ingewonnen worden door de spontane lach van een vriendin, vertederd door een pasgeboren baby, verscheurd worden door verdriet om het verlies van een geliefde, een diep verlangen koesteren naar vriendschap, heimwee dragen naar geluk dat onbereikbaar geworden is… Neem nu dat vreemde vermogen van de intuïtie, waarmee ik –tegen alle redelijkheid in- een relatie aanga, of een aankoop doe, of juist afzie van een order in mijn bedrijf. Al die dingen zijn niet te ontbinden in factoren van rationaliteit. Ze verwijzen naar een werkelijkheid buiten of boven de wereld die we kunnen meten, wegen en in definities opsluiten.

In het christelijk geloof horen drie begrippen altijd tot de kern van het menselijk leven: een heilige drievuldigheid van het bestaan. Het zijn drie onafscheidelijke zussen: geloof, hoop en liefde. Dit illustere drietal vormt nu precies het antwoord aan het atheïsme, waarom het atheïsme principieel onhoudbaar is zonder het leven geweld aan te doen.

1. Geloof is níet wat er altijd van gemaakt wordt: een geloofsovertuiging, de keuze voor een bepaalde opvatting over God, de ziel of het hiernamaals. ´Je doet aan geloof, of je bent religieus op dezelfde manier als je lid bent van een sportclub of een biljartvereniging. Geloven is dat allemaal niet. Dat is veel meer: verwonderd, verbaasd raken, aangeraakt of verbijsterd worden door de ongedachte werkelijkheid van God. Voor geloof kies je niet, daar word je voor gewonnen. Anders gezegd: het zet je leven op zijn kop, zoals Augustinus het verwoordde; ´Ik was op de vlucht, maar ik werd ingehaald en overmeesterd door God, de Bron van alles waar al die jaren naar op zoek was: goedheid, schoonheid en waarheid.´ Geloof is verwondering, licht, vreugde. Dat God er is, dat wij er zelf zijn. ´Ik loof u voor het ontzaglijke wonder van mijn bestaan´, zegt of liever zingt de psalmdichter. Het ´zintuig´ van het geloof schakelt ándere zintuigen niet uit, maar juist ín. In de verwondering beginnen we de werkelijkheid te zien zoals die ook echt is. Geloven zet het intellect niet buitenspel, maar haalt het juist binnenboord. Credo ut intellegam. Vrij vertaald: nu ik geloof, begin ik het te begrijpen! In de tegenwoordigheid van de Geliefde worden we genezen van kortzichtigheid. Het verstand heeft vreugde nodig! Wie zou dan nog terugwillen naar die saaie, eendimensionale wereld van het atheïsme?

2. Hoop is in het christelijk geloof ook niet wat er in het dagelijks spraakgebruik onder verstaan wordt: onzekerheid. Je hóópt te slagen voor je examen, maar zeker weten doe je het niet. Al vergroot je vermoedelijk de kans als je je best doet. Hoop is dan de ´kans van slagen´, die wordt afgemeten aan de factoren die wij overzien kunnen. Hoop koester ik bij de keeltabletten die ik in de supermarkt koop om mij van mijn keelpijn af te helpen, of bij de monteur die de wenkbrauwen fronst bij de verontrustende rammel in de motor van mijn auto. Maar of het allemaal beter wordt moet ik maar afwachten.

In het christelijk geloof is ´hoop´ echter de zekerheid dat er een nieuwe werkelijkheid, een nieuw leven, een nieuwe wereld wacht, die geheel van de andere kant komt. Wat de apostel Paulus in één van zijn brieven verwoord: ´Wat geen oog heeft gezien, geen oor heeft gehoord, wat in een mensenhart niet is opgekomen, dat maakt God gereed voor degenen die hem liefhebben. Kenmerk van een dergelijke hoop is dat het nieuwe niet uit het oude is af te leiden, anders zou het niet nieuw zijn. Dat is trouwens ook de reden waarom ´hoop´ in het marxisme uiteindelijk een uitgehold begreep bleek – de hoop rustte op de zuilen van de economische verhoudingen, of liever de omkering van die verhoudingen, die door de verenigde arbeiders aller landen tot stand gebracht moest worden. Hoop die je kan ´maken´ of ´beïnvloeden´is echter geen werkelijke hoop. Misschien is één van de beste voorbeelden van hoop een vrouw in verwachting. Zij weet niet wát er komt, wel dát het komt. Op grond van die zekerheid begint ze haar leven en haar huis erop in te richten. Hoop is een geweldig positief begrip. Het atheïsme kan niet verder komen bij de verkenning van een veelheid van mogelijkheden. Het blijft steken in de pluraliteit, de veelheid van kansen, die je evengoed kan uitleggen als een optelsom van kansen, waar je nooit echt warm voor kunt lopen!

Ook de evolutietheorie past goed bij die ´optelsom van kansen´, maar er is ondanks de positieve connotatie van het woord ´evolutie´ (ontwikkeling), nog weinig reden om optimistisch te zijn: de wereld is er sinds mensenheugenis niet aantrekkelijker, veiliger, vrediger en schoner op geworden. Atheïsme kent per definitie niet het begrip ´hoop´ en daarom ook niet de levenszin, de moed en de levensvreugde die ermee verbonden zijn.

3. De liefde. Wat bij ´geloof´ en ´hoop´ nog verborgen is, krijgt een gezicht, wordt tastbaar in ´liefde´. Als geloof en hoop die weggestoken heipalen zijn, is de liefde het zichtbare gebouw dat erop rust. Ook over de liefde bestaanveel misverstanden. Deze zus is de meest gevierde van het edele drietal, maar tegelijk het minst begrepen. Ze wordt vaak verward met ´eros´, de aantrekkingskracht of de lust, of met ´filia´, de vriendschap. Maar die dragen altijd sporen mee van eigenbelang, zelfgerichtheid. Maar liefde is ´méér dan het redelijke´. Ze houdt vast waar iedereen afhaakt. Ze houdt vol te vergeven in een wereld van cynisme en haat. Ze heeft een grondige hekel aan geweld, zowel van woorden als van wapens. Ze haat manipulatie. Ze is een vriendin van de waarheid en ze verheugt zich in het recht. Ze handelt waar de rest toekijkt, ze verdraagt waar anderen toeslaan of zich wreken. Ze laat zich nooit leiden door angst. Het is dus een kwaliteit die niet ontleed kan worden als medemenselijkheid en tolerantie. Humaniteit en verdraagzaamheid zijn kostbare goederen in onze samenleving, waar we niet zuinig genoeg op kunnen zijn. Het is nodig dat we het met elkaar kunnen uithouden. Voor een belangrijk deel is dat ook in ons rechtssysteem verankerd, sterker nog: het is één van de voornaamste grondslagen van Europa. In de stal van Dawkins pronken deze paarden: ´mensenrechten´, ´vrijheid´, ´tolerantie´, ongetwijfeld. Als er echter brand uitbreekt slaan ze op hol, en het hééft gebrand in Europa!  Maar ´liefde´ staat niet in zijn stal, omdat die een transcendentale oorsprong heeft. Net als ´hoop´ en ´geloof´ komt ook ´liefde´ van de overkant. ´Hierin is dé liefde, niet dat wij God hebben liefgehad, maar dat God ons heeft liefgehad´, schrijft de apostel Johannes aan mensen die net als ieder van ons geneigd waren om de mensen die niet in het straatje te pas kwamen te passeren. Het is de liefde die het bestaan een gezicht geeft, die zich ontfermt over de verdrukte en de vernederde, die zich ontworstelt aan de spiraal van haat en een vijand de hand reikt. Het is de liefde die blijft verwachten. Tolerantie en medemenselijkheid verdwijnen als de mens van het toneel verdwijnt, maar de liefde vergaat nooit om de eenvoudige en diepe reden dat zij er de oorzaak van is dat de wereld bestaat en dat jij en ik er zijn!

Vlaardingen, N.M. Tramper

Artikel De Waarheidsvriend, oktober 2008

Een unieke cursus

In dit artikel wil ik de lezer laten kennismaken met een bijzondere cursus voor jonge christenen in het Midden-Oosten. Al verschillende jaren geef ik in de herfst een week colleges aan jonge afgestudeerden van verschillende faculteiten in Egypte. Gedurende veertig dagen volgen zij een cursus ´Developing a Christian Mind´ (Ontwikkeling van christelijk denken). Deze cursus is om minstens drie redenen uniek. 1. Omdat die ruim vijf jaar geleden is voortgekomen uit een samenwerkingsverband van de GZB en christelijke uitgeverij Eagles in Caïro (met als directeur Sami Yacoub). De Amerikaanse organisatie Focus to the Family werd later ook één van de partners. Het is dus een voorbeeld van vruchtbare samenwerking in de missionaire praktijk. Gert Jan Segers, die tot medio 2007 voor Eagles in Egypte werkte, was een belangrijke ´motor´ bij de ontwikkeling van dit ´Instituut´. 2. Omdat jonge academici worden geholpen hun roeping en verantwoordelijkheid als christen in de moslimsamenleving te doordenken. Veertig dagen zijn ze onafgebroken bij elkaar. Het getal veertig verwijst daarbij naar een Bijbelse tijd van voorbereiding. In die periode worden de grondlijnen van het christelijke wereldbeeld en mensbeschouwing besproken. Het begint met een verkenning van exegetische en hermeneutische vragen. Hoe lees je de Bijbel? Hoe ga je de weg van het Woord naar de werkelijkheid van vandaag? Dan komen de grote vragen van de ethiek aan de orde, met name medische ethiek. De kwesties van politieke en maatschappelijke verantwoordelijkheid worden uitgebreid besproken. Er is een week gewijd aan de vragen van zending en wereldgodsdiensten, een week aan de vragen van relaties, huwelijk en gezin. 3. Omdat in de cursus leren en leven nauw verweven zijn. Door de hele periode heen loopt de opdracht om hoofd, hart en handen bij elkaar te brengen in dagelijkse ‘Stilte voor God’ en de meditatieve omgang met de Bijbel. In kleine groepen wordt daarover doorgesproken. Jonge mensen die een sleutelrol gaan vervullen in de kerk en ook in de samenleving wordt een weg van christelijk denken gewezen. Tegelijkertijd krijgen ze handreikingen om de dagelijkse omgang met God te beoefenen. Graag neem ik u even mee naar een week Egypte.

Missiologie in Alexandrië

Ruim een week trok ik met 25 jonge mensen uit Egypte en Syrië op, in een kerkelijk conferentiecentrum in Alexandrië. Mijn opdracht was de missiologie. Ik kon veel kwijt van wat ik de afgelopen jaren aan de CHE heb gedoceerd: bijbels-theologische grondlijnen van de missiologie; motieven en methoden in de praktijk van het zendingswerk; Gods leiding en roeping in het missionair werk; het gesprek met vertegenwoordigers van niet-christelijke religies, met name de islam, de actuele uitdaging die er ligt voor de wereldwijde kerk in urbanisatie en de globalisering van de samenleving. De colleges werden gegeven in het Engels en simultaan vertaald in het Arabisch. Samenvattingen waren al eerder vertaald in het Arabisch en als handleiding aan de studenten gegeven. Door de uitstekende vertaler, kon er ook sprake zijn van veel interactie met de groep. Ik was verbaasd over de reacties: véél vragen, over ´roeping en leiding´, over ideologieën en religies, over het nut van de dialoog. Uiteraard kwam ook hier ter sprake of er ´waarheid van God in andere religies´ te vinden is en over het verloren zijn van mensen die nooit in aanraking zijn gekomen met het Evangelie. Midden in de islamcontext zijn dit bepaald geen theoretische kwesties!

Vragen zonder eind

Het is een voorrecht om een week lang intensief met hen op te trekken. Er ontstaat een band, omdat je als buitenstaander beter gaat begrijpen waar deze jonge christenen uit het Midden-Oosten mee bezig zijn. Het meeste is nieuw voor hen. Hun verlangen om te leren, om te weten, trof me. Vragen kwam er de hele dag door, niet alleen tijdens de colleges, kwesties waar ze altijd mee zitten. Het vinden van Gods leiding is voor de meeste jonge mensen tussen de twintig en de dertig een heet hangijzer, maar hier is het ´heter´ vanwege de islamitische context. In de islam overheerst een deterministisch idee van Gods leiding. ´God heeft alles beslist, Hij heeft een gefixeerd plan om mij van A naar Z te leiden. Je kunt niets doen tegen Gods wil.´ In de praktijk lopen ze daarin erg vast. Hoe wéét ik dan wat God wil op concrete keuzemomenten in mijn leven. Er bestaat grote angst om het verkeerde te doen (bijv. de verkeerde partner te kiezen of te aanvaarden – vaak kiezen ouders voor hun kinderen een levenspartner!). Het ondermijnt de eigen verantwoordelijkheid en de hartelijke gehoorzaamheid in het geloof (God liefhebben met je hart, je verstand en al je kracht). Dat God ons ruimte heeft gegeven, waarbinnen we zelf geroepen worden om keuzes te maken, is moeilijk te begrijpen voor de studenten.

Andere vragen cirkelden rond autoriteit en gehoorzaamheid. De druk die van de samenleving en ook van de kerk uitgaat is: je moet altijd gehoorzamen (aan je leidinggevenden). Geen slecht principe voor Westerse mensen, maar in Egypte leidt dat tot veel problemen. Mensen worden beknot, kunnen zich nauwelijks ontplooien. Vooral meisjes zijn hiervan de dupe. Deze jonge mensen doen erg veel in hun kerkelijke gemeente zoals het leiden van zondagsschool- en jeugdgroepen. Velen zitten dan met vragen als: ´mag je wel een keer vrij nemen om aan je eigen ontwikkeling te werken, om van bepaalde problemen af te komen zoals depressiviteit, of gewoon je interesses te ontwikkelen.´ Veel vragen waren er ook over de rol en de invloed van satan. Tijdens een lange excursie naar de woestijn ontstonden er in de lawaaierige bus spontaan discussiegroepen – de hoofden vlak bij elkaar om niets te missen. Over vragen als: ´Weet satan onze gedachten en plannen van te voren?´en ook: ´Wist satan Gods heilsplan, wist hij wie Jezus was en wat Hij kwam doen op aarde?´ Het lijken theoretische vragen, maar ze zijn ingegeven door de moslim samenleving en ook de context van de Koptisch Orthodoxe Kerk. Voor de studenten zijn het existentiële vragen. De antwoorden hangen voor hun besef onmiddellijk samen met hoe ze in het leven staan en hoe ze keuzes maken. De discussies resulteerden in een spontane les over wat satan weet en wat God weet (Gods heilsplan en het werk van satan).

Woestijnervaring

Ik was uitgenodigd om drie dagen met hen mee te gaan naar de woestijn. Onderweg kon ik in morgenopeningen met hen nadenken over de betekenis van de woestijn in de Bijbel. Met elkaar reizen biedt plotseling heel nieuwe perspectieven in onderwijs – niet de koele collegezaal, maar de warme praktijk. Na een lange busreis kwamen we in de stoffige stad Siwa, vlak bij de Libische grens in een ´hotel´ dat ik eerst voor een vervallen fabriek had versleten. Bijna niets werkte daar. Hoe reageer je dan als groep christenen te midden van uitsluitend orthodoxe berbermoslims? Dat was een test voor de lessen missiologie! Op het programma stond ook een excursie naar de verlaten woestijn, kale onafzienbare zandduinen, de Sahara bij uitstek. Een nieuwe ervaring voor mij en ook voor de meeste studenten. De bedoeling was dat we midden in de woestijn in een provisorisch kamp zouden overnachten. De studenten waren uitgelaten rond het kampvuur. Ze gingen maar door tot diep in de nacht. Ik was daar de enige niet Arabisch sprekende persoon. Wat ga je dan doen? Het is te donker om te lezen, te lawaaierig om te slapen. Na allerlei pogingen om geen spelbreker te zijn, voel je je op den duur toch buitengesloten. Je verstaat hun onafgebroken liedjes, verhalen en grappen niet. Je doet je best, maar plotseling is daar de kloof van taal, cultuur en misschien van leeftijd. Midden in de nacht ben ik een eind de donkere woestijn ingelopen en daar gaan liggen in het zand. Het was koud en prachtig tegelijk onder dit wijde firmament. Bij het aanbreken van de morgen begonnen ze me te zoeken. Later heb ik hen uitgelegd dat ik de woestijnnacht een goed moment vond om stil te zijn, alleen met God. Daar kwam een confronterend en verrassend gesprek over. De studenten waren beschaamd; ze voelden dat ze te ver waren gegaan. Dat ze de nacht verloren hadden laten gaan (de volgende dag waren ze dan ook niet om te genieten!). Maar ik was ook beschaamd: ik had me van hen verwijderd met een gevoel van eenzaamheid en teleurstelling. Mijn houding was kritisch naar hen geweest. Ik besefte te weinig dat ik hun gast was en zij beseften te weinig dat zij zelf ook gast waren in dit deel van hun eigen land.

Lessen in navolging

Door samen te reizen worden lessen meteen praktisch en uit de ervaring onderweg komen nieuwe lessen voort. Ik trok slechts een week dag en nacht met deze jonge mensen op, maar plotseling begon ik iets meer van Jezus´ opleiding te begrijpen. Dat moet toch het boeiende en aantrekkelijke van meester Jezus zijn geweest. Hij had niet een school waar de leerlingen naar toe kwamen. Hij trok met leerlingen het land door, studenten die Hij zelf had uitgekozen. En onderweg, in de ontmoeting met vreemden, in de tocht langs de akkers, op de markten en in de nauwe straten van Jeruzalem, in de confrontaties met leidinggevenden ontstonden de lessen-voor-het-leven. Bij die onderwegschool haalt geen enkele theologische opleiding het! 

De cursus ´Developing a Christian Mind´ is een initiatief dat  misschien navolging verdient in ons land of op ons continent. Ik ben benieuwd of lezers dit met mij eens zijn; uw reactie is meer dan welkom!

Ds. N.M. Tramper,  Vlaardingen