Artikel De Waarheidsvriend, oktober 2008
Een unieke cursus
In dit artikel wil ik de lezer laten kennismaken met een bijzondere cursus voor jonge christenen in het Midden-Oosten. Al verschillende jaren geef ik in de herfst een week colleges aan jonge afgestudeerden van verschillende faculteiten in Egypte. Gedurende veertig dagen volgen zij een cursus ´Developing a Christian Mind´ (Ontwikkeling van christelijk denken). Deze cursus is om minstens drie redenen uniek. 1. Omdat die ruim vijf jaar geleden is voortgekomen uit een samenwerkingsverband van de GZB en christelijke uitgeverij Eagles in Caïro (met als directeur Sami Yacoub). De Amerikaanse organisatie Focus to the Family werd later ook één van de partners. Het is dus een voorbeeld van vruchtbare samenwerking in de missionaire praktijk. Gert Jan Segers, die tot medio 2007 voor Eagles in Egypte werkte, was een belangrijke ´motor´ bij de ontwikkeling van dit ´Instituut´. 2. Omdat jonge academici worden geholpen hun roeping en verantwoordelijkheid als christen in de moslimsamenleving te doordenken. Veertig dagen zijn ze onafgebroken bij elkaar. Het getal veertig verwijst daarbij naar een Bijbelse tijd van voorbereiding. In die periode worden de grondlijnen van het christelijke wereldbeeld en mensbeschouwing besproken. Het begint met een verkenning van exegetische en hermeneutische vragen. Hoe lees je de Bijbel? Hoe ga je de weg van het Woord naar de werkelijkheid van vandaag? Dan komen de grote vragen van de ethiek aan de orde, met name medische ethiek. De kwesties van politieke en maatschappelijke verantwoordelijkheid worden uitgebreid besproken. Er is een week gewijd aan de vragen van zending en wereldgodsdiensten, een week aan de vragen van relaties, huwelijk en gezin. 3. Omdat in de cursus leren en leven nauw verweven zijn. Door de hele periode heen loopt de opdracht om hoofd, hart en handen bij elkaar te brengen in dagelijkse ‘Stilte voor God’ en de meditatieve omgang met de Bijbel. In kleine groepen wordt daarover doorgesproken. Jonge mensen die een sleutelrol gaan vervullen in de kerk en ook in de samenleving wordt een weg van christelijk denken gewezen. Tegelijkertijd krijgen ze handreikingen om de dagelijkse omgang met God te beoefenen. Graag neem ik u even mee naar een week Egypte.
Missiologie in Alexandrië
Ruim een week trok ik met 25 jonge mensen uit Egypte en Syrië op, in een kerkelijk conferentiecentrum in Alexandrië. Mijn opdracht was de missiologie. Ik kon veel kwijt van wat ik de afgelopen jaren aan de CHE heb gedoceerd: bijbels-theologische grondlijnen van de missiologie; motieven en methoden in de praktijk van het zendingswerk; Gods leiding en roeping in het missionair werk; het gesprek met vertegenwoordigers van niet-christelijke religies, met name de islam, de actuele uitdaging die er ligt voor de wereldwijde kerk in urbanisatie en de globalisering van de samenleving. De colleges werden gegeven in het Engels en simultaan vertaald in het Arabisch. Samenvattingen waren al eerder vertaald in het Arabisch en als handleiding aan de studenten gegeven. Door de uitstekende vertaler, kon er ook sprake zijn van veel interactie met de groep. Ik was verbaasd over de reacties: véél vragen, over ´roeping en leiding´, over ideologieën en religies, over het nut van de dialoog. Uiteraard kwam ook hier ter sprake of er ´waarheid van God in andere religies´ te vinden is en over het verloren zijn van mensen die nooit in aanraking zijn gekomen met het Evangelie. Midden in de islamcontext zijn dit bepaald geen theoretische kwesties!
Vragen zonder eind
Het is een voorrecht om een week lang intensief met hen op te trekken. Er ontstaat een band, omdat je als buitenstaander beter gaat begrijpen waar deze jonge christenen uit het Midden-Oosten mee bezig zijn. Het meeste is nieuw voor hen. Hun verlangen om te leren, om te weten, trof me. Vragen kwam er de hele dag door, niet alleen tijdens de colleges, kwesties waar ze altijd mee zitten. Het vinden van Gods leiding is voor de meeste jonge mensen tussen de twintig en de dertig een heet hangijzer, maar hier is het ´heter´ vanwege de islamitische context. In de islam overheerst een deterministisch idee van Gods leiding. ´God heeft alles beslist, Hij heeft een gefixeerd plan om mij van A naar Z te leiden. Je kunt niets doen tegen Gods wil.´ In de praktijk lopen ze daarin erg vast. Hoe wéét ik dan wat God wil op concrete keuzemomenten in mijn leven. Er bestaat grote angst om het verkeerde te doen (bijv. de verkeerde partner te kiezen of te aanvaarden – vaak kiezen ouders voor hun kinderen een levenspartner!). Het ondermijnt de eigen verantwoordelijkheid en de hartelijke gehoorzaamheid in het geloof (God liefhebben met je hart, je verstand en al je kracht). Dat God ons ruimte heeft gegeven, waarbinnen we zelf geroepen worden om keuzes te maken, is moeilijk te begrijpen voor de studenten.
Andere vragen cirkelden rond autoriteit en gehoorzaamheid. De druk die van de samenleving en ook van de kerk uitgaat is: je moet altijd gehoorzamen (aan je leidinggevenden). Geen slecht principe voor Westerse mensen, maar in Egypte leidt dat tot veel problemen. Mensen worden beknot, kunnen zich nauwelijks ontplooien. Vooral meisjes zijn hiervan de dupe. Deze jonge mensen doen erg veel in hun kerkelijke gemeente zoals het leiden van zondagsschool- en jeugdgroepen. Velen zitten dan met vragen als: ´mag je wel een keer vrij nemen om aan je eigen ontwikkeling te werken, om van bepaalde problemen af te komen zoals depressiviteit, of gewoon je interesses te ontwikkelen.´ Veel vragen waren er ook over de rol en de invloed van satan. Tijdens een lange excursie naar de woestijn ontstonden er in de lawaaierige bus spontaan discussiegroepen – de hoofden vlak bij elkaar om niets te missen. Over vragen als: ´Weet satan onze gedachten en plannen van te voren?´en ook: ´Wist satan Gods heilsplan, wist hij wie Jezus was en wat Hij kwam doen op aarde?´ Het lijken theoretische vragen, maar ze zijn ingegeven door de moslim samenleving en ook de context van de Koptisch Orthodoxe Kerk. Voor de studenten zijn het existentiële vragen. De antwoorden hangen voor hun besef onmiddellijk samen met hoe ze in het leven staan en hoe ze keuzes maken. De discussies resulteerden in een spontane les over wat satan weet en wat God weet (Gods heilsplan en het werk van satan).
Woestijnervaring
Ik was uitgenodigd om drie dagen met hen mee te gaan naar de woestijn. Onderweg kon ik in morgenopeningen met hen nadenken over de betekenis van de woestijn in de Bijbel. Met elkaar reizen biedt plotseling heel nieuwe perspectieven in onderwijs – niet de koele collegezaal, maar de warme praktijk. Na een lange busreis kwamen we in de stoffige stad Siwa, vlak bij de Libische grens in een ´hotel´ dat ik eerst voor een vervallen fabriek had versleten. Bijna niets werkte daar. Hoe reageer je dan als groep christenen te midden van uitsluitend orthodoxe berbermoslims? Dat was een test voor de lessen missiologie! Op het programma stond ook een excursie naar de verlaten woestijn, kale onafzienbare zandduinen, de Sahara bij uitstek. Een nieuwe ervaring voor mij en ook voor de meeste studenten. De bedoeling was dat we midden in de woestijn in een provisorisch kamp zouden overnachten. De studenten waren uitgelaten rond het kampvuur. Ze gingen maar door tot diep in de nacht. Ik was daar de enige niet Arabisch sprekende persoon. Wat ga je dan doen? Het is te donker om te lezen, te lawaaierig om te slapen. Na allerlei pogingen om geen spelbreker te zijn, voel je je op den duur toch buitengesloten. Je verstaat hun onafgebroken liedjes, verhalen en grappen niet. Je doet je best, maar plotseling is daar de kloof van taal, cultuur en misschien van leeftijd. Midden in de nacht ben ik een eind de donkere woestijn ingelopen en daar gaan liggen in het zand. Het was koud en prachtig tegelijk onder dit wijde firmament. Bij het aanbreken van de morgen begonnen ze me te zoeken. Later heb ik hen uitgelegd dat ik de woestijnnacht een goed moment vond om stil te zijn, alleen met God. Daar kwam een confronterend en verrassend gesprek over. De studenten waren beschaamd; ze voelden dat ze te ver waren gegaan. Dat ze de nacht verloren hadden laten gaan (de volgende dag waren ze dan ook niet om te genieten!). Maar ik was ook beschaamd: ik had me van hen verwijderd met een gevoel van eenzaamheid en teleurstelling. Mijn houding was kritisch naar hen geweest. Ik besefte te weinig dat ik hun gast was en zij beseften te weinig dat zij zelf ook gast waren in dit deel van hun eigen land.
Lessen in navolging
Door samen te reizen worden lessen meteen praktisch en uit de ervaring onderweg komen nieuwe lessen voort. Ik trok slechts een week dag en nacht met deze jonge mensen op, maar plotseling begon ik iets meer van Jezus´ opleiding te begrijpen. Dat moet toch het boeiende en aantrekkelijke van meester Jezus zijn geweest. Hij had niet een school waar de leerlingen naar toe kwamen. Hij trok met leerlingen het land door, studenten die Hij zelf had uitgekozen. En onderweg, in de ontmoeting met vreemden, in de tocht langs de akkers, op de markten en in de nauwe straten van Jeruzalem, in de confrontaties met leidinggevenden ontstonden de lessen-voor-het-leven. Bij die onderwegschool haalt geen enkele theologische opleiding het!
De cursus ´Developing a Christian Mind´ is een initiatief dat misschien navolging verdient in ons land of op ons continent. Ik ben benieuwd of lezers dit met mij eens zijn; uw reactie is meer dan welkom!
Ds. N.M. Tramper, Vlaardingen
Geef een reactie