Ds. N.M. Tramper, Vlaardingen
Benedictus van Nursia, de stichter van de Benedictijner kloosterorde, heeft eens gezegd dat het een grote genade is dat je aan iets kan beginnen: een stukje werk dat al veel eerder gedaan had moeten worden, of een brief schrijven. Maar volgens Benedictus is het een nog veel grotere genade als je met iets kunt ophouden. Met iets ophouden is moeilijker dan met iets beginnen. Jullie, jongens en meisjes, herkennen dat wel denk ik: als je geroepen wordt voor het eten en je wilt nog graag even buiten blijven spelen, of je wilt nog iets afhebben achter de computer. Er is altijd weer méér te doen, méér te praten. Ophouden is vaak lastig, maar het hoort bij het leven. Als u wel eens in een Benedictijner klooster bent geweest en de getijden hebt meegemaakt, merk je dat goed. Ook overdag, terwijl iedereen aan het werk is, klinkt de kloosterbel en dan wordt er gestopt. De monnik die studeert, de monnik die op het land werkt, of in de bierbrouwerij, ze haasten zich allemaal naar de kapel, want nú moet het werk ophouden, nu is het tijd om te rusten en om te bidden.
De genade van het ophouden is in ons leven erg nodig, maar in een havenstad, waar alles af en aan loopt, in een 24 uurs economie is die genade schaars. Iedereen is druk.
In de tekst (vs 31) nodigt Jezus zijn discipelen uit om naar een eenzame plaats te komen, om te rusten. Op adem te komen, want ze waren door Jezus uitgezonden geweest, twee aan twee. Zonder brood, zonder geld, zonder extra kleren erop uitgestuurd om het Evangelie te verkondigen, mensen tot bekering te roepen, duivelen uit te werpen en zieken te genezen (Mark. 6 vs 7-13). Een missionaire stage zouden we vandaag zeggen. Ze komen daar enthousiast van terug: ze vertellen Jezus alles wat ze gedaan hadden en wat ze onderwezen hadden (vs 30). Ook als ze bij Jezus terug zijn, gaat het maar dóór: steeds komen er mensen en ze hebben geen gelegenheid om te eten (vs 31b). Hoe herkenbaar: dat je ook in het werk des Heeren geen gelegenheid hebt (of neemt…) om te eten, of om te rusten. Denk maar aan vergaderingen die tot diep in de avond doorgaan, terwijl de tijd om te rusten al lang is aangebroken.
Dan zegt Jezus: nu is het tijd om te rusten, om ons terug te trekken op een eenzame plek. ´Anapausasthe, een pauze, een onderbreking. Voor ons is pauze een welkome onderbreking van het dagelijkse werk, vooral een langere pauze die we vakantie noemen. Heerlijk als je een poosje niet naar school moet, als je er niet vroeg uitmoet om je te haasten naar het kantoor of de winkel. Maar ook als je geen werk hebt of als je een pensioen geniet, is vakantie een onderbreking van het dagelijkse leven, of van de stress: er even uit zijn!
Zou Jezus wel eens vakantie hebben genomen? Niet zoals wij dat kennen, maar wel die korte momenten in de eenzaamheid om met zijn leerlingen alleen te zijn, om met zijn Vader in de hemel alleen te zijn, daarom zocht Jezus de stilte en de eenzaamheid op.
Mijn eigen vader ging de eerste vijftig jaar van zijn leven nooit op vakantie. Mijn ouders werkten hard, gestaag. Toch was er ook tijd om de dingen te verwerken. Hebben wij nu een rustiger leven dan zij, 50 jr geleden? Dat zou wel zo moeten zijn, want wij hebben veel apparaten die voor ons nu het werk doen: wasmachines, magnetrons, computers. Die zouden ons veel meer tijd en rust moeten opleveren. Toch vermoed ik dat ons leven niet rustiger is dan het hunne. Ik zie mijn vader nog op de rand van de keukentafel zitten om met mijn opa de stand van zaken door te nemen van alles wat er gebeurde in het dorp, en het wereldnieuws en een uur later zaten ze er nog. Er was rust, er was tijd om het te verwerken, om elkaars verhalen aan te horen. Door onze samenleving jaagt onrust, die nestelt zich in het centrum van ons bestaan, in onze ziel. We hollen van de ene prikkel naar de andere om tot rust te komen. Veel mensen zijn de rust kwijtgeraakt die er was in de omgang met God, in de kerkgang, in het vieren en hooghouden van de zondag, zoals het volk Israël de sabbat hield. Soms hebben ze er bewust afstand van genomen, maar vaak is het een geleidelijk proces. Je zoekt het niet, maar ineens is het zo, dan heeft de gejaagdheid die gepaard gaat met zoeken naar zin, je in zijn greep. Onrustig is mijn hart, zei Augustinus, totdat het rust vindt in U mijn God. Dat geldt zeker voor ons, mensen van de 21e eeuw.
Jezus leert zijn discipelen de genade van het ophouden. Dat betekent 2 dingen:
1. Jezus herinnert de discipelen aan de sabbatsrust. Want het Hebr. woord voor ophouden, rusten is: ´sjabat´. Wie God liefheeft, moet rusten. Gedenk de sabbat, denk erom dat u weet van ophouden! Omdat God rustte van al zijn werken, moet u nu ook wat rust nemen. De Heere heeft na zijn scheppingswerk ook afstand genomen. Hij heeft zich van Zijn werk losgemaakt en Hij zag dat het zeer goed was. Hij verheugde zich in het werk van zijn handen, toen Hij rustte van zijn werk.
Daarom kun je wel opgaan in je werk, maar mag je niet je waarde, je identiteit eraan ontlenen, door steeds meer te willen presteren. Maar je mag – omgekeerd- ook niet wanhopig zijn als het niet goed gaat, als je faalt. Als je werk hebt, mag je je verheugen over het werk van je handen, zeker als het goed gaat, maar dat kun je alleen doen als je er een beetje afstand van neemt.
2. Een discipel van Christus moet niet alleen zichtbaar zijn voor de wereld, maar ook ónzichtbaar. De zichtbare kant was er toen de discipelen twee aan twee door de dorpen en steden trokken en in de huizen het Evangelie verkondigden. Maar de verborgen zijde van hun bestaan was toen ze alleen waren met Jezus. Wij zouden dat de woestijnkant kunnen noemen. De woestijn, dáár ligt ten diepste de dragende as van je bestaan. De eenzaamheid met God, het verborgen leven, dat je de Heere kent, waar je, schuldig, nietig mensenkind, je eigen leven onder ogen ziet, waar je Zijn liefde mag proeven, de stille omgang, de afhankelijkheid en het gebed. Daar komt, als het goed is, je kracht vandaan, je motivatie, in die momenten waarop God je ook iets laat merken van zijn liefde voor de wereld.
Ook voor de gemeente geldt dat ze niet alleen zichtbaar moet zijn, maar ook onzichtbaar (*).
Maar, eerlijk is eerlijk, vaak eist het zichtbare leven, die publieke kant van het bestaan alle aandacht op. Daaraan ontkomt zelfs Jezus niet! Kijk maar in vers 33 en 34. de scharen hebben het ontdekt en zijn hun voor. Jezus zoekt met zijn discipelen de stilte, maar ze staan hem op de oever al op te wachten. Maar dan maakt Hij niet rechtsomkeert. Dan ziet Hij de schare en wordt innerlijk met ontferming over hen bewogen. Dat heeft me opnieuw geraakt, deze tekst, deze houding van Jezus. Hij begon hen vele dingen te onderwijzen. Dan ziet Hij dorstige mensen en nodigt hen tot het levende water. Dan ziet Hij belaste en afgetobde zielen en dan klinken de woorden: komt tot Mij allen die vermoeid en belast zijt en Ik zal u rust geven.
Het is een zegen als we vakantie mogen houden, als je naar een aangename plek kunt trekken. (Want lang niet iedereen valt dit toe en veel mensen op de aarde reizen wel, maar dan noodgedwongen, omdat ze vluchten.) Vakantie houden is ook wel lastig. De afgelopen vakantieweken las ik een boek over Afghaanse vrouwen in een bittere, uitzichtloze situatie tijdens de oorlog in Afghanistan. Vrouwen die geen rechten hebben dan alleen het bezit te zijn van hun man, vrouwen die vaak hun ouders, en broers of zussen in de oorlog verloren hadden. Ik kan u het boek aanraden (Khaled Hosseini: Duizend schitterende zonnen´). Onvoorstelbaar lijden- het boek gaat van trauma naar trauma! Jij zit daar vakantie te vieren en stoort je al aan de kleinste mate van herrie in je omgeving en dan elders in de wereld: schreeuwend, nameloos leed. Je kunt er tranen van in je ogen krijgen. Misschien niet van alle ellende die in zo´n boek even dichtbij komt, maar omdat je zelf nog zó weinig weet wat ontferming is, daar op je veilige vakantieadres. Wat doe je hier, terwijl de wereld in brand staat?
En tóch: Jezus wil dat zijn leerlingen zich terugtrekken, even afstand nemen. Niet minder belangrijk: Jezus zelfhad het herhaaldelijk nodig om zich terug te trekken. Hoezeer had Hij de Vader nodig. Naarmate Hij zich meer met de mensen inliet, naarmate Hij meer rondwandelde in die vuile, melaatse wereld, naar die mate trok Hij zich terug om rust te vinden bij de Vader. Jezus heeft het zijn leerlingen vóórgedaan. Herhaaldelijk trok Hij zich terug, van de tijd dat Hij verzocht werd in de woestijn tot aan dat laatste eenzame uur met de Vader in de tuin van de pijn, de hof van Gethsemané. Hij deed het de discipelen -en ons- vóór, maar we moeten het nauwkeuriger zeggen: Hij deed het voor ons!
We zien in de beschrijving van Markus dat Jezus na een lange en vermoeiende dag, waarop Hem geen rust beschoren was, bij het vallen van de avond de berg op gaat om te bidden. Om een moment met de Vader alleen te zijn, om een rustpunt te vinden bij Hem. Dát was nu Jezus´ werkonderbreking. Toen Hij daar was, op de berg, was Hij voor zijn leerlingen en voor de schare verborgen, maar zij waren niet verborgen voor Hem. Terwijl zij zich aftobben op het meer, bidt Jezus op de berg. Zo bidt Hij ook, wanneer de discipelen slapen, in de hof van Gethsemané. Zo bidt Hij nu, voor ons verborgen, aan de rechterhand van de Vader.
Zelfs zijn ´vrije tijd met de Vader´ was met het oog op ons heil, op onze redding. Daarom moeten we onze Heiland volgen, die ons zo ´uitnemend heeft liefgehad´. We moeten niet onze ziel en zaligheid verbinden aan ons werk, aan het succes of het falen ervan. Soms draven we, slaven we, en zien we geen vrucht. Soms is onze vrije tijd een kwelling omdat we geen rust vinden, omdat Christus zich verborgen heeft. Maar is Hij dan niet verborgen om te bidden? Het geeft vrolijkheid, ruimte en ontspanning als we dát mogen geloven. Onze arbeid, heel ons leven: zo onaf, zo beperkt, met schuld gemengd, zo getekend door onrust, onze povere gebeden, dat alles wordt nu gedragen door Zijn gebed, verzoend door het krachtig reukwerk van Zijn offer.
Ook voor een preek geldt: het is makkelijker te beginnen dan te eindigen. Daarom mag bij het woord van vanmorgen ook de daad worden gevoegd en zal ik ook rusten van mijn woorden. Lof zij de Vader en de Zoon en de Heilige Geest, Amen.
(* Van Spurgeon, de opwekkingsprediker aan het einde van de 19e eeuw in Londen, wordt verteld, hoe hij jaloerse collega´s op bezoek kreeg. ´Waarom gebeurt er zoveel bij jou in de gemeente, trek jij zoveel mensen en schijnen er velen tot geloof te komen?´ Hij nodigde ze ut om op zondagmorgen langs te komen, maar dan niet om half tien, maar om half acht. Tot hun verbazing zagen ze dat toen al zo´n honderd mensen bijeenwaren in de kelder voor een gebedssamenkomst.´Dat is het geheim´, zei Sp, ´hier is de krachtcentrale.´
Zoals in vele delen van het land huizen gedragen worden door onzichtbare palen, zo wordt de gemeente en de publieke eredienst gedragen door de verborgen kracht van het gebed en de omgang met God.)
Geef een reactie