Categorie: Lezingen, preken & artikelen

Transmissie, maart ‘ 12

(Uiteindelijk niet gepubliceerd omdat ‘Transmissie’ in dit jaar opgeheven werd)

Een gesprek over geestelijke apathie

Allereerst wil ik mijn collega Wim Dekker van harte feliciteren met dit proefschrift. Eindelijk is het er toch van gekomen om zijn levenslange zoektocht naar Gods presentie in een seculiere tijd te onderbouwen met een academische studie.

De intensiteit waarmee dr. Dekker naar drie vooraanstaande 20e eeuwse theologen  heeft geluisterd, dwing respect af. Hij heeft gepoogd recht te doen aan hun gedachten over de verborgenheid van God in onze cultuur. Hij heeft ze niet tegen elkaar uitgespeeld, maar hun vragen verbonden met onze eigen verlegenheid. Kan  de geestelijke apathie bij de Westerse mens worden weggenomen? Is er misschien sprake van een oordeel Gods en moeten we wachten tot dat oordeel is voorbijgegaan?

Grondtoon in het proefschrift is het verlangen naar het weghalen van die sluier van onverschilligheid en apathie. God zal niet opnieuw verschijnen als Gods volk niet opnieuw opstaat om het zwijgen te doorbreken.

Dekker pleit voor een tweetraps benadering: 1. het gesprek met de seculiere mens over de vraag of een mens – en ook een cultuur- zinvol en goed kan leven (en sterven) zonder God. Het gaat hier om de vraag naar de mens, naar zingeving en identiteit. 2. Wie deze God dan is en waarom we niet om Hem heen kunnen. De vraag naar God moet wel uitmonden in het getuigenis: ‘Déze God is onze God, want we hebben Zijn grootheid, en genade gezien!’ 

Waarom deze drie gesprekspartners?

Wim Dekker heeft uitgelegd waarom hij gefascineerd is door de theologen Pannenberg, Miskotte en Houtepen. Waarom deze drie, blijf ik me toch afvragen. Natuurlijk, het gaat deze denkers, net als Wim Dekker, om Europa als ‘smidse’ van de Heilige Geest, de rijke geschiedenis van kerk en cultuur, de doorwerking van het christelijk geloof in het publieke leven, in de kunst en de politiek. Geen marginaal geloof, maar geloof dat als gist de hele samenleving doortrekt.

De vraag is onvermijdelijk of Dekker met dit drietal niet in het moderne Westerse verhaal gevangen blijft. Heeft deze zoektocht niet het risico van een cirkelgang? Is dit niet een schitterende theologische en filosofische denkoefening, zonder werkelijke uitweg? Je probeert je aan je eigen haren, namelijk de ‘haren’  van je denken, analyseren, filosoferen uit het moeras te trekken. Je bent bezig je eigen context te bestuderen, maar je bent er zelf deel van, je kunt er niet aan ontsnappen. Zouden we misschien daarom heel andere gesprekspartners en heel andere verhalen nodig hebben om ‘out of the box’ te geraken?

Een ander Europees verhaal

Een tijdje geleden was ik samen met de Ghanese predikant Richard Aidoo uit Düsseldorf uitgenodigd om op een Duitse conferentie te spreken over de vraag hoe Europa er geestelijk voor staat. Ds Aidoo had als thema opgekregen: ‘Volle schappen (in de supermarkt) en lege gezichten.’  Iedereen dacht: nu zal die dominee uit Ghana ons eens vertellen hoe hij tegen de Westerse consumptieve samenleving aankijkt, en waarom het geestelijk zo beroerd gaat in Europa. Hij ging er echter helemaal niet op in, maar begon te zeggen hoe veel hij hield van Duitsland en van de Duitsers. Hoe dankbaar hij was voor de Duitse zendelingen die een paar eeuwen geleden naar Afrika waren gekomen, waardoor zijn voorgeslacht het Evangelie had gehoord. Nu kon hij iets terugdoen! Zijn betoog bestond uit een aaneenschakeling van verhalen. Hoe hij dagelijks naar manieren zoekt om zijn liefde (liever Gods liefde) voor het Duitse volk en alle gasten en vreemdelingen te tonen. Prachtige verhalen over hoe hij het ijs breekt bij mensen die zich in de bus of de trein verschuilen achter hun krant, boek of ipod. Ds. Aidoo kwam als vluchteling en woont nu 20 jaar in Duitsland. Hij is nog niet gefrustreerd door de harde seculiere samenleving, heeft meer lief en analyseert minder. Hij geeft nu leiding aan een gemeente van meer dan duizend mensen uit 40 nationaliteiten, waar ook veel Duitsers komen. Voor 1 euro hebben ze een leegstaand RK kerkgebouw verworven. De gemeente heeft zes diensten op een zondag en een samenkomst op elke weekdag. Je moet blind zijn om daar niet de kracht van het werk Gods te zien. En deze kerk (New Life Church) in Düsseldorf is geen uitzondering. Het is één van de vele groeiende gemeenten in de grote steden van Europa. Dit is óók een Europees verhaal!

Overigens kun je ervan overtuigd zijn dat de meeste aanwezigen op die conferentie het verhaal van ds. Aidoo zich moeiteloos zullen herinneren, terwijl ze mijn doorwrochte lezing al weer lang vergeten zijn…

Secularisatie is niet het probleem

Wie Wim Dekker als een doemdenker van tafel probeert te vegen met saillante evangelische verhalen, heeft hem niet begrepen en neemt de geestelijk realiteit van West Europa niet serieus. Ik deel zijn analyses. Ik heb de gevolgen van de teruggang in de kerk ook aan den lijve ervaren in Vlaardingen. Het is me niet in de koude kleren gaan zitten. Toch heb ik juist daar ook ervaren dat de Heere krachtig werkt, onverklaarbaar, juist als wij uitgedacht en uitgewerkt raken en er alleen een intens gebed omhoog kan gaan. Meer en meer ben ik gaan inzien dat de nood van de Westerse kerk niet met een theologisch betoog of analytische denkkracht op te lossen is. Zij vraagt om iets heel anders. Christenen uit Afrika of Azië begrijpen dat veel beter (al begrijpen ze de secularisatie helemaal niet). We hebben hen dáárom hard nodig. We zijn in het Westen behoorlijk aan het eind van ons Latijn gekomen. Heimelijk denk ik dan: hoe zou de studie van Dekker er uit hebben gezien, als hij ‘out of the box’ heel andere theologen had laten spreken, Kwame Bediako uit Ghana, of Samuel Escobar uit Latijns Amerika (nu in Spanje), of Ajith Ferndando uit Sri Lanka. Zij begrijpen de secularisatie ook niet of nauwelijks, maar toch…

Op de afgelopen General Assembly van de Europese Evangelische Alliantie was het thema: God liefhebben in een seculiere samenleving. Verschillende sprekers voerden een pleidooi voor een nieuwe tijd van inkeer, bezinning en terugkeer naar de roots van de Europese kerk. Nee, geen oproep om er missionair tegen aan te gaan, of weer schitterende plannen van stal te halen. Maar de Oost Europeanen hadden er weinig mee. Mensen uit Albanië, Oekraïne vertelden andere verhalen, getuigenissen van groeiende gemeenten. Ze hielden de West-Europeanen voor: ‘Secularisatie is niet het eigenlijke probleem. Het probleem is dat de kerk nooit kerk is geweest wat ze had moeten zijn. Gevestigde kerken zijn cultuurbolwerken en machtsinstituten geweest. Geen wonder dat dit allemaal wordt afgebroken. Je kunt er beter dankbaar voor zijn.’

Een nieuw lied met een onveranderlijke inhoud

Onlangs waren bijna duizend Franse christenen bijeen op de eerste assemblee van de Conseil National des Évangeliques de France in Parijs. Opvallend veel Pentecostals. Ze haalden Le Monde (en later in Nederland dagblad De Pers), omdat ze publieke standpunten innemen, geëngageerd zijn en tegelijkertijd weigeren om ook maar een druppel water bij de wijn te doen. Natuurlijk ken ik ook de uitwassen, allerlei sektarische neigingen. Maar dáár gebeurt wel iets met jonge mensen, met migranten en ook heel gewone autochtonen. En waar traditionele kerken marginaal worden, staat er een nieuwe generatie op die gezien en gehoord wordt in de samenleving.

Juist voor de groeiende gemeenten, en hun betrokken jongeren snijdt de fixatie op de secularisatie geen hout. Niet, omdat het niet waar is, maar omdat het niet relevant is. We zijn te veel gebiologeerd door de vragen van de tijd, zeggen ze. We nemen onze eigen culturele en kerkelijke traditie te serieus, blijven daar in steken. Maar de Geest werkt door. Dat is nu juist het eigene aan het Christendom. Het beweegt van het ene centrum naar het andere, van Jeruzalem naar Antiochië, Rome, Parijs, Geneve, Erfurt, Londen, New York, Singapore, Kaapstad enz. Elke keer krijgt het Evangelie daar weer haar eigen gestalte. Het is een nieuw lied dat gebaseerd is op de oude en onveranderlijke inhoud van het Woord Gods. We moeten niet regionaal denken, zeggen ze, maar: ‘thinkgloballyand act locally’ (denk globaal en handel locaal!)

Eerlijk luisteren naar de Schriften

Ik ben -evenals Wim Dekker en ook de Amerikaanse godsdienstsocioloog Philip Jenkins- niet optimistisch over de gevestigde kerk in Europa. Pogingen tot herstel van onze rijke christelijke Europese erfenis lijken mij niet vruchtbaar. Hoe rijk en hoe christelijk is die erfenis trouwens nog na vele godsdienstoorlogen, vervolging en twee gruwelijke wereldoorlogen? Het is eerder nodig dat we net als Daniël oprecht schuld belijden over dat verleden (Dan. 9)

Het proefschrift raakte me juist weer bij het luisteren naar 1 Korinthe 2 waar de apostel Paulus de aannemelijkheid van het geloof in Christus aantoont (hoofdstuk 6). ‘De Geest werd werkzaam in heel uiteenlopende gemeenschappen… over alle grenzen heen gingen mensen belijden: Jezus is Heer. Ze gingen ook hun leven anders inrichten. Het was één Geest, die allen in dezelfde richting ging sturen. Ze werden navolgers van Jezus, die de weg van liefde ging tot het einde, het kruis. Dat is toch heel bijzonder. Omdat wij gemerkt hebben, wil Paulus nu zeggen, dat dit de Geest van Jezus was, die God zijn Vader noemde, weten we ook dat dit ten diepste de Geest van God zelf is. ‘

Als de Geest van God terugkeert in onze samenleving, komt dat niet door mooie conferenties, heldere theologische analyses of nieuwe missionaire plannen. Ik verwacht veel van het samen, over grenzen van denominatie en cultuur heen, oprecht luisteren naar het Woord van God en dat verbinden met intens luisteren naar de wereld om ons heen, haar nood en haar verlangen. Ik verwacht veel van het aanhoudend gebed dat uit die luisterhouding opkomt. Dan zullen mensen opstaan om het zwijgen Gods in de cultuur te doorbreken. Omdat de liefde van Christus hun te sterk is geworden.

Ds. Niek Tramper, Gouda

(Ds. Tramper is via de GZB uitgezonden door de gemeente Vlaardingen voor het missionaire werk in Europa. Hij werkt als Algemeen Secretaris voor de Europese Evangelische Alliantie. )

Serooskerke, 18 dec. ‘11

Adventstijd is vanouds een periode waarin de chr. gemeente veel aandacht geeft aan de wederkomst, Christus´ laatste en definitieve komst aan het einde der tijden. De gelijkenis is erg bekend. Stel dat je dit voor het éérst hoort! Dan komen er allerlei vragen op.

• Waarom wacht die bruidegom nu zo ontzettend lang? Het is toch vreemd om midden in de nacht nog aan een bruiloft te beginnen. Het is eerder tijd om het feest te stoppen. Gaat het niet tegen het Bijbelse principe in: ´dat we geen kinderen van de nacht en van de duisternis zijn, maar van het de dag en van het licht´?
• Waarom geven die meisjes die wel extra olie hebben meegenomen niets aan de andere? Dat is toch egoïstisch. Dan zeg je toch, kom op meiden, laten we maar delen wat we hebben, we doen het met elkaar. Maar wat zijn dat voor ´snertmeiden´, om te zeggen gaan jullie liever naar de olieverkopers (midden in de nacht, geen schijn van kans, toch?). Dit gaat toch in tegen het chr. principe dat je deelt met elkaar, dat je niet alles voor jezelf houdt? Zo ga je toch niet om met elkaar in de kerk?
• Waarom gaat de deur van de bruiloftszaal dicht en blíjft die dicht ook als de vijf terugkomen. Dat strijdt toch met alle regels van gastvrijheid, zeker de Oosterse en ook Bijbelse gastvrijheid? Die meisjes hebben toch óók hun best gedaan, die houd je toch niet buiten de deur? Over ´openheid´ gesproken!

Het valt natuurlijk wel op dat hier de kring een stuk nauwer getrokken dan in het voorafgaande gedeelte. Eerder heeft Jezus verteld hoe het in de wereld zal toegaan. De mensen zitten bepaald niet op de komst van de bruidegom te wachten. Ze zijn druk met eten, drinken, trouwen.. zegt Jezus, net als in de tijd toen Noach aan de ark bezig was. Zo gaat het toe in de wereld en dat kun je de mensen niet eens kwalijk nemen. De Bijbel noemt dat ´slapen´: geen erg meer hebben in het oordeel dat komt, leven alsof dit leven het enige en laatste is wat we meemaken.

Maar hier gaat het om een intiemere kring van vrienden, hier ligt het een beetje anders. De tien meisjes beginnen met hooggespannen verwachting. Het zijn er tien (Joods getal – een synagoge dienst kan pas beginnen als er tien mannen zijn – tien getal van Gods volk, Gods kerk). Hier draait het dus om mensen die allemaal wel iets hebben met de Bruidegom. Er lijkt op het eerste gezicht niet veel verschil tussen de meisjes! Ze hebben allemaal hun bruiloftskleren aan. Ze zijn allemaal op weg gegaan om de bruidegom in te halen. Ze hebben allemaal lampen, een soort oliefakkels, aangestoken. Dat was natuurlijk nodig, omdat ze in die tijd nog geen straatverlichting hadden en er overal stenen lagen, kuilen en gaten in de weg zaten. De lampen helpen de bruidegom om de weg te vinden naar het huis van de bruid, dat hij niet zal struikelen of vallen. Ze lopen naar de rand van het dorp of het stadje om hem op te wachten. Ze worden allemaal moe, ze geven zich op den duur allemaal over aan de slaap. Om de gelijkenis goed te begrijpen, moeten we naar het eerste woordje ´dan´. ´Dán zal het Koninkrijk der hemelen gelijk zijn aan..´. Zo zal het met het Koninkrijk der Hemelen zijn zegt Jezus. Dán pas, als de Zoon des mensen terugkomt, komt het verschil aan het licht. Dán zul je het zien, maar nu nog niet. Dán zal blijken dat de helft niet mee kan komen. Dat is het schokkende. Als Jezus komt, als de grote bruiloft aanbreekt, zal de helft achterblijven, omdat ze niet genoeg lampolie bij zich hebben. 

(1) Maar waarom vertelt Jezus hier dat de bruidegom zo lang op zich laat wachten? Ik weet wel dat het riskant is om een gelijkenis helemaal door te trekken, maar wat zou u zelf denken?

* Misschien zegt u: ‘Het is natuurlijk zíjn (de bruidegoms) keuze. Hij heeft er reden voor. Hij bereidt de bruiloft voor, maar je kunt hem niet narekenen.’ Zeker, hij heeft iets koninklijks, onafhankelijks. U weet de dag en het uur niet, zegt Jezus.

* Zou het kunnen zijn dat met dit uitstel uiteindelijk duidelijk wordt, wie werkelijk van hem houdt, of wie alleen zin heeft in een feestje? Want wachten is lastig vol te houden. Als je in Zierikzee naar de bakker gaat en er staat een rij tot buiten de winkel, ga je naar een andere winkel – (‘ga ik niet op wachten’.) Maar het ligt een beetje anders als in diezelfde winkel iemand werkt voor wie je een stille liefde koestert, iemand die je graag wil zien, spreken, al is het maar even. Liefde heeft een lange adem.

* Zou het ook niet zó kunnen zijn…de komst van de bruidegom is aangekondigd. Er gaat iets heel moois gebeuren, een prachtig feest. Maar dat feest is er nog niet en je weet ook niet wanneer het precies begint. Het is beloofd en daar moet je je aan vast klampen, maar je hebt het nog niet, je moet erop wachten. Er is nog geen spoor van de bruidegom te bekennen. Is het zo niet met het Evangelie? Het is zo rijk, zo vol verwachting, maar je hebt het niet zomaar op zak. Dat mysterie van de menswording, de vervulling van Gods belofte in de kribbe van Bethlehem. De onpeilbare diepte van Golgotha, waar Jezus stierf voor onze zonden. Het onvoorstelbare van Zijn opstanding uit de dood. Dat wordt ons in het Evangelie verkondigd. Maar het is een geheim, waarover we niet zomaar beschikken. En in deze wereld werkt het zo dat we willen weten waar we aan toe zijn. (Als je je ouders die al een beetje op leeftijd zijn gaat opzoeken en je zegt: ik kom eten, maar ik weet niet wanneer ik er ben, zeggen ze..dat willen we wel weten). Zoals een studente me een keer zei: ‘ ik zou misschien wel moeten geloven, maar ik weet niet wat voor kwaliteit het aan mijn leven toevoegt (m.a.w: ‘ ik moet wel weten waar ik met het geloof aan toe ben, wat ik eraan heb.’) Zo gaat het ook met de financiële en economische crisis in Europa. Er worden ingrijpende maatregelen genomen om Europa te redden, de economie staat op het spel, daarmee de zekerheid van werk, inkomen, pensioen. En u wilt net als ik weten waar we aan toe zijn. Maar dat er iets heel anders is dat telt, dat we ons voorbereiden op een bruiloft aan het einde van de tijden, dat dringt ook in de kerk maar moeizaam door. Dat we iemand verwachten die ons zeer lief is, dat daar nu alles om draait, dat is te ridicuul in de wereld (begrijpelijk), maar het leeft maar spaarzaam in de kerk (onbegrijpelijk).

Zou dat de reden kunnen zijn dat de bruidegom nog wacht, dat de kerk het te druk heeft? Dat is ook een vorm van slaperigheid, zoals we dat gelezen hebben in Hooglied. De bruid is er nog niet aan toe, ze houdt de boot af, ze kan haar geliefde nog even niet gebruiken en ze laat hem bij de deur staan.

(2) Waarom geven die meisjes niet gewoon wat weg (delen met elkaar) en waarom staan er dan vijf voor een gesloten deur?

Die meisjes zijn vriendinnen van de bruid. Ze heeft hen erop uitgestuurd, om de bruidegom te verwelkomen. Zij laten zien dat zij thuis op hem wacht. Het zijn een soort ambassadeurs, wegbereiders. Er is eerst helemaal geen verschil te zien. Ze bedoelen het allemaal goed, ze hebben zich allemaal in feestkleding gestoken, en het is ook zo dat ze allemaal moe worden van het wachten en in slaap vallen. Toch zegt de heer uiteindelijk tegen vijf van hen: ‘Ik ken u niet’. Dat is het schokkende van deze gelijkenis. Ze hadden geen extra olie meegenomen. Dat was eerst niet zo’n punt, maar dat werd het wel op het moment dat de bruidegom er aan kwam. Er is natuurlijk veel over nagedacht wat die olie betekent. (Heilige Geest, liefde?)  Misschien ligt de sleutel bij die woorden ‘Ik ken u niet’. (Dat wil niet zeggen: ik weet niet wie u bent, maar meer: we hebben geen relatie meer, het is uit tussen ons.) Dat blijkt overduidelijk in de woorden van de heer (de bruidegom zelf?!), maar dat is wel gegroeid.  Het is alsof hij zegt: ‘Ik heb ook lang op u gewacht, maar het was u niet om mij te doen, begreep ik’). CS Lewis in ‘De grote scheiding’: een soort busreis naar de hemel. Onderweg praten mensen met elkaar over hun gedachten en plannen. Een vrijzinnig bisschop (een soort Klaas Hendrikse) vertelt dat hij zijn verlichte denkbeelden niet graag opgeeft. Een vrouw pocht over haar ondernemingszin, terwijl ze vindt dat haar man een zoutzak is. Zij neemt hem kwalijk waarom hij niet meer vecht voor zijn carrière. Maar naarmate ze dichter bij de hemel komen (waar ze allemaal naar toe willen), begint de afkeer toe te nemen. Het opgaan in zichzelf veroorzaakt walging bij de gedachte dat ze moeten knielen voor de persoon die hen daar wacht. Hier voltrekt zich de grote scheiding, want er zijn ook mensen op diezelfde reis, die steeds transparanter worden, steeds meer verlicht door het licht van de hemel dat door hen heen schijnt. Vol ontzag en tegelijkertijd diepe vreugde zijn ze over de ontmoeting die wacht.

Dát, die vreugde, kun je niet zomaar aan een ander geven. Kan een ander niet zomaar aan jou geven. Dat is een persoonlijk iets wat de Heilige Geest werkt in de harten van mensen. De Heilige Geest doet dat teer, op de man/vrouw af, Hij houdt niet van ‘massaproductie’. Het is waar: geloof kan niet zonder kerk, zonder de geloofsgemeenschap. Maar het geloof is geen bezit van de kerk. Het is niet zo dat als je bij de kerk hoort, of je kerkelijke plichten doet, je dan wel gelooft (het geloof ingewikkeld in het geloof van de kerk). Het is een heel persoonlijke zaak, daar ging het de Reformatie nu juist om.

Het ingrijpende is hier: als we nooit geleerd hebben met eerbied en ontzag te zeggen tegen onze Meester: ‘Uw wil geschiede’ (en blijven volhouden om onze eigen wil door te zetten) zal Hij ten langen leste –moeten- zeggen: ‘o mens, uw wil geschiede’. ‘Doe nu maar voluit wat je altijd hebt gewild’. De deur werd gesloten.

(3) Hoe kunnen we Jezus´ woorden ´Wees waakzaam!´ ernstig nemen?

Hoe waken? (1) In het NT is het woordje ´waken´ vaak verbonden met ´bidden´. Waakt en bid dat je niet in verzoeking komt (Matth. 26:38-41). Col. 4: 2 ´Houdt sterk aan in het gebed, waakt daarin met dankzegging. De kerk wacht al zoveel eeuwen, en daarom is ze moe geworden. Ze dacht dat die reserveolie niet nodig was. Had Jezus niet gezegd dat Hij spoedig zou komen? Om Christus te verwachten moeten we de extra olie van een lange adem hebben, erop voorbereid zijn dat het veel langer gaat duren dan we dachten, beducht zijn op de storm, de crisis, de nacht van bitterheid, de nacht van verlies en dood. Misschien is slapen hier wel een beeld van de doodsslaap waaraan niemand zich kan onttrekken. De vraag is dan wel hoe we gaan slapen, hoe we het moede hoofd neerleggen. De reserveolie is dan misschien hier het volhouden van het gebed. Hoe zouden we het bidden volhouden? Wat een bijzondere bemoediging als je mag weten dat de Geest zelf in ons bidt, blijft zuchten, roepen om de komst van de Bruidegom. Dat de Geest zelf dat verlangen voedt naar de bruiloft van het Lam. Hoe zouden we het volhouden als we niet weten dat Jezus zelf bidt aan de rechterhand van Zijn Vader? Hoe zouden we volhouden als Hij het niet is, die zegt ´Ik heb voor u gebeden dat uw geloof niet ophoudt!´?

Hoe waken? (2) Waar de christelijke gemeente naar toe leeft, dat is niet de scheiding, de crisis, maar dat is het feest. Het einde van de tijd is niet één grote ramp, nee dat is een feest, de bruiloft van het Lam. Vergelijk het maar met iets waar je je geweldig op kunt verheugen. Waar zou je op aarde aan denken? Voor de kinderen was dat pas nog Sinterklaas. Voor mij zou dat een ontspannen vakantie zijn, met een paar goede boeken… De kern van het Koninkrijk van God is een oneindig veel grotere vreugde, de overlopende vreugde van God. Die vreugde heeft zijn oorsprong in God zelf. Dat is het prachtige geheim van de Drie-eenheid. De Vader en de Zoon en de Heilige Geest hebben elkaar lief. Ze vinden vreugde in elkaar. Dat noemde de oude kerkvaders een ‘dans van vreugde’. De Een vindt al zijn geluk in de Ander. Ze bemoedigen elkaar en versterken elkaar. (Daarom klinkt er ook en stem uit de hemel bij de doop van Jezus: ‘ Dit is Mijn geliefde Zoon in wie ik al mijn welbehagen heb’. Daarom wordt Jezus ook bekrachtigd door de Geest. Nu, iets van die overvloeiende vreugde van God is naar de wereld gekomen in Christus, die om ons en om onze zonden mens is geworden (Nicea). God zoekt een bruid om lief te hebben, om die binnen te brengen in de vreugde van de Drie-eenheid. Dat die verbintenis is definitief komt, dat God Zijn bruid gereed maakt, dat is zo groot, zo heerlijk. Daar verbleekt alle geluk van de wereld bij. Dat is het immense geluk in de Ander. Wat is het heerlijk als je van iemand mag houden, heel je hart gaat naar zo iemand uit. Maar het is nog heerlijker als die ander ook van jou houdt. Wanneer je schoonheid in elkaars ogen mag zien. Dat werkt de Heilige Geest, dat we een liefdesbetrekking krijgen op de Heere. Dat Hij alles voor ons wordt, dat heel ons hart naar Hem uitgaat. Wat is het dan een geweldig wonder dat Hij ons blijkt lief te hebben, ja al van de eeuwen her, zelf in al onze vijandschap, in onze zonde, in onze afzichtelijkheid, had Hij ons al op het oog. Ziet u het, dat in die liefde alle zelfzucht aan de kant gaat, alle begeerte om zelf aan je trekken te komen.

Als kinderen zich verheugen op het Sinterklaasfeest of nu op het Kerstfeest, zie je dat aan ze! Naar een bruiloft leef je toe, als het goed is en dat laat je merken! Zoals de vrouw die wacht op haar man die wekenlang weg is geweest. Vlak voor zijn terugkeer doet ze dezelfde dingen, maar ze doet ze toch anders. Er komen bloemen op tafel, er wordt een taart gebakken. Het gebeurt alles met extra liefde en met extra zorg, want hij komt eraan! Zo wacht de gemeente op haar Geliefde, want nog even en dan zal Hij er zijn! Amen

Ds. N.M. Tramper, Gouda

niekmtramper@gmail.com

https://schatkamer.beeldengeluid.nl/serie/2101608030024954931/de-verandering/aflevering/2101608120105304131

Mission-Net Erfurt, 29 Dec. ’11

(on Europe’s spiritual health)

What do we expect from this seminar?

à Gain clearer insight in (Western) Europe’s spiritual status.

à Understand the main paradoxes in the reality of today’s Europe.

à Discern important signs of renewal or revival

à Discover how we can be part of ‘movement of transformation’ in Europe.

We are all European civilians. Let us think about your main‘small corner’ (where you work, study, live) and try to answerthree questions.

1. What kinds of religion or religiosity are dominant (Islam, Christianity, Buddhism, ‘New Age spirituality’,  ‘secularism’, ‘consumers-mentality’ etc.)?

2. Do you see the influence of Christianity growing or declining?

3. How do you consider the ‘spiritual health’ of the church where you belong to (where you are baptized or where you are most committed)? (Signs of spiritual health: clear Biblical teaching, fellowship, prayerful life, table community.)

Two examples: Anglican church in Venice (traditional churches are dying or declining), Richard Aidoo, Ghanese pastor in Dusseldorf.

(A couple of weeks ago I had the privilege to hear the Ghanese pastor Richard Aidoo speaking at an Alliance meeting in Germany. He was asked to speak about ‘full shelves and empty faces’. He didn’t touch his subject so much, but what he declared his unshaken love for Germany and the Germans. And his whole lecture was telling funny stories how he broke the ice and took every opportunity to share the love of Christ with his fellow citizens who hide themselves behind their books and their newspapers. Richard is leading a growing international church in Düsseldorf with 6 services every Sunday bringing together over 1000 people from more than 40 nationalities. Richard doesn’t analyse so much, but loves all the more!)

Europe’s Paradoxes

At the Hope for Europe congress last May I attended a meeting of GATE (Gift from Africa to Europa, African pastors working together to bring back the Gospel to Europe). They were speaking about the ‘poverty’ of Europe(!) ‘Europeans are very poor, they always have lack of time and we, Africans, have plenty of it!’

This is the day-to-day ‘paradoxality’ in (Western) Europe that we all know. Europe is a very rich continent and still very poor. Look for example at this:

• All helpful technical instruments like cars, washing machines, computers, mobile should give us plenty of time. Compared to our father or grandfather we must have plenty of time, but the reality is that we have less time and we are much more stressed than our forefathers.
• There is roughly speaking plenty of money (despite all signals of a financial crisis), still there is a big lack of care, of homes, of education (items that cannot simply bought). Behind the economic crisis we refuse to see the spiritual crisis.
• Speaking about religion: no epoch saw so many religious (and also Christian) books, papers, articles, conferences, websites… but agnosticism and atheism are shaping our continent in such way that from the south Europe is considered as a spiritually dying continent. And looking from Christian perspective: what one century ago was a missionary continent (sending missionaries all over the world) has become a continent to be ‘missionized’ again.

Marked by fear.

Speaking about Europe’s spiritual reality, I like to quote the famous US sociologist of religion Philip Jenkins, who published several books on the future of Europe.

Jenkins is very pessimistic about the future of the traditional church in Europe. Although we find a church tower in nearly every little village across Europe, the general influence of Christianity in society has decreased considerably (secularization). European (Western) world is post-modern and post-Christian. According to Jenkins European Christianity is near to disappearing. We can prepare the burial of the official church. That doesn’t mean that Christian faith will disappear, but its appearance will be more humble, more in movements, more like leaven in the bread, more feminine, more young. 

But this development is part of a broader development indicating the distrust or the pessimism about the old institutes (that had great influence and impact…The old myths have been abandoned: from blind trust, to disappointment, to refusal: the church, the state, the banks, ‘science’ –we have seen many sign of fraud last year).

Jenkins says that Europe is a ‘continent of fear’. Cf the way. European media deal with religion as a problem, whether you speak about islamization of Europe, the paedophilic priests in the RC church (institute that brought rottenness), or the fear for all kinds of religious sects, including evangelical sects. In all cases religion is seen in a criminal perspective. Many articles and interviews have as a basic emotion: fear. Europe is a continent of fear: fear for losing individual freedom, fear for losing personal and social security, fear for losing financial and material possession. The value of Jenkins’ research is that he compares these kinds of developments with developments in the US, Middle East and China. So he argues that fear for islamization of Europe is unrealistic. 50 years ago the US society had to face all kinds of violent migrant groups, but in particular by migrant woman who were able to raise their social status and their influence violence diminished. Of course he sees the problems with a 2^nd and 3^rd generation of migrants, but as migrant families will have less children in 2^nd and 3^rd generation, he expects more an adaption to western secularized culture. Migrants give a new opportunity to share the love of Christ with others!

Question: where do you see signs of hope, signs of revival in your context?

Signs of renewal

1. Revival movements in the established churches. It is special that the Anglican Church in UK was the cradle of some major movements that influenced the church in may parts of Europe and in other parts of the World, like the Alpha course (I can testify how several people came to faith through Alpha in my traditional Protestant Church in R’dam, where I served as a pastor for 8 years). But also other movements like ‘New wine’, ‘Charismatic Movement’ and an interdenominational movement like ‘ Together for Europe’. But look also to revival movements in the RC church, like Focolare, Egidius movement, Chemin Neuf. Last year my church participated in receiving guests from different parts of Europe who attended the European Taizé meeting in Rotterdam. It is quite an experience to sit and pray together with 30.000 young people from across Europe. The participants stayed with church members in the region, they only had a simply copied A-4 booklet as their conference handbook. It was all organized low budget, but the participants were very attentive.

There are remarkable expressions of emerging churches including new types of monasticism in their practice.

2. Migrant churches in E. Migrant churches are the fastest growing churches in Europe. The biggest ones in Kiev, London being Nigerian. In nearly all big cities in (Western) Europe the dying established churches can be confronted by vibrant, dynamic, growing migrant churches with a very non-Western liturgy but also a very non Western approach in helping their members to face the social day to day challenges like housing, educating children, employment, financial crisis etc. Recently in the city of Rotterdam is was calculated that the common effort of the migrant churches to help migrants with social problems helped the city council to save over 4 million Euro!

The migrant church can help the Western church to identify modern Western idols, like security, individualism and individual self development at the cost of community, and the hunger for material welfare and to become more committed to creative evangelism and social action. The Western Church can help migrant churches to understand secularisation better, and help with resources, buildings, structure, organization and knowledge. I encourage local EA-groups to make contact with migrant churches.

(This point is part of the strategic policy plan of EEA)

3. Church planting initiatives. The last 10 years we see a growing movement of church planting. Over 20 pan-European networks already exist. In every big city of Europe you can find church plants, some very small, immature, but others are on the way to pass the limit of 100 members. These are little signs of hope. Church plants occur in mainline churches (although a bit rare).

Your role in Europe’s future!?

As William Wilberforce (in UK around 1850) on a certain moment knew that he was called to the fight against slavery (instead of becoming a pastor). And as Bonhoeffer took the decision before God and his conscience to combat the Nazi ideology, we in our little or even bigger corner are called to follow Christ in the midst of society and only with God’s help we will succeed in the battle against the ‘idols of our time’.

• Truth is brought from back the world of convictions, or feelings. Plurality is seen as a number of windows to look at reality. Truth is divers and complex (like how Indians see an elephant – its trunk, its back,..etc). To refrain from fear and to establish a renewed confidence in the truth of the Gospel. The Gospel is not ‘good views’, but is tis ‘ Good news’ (Eu-angelion – a word that was used in the Greek-Roman time to announce a victory, or the succession of a new emperor, it was to announce a new state of affairs). The Gospel is not about what we have to do, but about: what God has done. Here is the big difference between religiosity and faith. Jesus said: ‘You will know the truth and the truth will set you free’ (John 8, 32). This is the truth of God’s unconditional love for a lost world (John 3,16), for lost people as we are in ourselves. Faith cannot be brought back to a number of convictions or feelings. It means accepting the new reality that God has brought away.
• European society suffers from a lack of confidence. There is a lot of distrust, suspicion towards the ‘old institutes’. To promote and to work practically for a new Christian fellowship and brotherhood across denominations, against the fear, that causes individualism, isolation, fragmentation and group thinking, that uses community only as a matter of self-interest, or self-development. 1 John 4,18. ‘ Real love throws out fear’. It is Christ’s love working through us. Unconditional love has always been a core value of Europe as a Christian continent.
• Europe has been the continent of aggression and violence. Now ‘personal violence ‘ is growing. Why the Norwegian guy took a gun to kill so many people? What happened in Liege a couple of weeks ago? It seems a sort of bitterness and aggression. Lunatics are part of their environment; they have some history that you cannot separate from society. To withstand the violence of words and guns a to give all our energy to the seemingly powerless act of prayer, and -for worldly eyes complete senselessness- honouring God in the liturgy of the church.
• To withstand the enslavement of a super fluent society. This is not an easy one. Remember the story of Eustace in the ‘ Voyage of the Dawntrader‘ (Narnia tales). Eustace is an annoying young man. Nobody likes him. On their journey to reach some islands, and Eustace –on his own- finds a cave with a lot of gold and jewels. He thinks that it all belongs to him, but he doesn’t know that these are all possessions of a dragon. When he falls asleep his skin changes slowly and when he wakes up he is changed into a dragon himself. Now he has to live his life as a dragon. Only Aslan, the Lion can save him later, when he uses his paws to tear the dragons skin from him. The early Christian find their joy in sharing their possessions. They only could do this because they shared the bread and the wine that God has provided in His mercy. (Acts 2, 46 ‘With joy and simplicity of hearts’). This will give us life in abundance!

‘Not what you do, what you plan, but for whom you live!’ (Egyptian friend)

‘Not where you are, not what you experience, or suffer, but to whom you belong!’ (Heidelb. Catechism)

Revd. Niek Tramper, Gen Sec European Evangelical Alliance, and pastor in the Protestant Church of the Netherlands.

Artikel ‘Opbouw’, nov 2011

Als je de dagbladen en de journaals van de afgelopen maanden mag geloven, zit Europa behoorlijk in de crisis. Het kan zo maar gebeuren dat ons pensioen smelt als sneeuw voor de zon, ons huis de helft minder waard wordt en ons banksaldo in een zwart gat verdwijnt. Als dat nu allemaal toch niet zo’n vaart loopt, kunnen we dan opgelucht ademhalen? Ik nodig u uit om achter koersen, cijfers en indexen te zoeken naar de geestelijke realiteit van Europa. Als er tenminste zoiets bestaat als een ‘ziel’ van Europa.

Sprekend over de geestelijke realiteit van Europa, citeer ik graag Philip Jenkins, de beroemde godsdienstsocioloog uit de VS. Hij publiceerde een aantal boeken over de toekomst van Europa. “De Europese media behandelen religie als een probleem. Of ze het nu hebben over de islamisering van Europa, de pedofiele Rooms-katholieke priesters of de angst voor alle vormen van religieuze sektes, inclusief evangelische sektes. In alle gevallen wordt religie in een crimineel perspectief gezet. Veel artikelen en interviews hebben dezelfde emotie als basis: angst. Europa is een bang continent: angst voor het verliezen van individuele vrijheid, angst voor het verliezen van persoonlijke en sociale veiligheid, angst voor het verliezen van financiële en materiële bezittingen.” 

De waarde van Jenkins onderzoek ligt hierin, dat hij de Europese ontwikkelingen vergelijkt met de ontwikkelingen in de VS, het Midden-Oosten en China. En van daaruit beargumenteert hij dat de angst voor islamisering van Europa onrealistisch is. De VS moesten vijftig jaar geleden het hoofd bieden aan vele gewelddadige migrantengroepen. Maar vooral onder invloed van allochtone vrouwen  die een hogere sociale status konden bereiken, verminderde het geweld.

Crisistijd: tijd van herleving

De Europese geschiedenis kent verschillende angstperioden. De Franse historicus Delumeau heeft dat beschreven in zijn boek ‘La peur en occident’ (De angst in het Westen). Hij refereert daarbij in het bijzonder aan de tijd van de Reformatie. In 1486 stonden de Turken aan de poorten van Wenen, de pest heerste in een groot deel van Europa en een groot deel van de graanoogst was verloren gegaan. De kerk was verworden tot een oppermachtig instituut waar je je verlossing kon kópen en waar de priesters onmatig wijn dronken. Juist in dit tijdperk rustte God jonge mensen toe om weerstand te bieden aan misbruik en wanhoop. Er kwam een grote vernieuwingsbeweging op gang in kerk en maatschappij: de Reformatie. Dit was niet de enige en eerste keer. Denk ook aan de vierde eeuw toen de Vandalen en de Gothen Rome belegerden. Wanhoop alom in het machtige, maar inwendig verrotte Romeinse rijk. Juist in die periode schreef Augustinus ‘De stad Gods’. Zijn invloed reikt tot op de dag van vandaag. Een ander voorbeeld is de 18e eeuw, een eeuw van rationalisme en kritiek. Maar juist dat was de periode van de ‘Awakenings’, met George Whitefield en later ook de Wesley’s. Of de 19^e eeuw, de eeuw die het atheïstische socialisme, de evolutieleer en moderne psychologie (Freud) voortbracht. Juist in die eeuw kwam het Réveil op. Het was ook de tijd dat de (Wereld) Evangelische Alliantie tot stand kwam, die zich richtte op interkerkelijk, gezamenlijk gebed en sociale actie in Christus’ naam. Er is nog steeds reden voor hoop!

Plekken van hoop

Jenkins is erg pessimistisch over de toekomst van de traditionele kerken in Europa. Volgens hem is het Europese christendom er na aan toe te verdwijnen. We kunnen ons voorbereiden op de begrafenis van de officiële kerk. Dat betekent echter niet dat het Christelijk geloof zal verdwijnen. Maar de verschijningsvorm zal volgens hem bescheidener, jonger en vrouwelijker zijn, meer als een beweging, meer als zuurdesem in het brood.

Twee maanden geleden maakte ik in Manado, Indonesië, het ‘Global Christian Forum’ mee. Bijna driehonderd vertegenwoordigers uit alle denominaties van de wereldkerk waren daar bij elkaar: Orthodox, Rooms Katholiek, Gereformeerd, Luthers, Pentecostal…Niet om te discussiëren over dogmatische, liturgische of ethische kwesties, maar om het geloofsgesprek met elkaar aan te gaan. Het is indrukwekkend hoe levend en dynamisch de kerk op het zuidelijk halfrond is. Europa is op wereldschaal maar een klein continent. In kerkelijk en missionair opzicht is Europa al lang niet meer toonaangevend. Opmerkelijk waren in Manado de presentaties van de ‘plekken van hoop’: zoals het verhaal over de kerk in China (waar op een zondagmorgen meer kerkgangers zijn dan in heel Europa). Over Europa werden twee verhalen verteld: de één van een van de broeders van Taizé over de tienduizenden jongeren die rond elke jaarwisseling naar één van de grote Europese steden trekken (afgelopen jaar in Rotterdam). En de andere over de Orthodoxe kerk in Albanië, waar gemeenten groeien en bloeien, waar Bijbelkringen voor jongeren en diaconaal werk hand in hand gaan. Zulke verhalen helpen ons om moed te vatten en ons niet blind te staren op ons eigen landje of onze eigen kerk.

Aansluiten bij veranderingen

In deze tijd van Eurocrisis verlangen heel wat burgers en ook christenburgers terug naar de ‘veiligheid’ van hun eigen grenzen. Ze willen de gastvrijheid voor allochtonen inperken en het eigen land verheerlijken. Maar het snijdt geen hout. We zijn in alle vezels van ons bestaan verbonden met Europa en met de wereld, of je dat nu wil of niet. Maar wat belangrijker is: een Christen is allereerst burger van het Koninkrijk der hemelen, dat alle landsgrenzen overstijgt. Het aardse burgerschap komt op de tweede plaats. Dat moeten we niet verheerlijken, en ook niet minachten. ‘Act locally and think globally’. Hoe meer we het grotere, Europese of globale, perspectief zien, hoe zinvoller we op plaatselijk niveau kunnen handelen.

In de verwarrende sociale en politieke vragen van Europa is het belangrijk om aansluiting te zoeken bij drie belangrijke veranderingen in het kerkelijk landschap van Europa.

1. Opwekkingsbewegingen in de gevestigde kerken. Het is bijzonder dat de traditionele Anglicaanse kerk aan de wieg stond van belangrijke bewegingen die de kerk beïnvloedden, zowel in grote delen van Europa als in de rest van de wereld, bijvoorbeeld de Alphacursus. Ik heb zelf mogen meemaken hoe mensen tot geloof kwamen tijdens de Alphacursus in mijn eigen ‘traditionele’ Protestantse Kerk in Vlaardingen, waar ik bijna acht jaar als predikant heb gewerkt. Maar vergeet ook andere bewegingen niet zoals ‘New Wine’, ‘de Charismatische Beweging’ en een interkerkelijke beweging als ‘Together for Europe’. De 20^e eeuwse vernieuwingsbewegingen in de Rooms-katholieke kerk mag je niet overslaan: Focolare, Egidius, Chemin Neuf. En er zijn opmerkelijke voorbeelden van nieuwe gemeenten, waarvan sommige in de praktijk functioneren als een eigentijdse kloostergemeenschap in de stad.

2. Migrantenkerken in Europa. Migrantenkerken zijn momenteel de snelst groeiende kerken in Europa. De grootste migrantenkerken bevinden zich in Londen en Kiev. In nagenoeg alle grote steden in West-Europa zien krimpende gevestigde kerken krachtige, dynamische en groeiende migrantenkerken tegenover zich. Deze kerken mogen dan een erg niet-westerse liturgie hebben, ook de manier waarop ze hun kerkleden helpen de problemen in hun dagelijks leven tegemoet te treden (huishouding, opvoeding, werk financiële crisis etc.) is niet erg westers! Een paar jaar geleden is berekend hoeveel kosten het vrijwilligerswerk in de Rotterdamse kerken de stad bespaart: rond 120 miljoen Euro en daarvan nemen de allochtone kerken zeker de helft voor hun rekening. Het is mijn overtuiging dat migrantenkerken en traditionele kerken elkaar nodig hebben. De migrantenkerken kunnen de kerken in West Europa helpen om te ontdekken wat hun afgoden zijn, bijvoorbeeld: zekerheid, individualisme, individuele ontwikkeling ten koste van de gemeenschap, de hang naar materiële welvaart. Ook kunnen zij de westerse kerken leren om zich meer toe te wijden aan creatieve evangelisatie en sociale activiteiten. De westerse kerken kunnen op hun beurt de migrantenkerken helpen om meer inzicht te krijgen in de secularisatie, hen ook helpen met middelen, gebouwen, het verkrijgen van structuur, organisatie en kennis. De (Europese) Evangelische Alliantie is een prachtig platform om die samenwerking aan te moedigen.  

3. Kerkplantingsinitiatieven.  Gedurende de laatste tien jaar zien we een groeiende beweging in Europa die gericht is op het stichten van nieuwe gemeenten. Er bestaan al meer dan 20 Europese netwerken. In bijna elke grote stad van Europa zijn deze kerkplantingen te vinden. Sommige staan nog in de kinderschoenen. Andere hebben al bijna 100 leden. Dit zijn tekenen van hoop. Kerkplantingen komen steeds meer in gevestigde kerken voor. De Gereformeerde kerk van Hongarije heeft daar een paar mooie voorbeelden van in Boedapest, maar ook in kleine dorpjes midden in Hongarije. Een Europees platform kan helpen met uitwisseling, delen van kennis en ervaring en kan voorkomen dat kerken en organisaties het wiel steeds zelf moeten uitvinden. Opnieuw een belangrijke taak voor de (Europese) Evangelische Alliantie!

Van afgoden naar de levende God

William Wilberforce wist op een zeker moment dat hij was geroepen om de slavernij te bestrijden in plaats van dominee te worden. Dietrich Bonhoeffer nam het besluit de Nazi ideologie te bestrijden. Wij zijn op de plek waar we leven geroepen om Christus te volgen, in het midden van de maatschappij. Het is niet zo belangrijk of dat de Nederlandse samenleving betreft of een andere. Alleen met Gods hulp zullen we er in slagen om ons te wapenen tegen de afgoden van deze tijd:

• Om af te zien van angst en te komen tot een hernieuwd vertrouwen in de waarheid van het Evangelie. Zoals Jezus het zegt: U zult de waarheid kennen, en de waarheid zal u bevrijden (Joh 8:32). Het is de waarheid van Gods onvoorwaardelijke liefde voor een verloren wereld (Joh 3:16), voor de verloren mensen die we in onszelf zijn.  En deze liefde “sluit angst uit” (1 Joh 4:16).
• Om te werken aan een nieuwe christelijke gemeenschap, tegenover het seculiere individualisme dat de gemeenschap uitsluitend inzet voor het eigenbelang, voor de eigen ontwikkeling, of het eigen land. Een christelijke gemeenschap die de versplintering en isolering van onze maatschappij tegengaat!
• Om weerstand bieden aan het geweld van woorden en wapens. Om al onze energie te steken in gebed, en in de aanbidding van de levende God in de liturgie van de kerk. Een voor het oog van de wereld zinloze daad!
• Om weerstand te bieden aan de verleiding van het geld en goed, de verslaving van het consumeren. Broeders en zusters, laten we leven van het brood en de wijn waar God zo genadig in voorziet. Dat is leven in overvloed!

Ds. N.M. Tramper, Gouda

Ds Niek Tramper is predikant in de Protestantse Kerk in Nederland en algemeen secretaris van de Europese Evangelische Alliantie. Dit is de bewerking van een lezing die hij dit najaar op een bijeenkomst van de Duitse Evangelische Alliantie hield.

Preek op zondag 10 januari 2010 in de Grote Kerk van Vlaardingen over Handelingen 4 vers 32 – 5 vers 11, in verband met wat op de Bijbelkringen besproken is en ook met het oog op de komende actie Kerkbalans. Ds. N.M. Tramper.

´Vertel me hoe je over geld denkt en ik zal zeggen hoe je over God denkt´

Het is geen dagelijks onderwerp van gesprek: hoe we met geld omgaan en ook ons geefpatroon. Er rust een soort taboe op. Over ons inkomen en ons uitgavenpatroon praten we zelfs minder makkelijk dan over seksualiteit. Het is een gewaagd onderwerp. Er wordt niet of weinig over gepreekt. Het risico is er ook dat we het voor aan ander beter weten dan voor ons zelf (of dat de predikant het beter weet dan de gemeente – ik moet me ook nu er helemaal bij insluiten). Maar…we moeten het er wel over hebben! ´Vertel me hoe je over geld denkt en ik zal zeggen hoe je over God denkt´ (B. Graham). De manier waarop we in onze kerk met geld (of gebrek aan geld) omgaan, heeft dus alles met ons geestelijk leven te maken. Luther zei: wij mensen hebben het nodig drie keer bekeerd te worden, eerst in ons hart, vervolgens wat betreft ons verstand en in de derde plaats in onze portemonnee. Jezus spreekt twee keer zoveel over het omgaan met geld en goed dan bijv. over seksuele kwesties. Hebzucht wordt door de apostel Paulus (in 1 Tim. 6 vers 10) de wortel van alle kwaad genoemd. Hebzucht betekent dat je méér geld voor jezelf houdt dan je strikt nodig hebt. Dat is de aanleiding tot allerlei kwaad onder de mensen.

We mogen er in de kerk beslist niet over zwijgen. Vooral nu het erop lijkt dat de geestelijke bediening, het werk in onze kerk, afhankelijk is gemaakt wordt van de beschikbare financiën. Financiën (of liever: gebrek eraan) als sleutel voor de dienst van God. Dat is toch de ongekeerde wereld! Heb je zoiets ooit bij Jezus en bij de apostelen gehoord, dat ze zeiden: ´we houden op met verkondigen van het Evangelie, het bevrijden van gebonden mensen en het genezen van de zieken omdat de financiën ontoereikend zijn?? Kan het ooit zover komen dat de aankondiging van Gods Koninkrijk afhankelijk wordt van de surrogaatgod Mammon? Dat is toch de onzin gekroond! En toch begint dat er bij ons hard op te lijken. Daarom hebben we op dit punt bekering, een omkeer van denken nodig. Als ons geestelijk verlangen, als datgene waartoe we als geroepen zijn als gemeente, niet meer bepaald wordt door de kernwaarden van het Koninkrijk, maar door de financiën, moeten we het ergste vrezen.

Investeren in iets dat blijvende waarde heeft

In Hand. 4: 32-37 valt het op hoe de christenen hun bezit delen met elkaar. Er is niemand die tekort komt. De rijken zorgen voor hen die behoeftig zijn. Ze zijn één met hart en ziel. Je moet dit overigens niet lezen als een soort communistisch ideaal. De communisten zeiden: ´het jouwe is ook het mijne, laten we samen delen´. De christenen zeiden: ´als het nodig is, is het mijne ook het jouwe´. Het was dus helemaal niet zo dat je geen bezit mocht hebben. Kijk maar in Hand. 5 vers 4. Je kon er in alle vrijheid over beschikken. Maar ze legden er geen eigendomsclaim op. Als het nodig was verkochten ze met gemak een deel van hun bezit en stelden de opbrengst ter beschikking aan de gemeenschap.

Nu kun je zeggen dat het in ons economisch bestel zo niet werkt, dat je dit verhaal vooral niet moet lezen als een voorschrift. Maar zo makkelijk kunnen we ons er niet van afmaken. Er is een duidelijke reden waarom de christenen dit deden. Er zit een principe achter dat vandaag nog wel eens héél belangrijk zou kunnen zijn. Daarvoor moeten we even terug naar het onderwijs van Jezus. In de gelijkenis over de onrechtvaardige rentmeester (in Lucas 16) heeft Jezus dit duidelijk gemaakt. Geld is niet neutraal, geld is eerder een demonische kracht, een verslavende macht. Het is een god waar mensen alles van verwachten, god mammon, maar die je diep kan ontgoochelen. Geld maakt als regel geen vrienden, eerder vijanden. Het vervreemdt mensen van elkaar. Het kan je ontzettend eenzaam maken. En het vervreemdt je van God. Maar nu zegt Jezus niet dat je het geld dan maar moet mijden, want dat kun je niet, nee je moet het verstandig gebruiken. Gebruik die mammon nu juist om je vrienden te maken, zodat ze u zullen ontvangen in de eeuwige tabernakelen (Lucas. 16: 9). Dat wil zeggen: investeer je geld in de dingen die je niet met geld kunt kopen, zoals vriendschap, gemeenschap, een schat in de hemel, in eeuwige tenten. Die tenten zijn een beeld van de komst van het Koninkrijk, zoals de Israëlieten zich dat voorstelden: een groot oogstfeest in tenten.

Dát is het wat de eerste christenen deden. Ze gehoorzaamden aan het onderwijs van Jezus: verkoop wat je hebt en geef het geld aan wie het nodig heeft en je zult een schat hebben in de hemel. Stel je voor dat je geld in één klap bijna niets meer waard wordt door een beslissing van de Nederlandse bank die binnenkort wordt genomen. Wat zou je doen met je spaarcenten? Je zegt vast: ´Ik probeer het om te zetten in iets van blijvende waarde, een huis, land, of een schilderij van Van Gogh of zo.´ Zodat ik mijn vermogen niet verlies.´ (Het voorbeeld ontleen ik aan ds. W.Rietkerk). Nu, we kunnen er zeker van zijn dat vroeg of laat ons geld, onze aandelen, effecten niets meer waard zijn. Dat is trouwens al gebeurd in de afgelopen kredietcrisis. Daarom zegt Jezus: ´Ga er wijs mee om, investeer het in het goed dat niet vergaat, in een vermogen in de hemel.´ Augustinus zegt in een preek over Psalm 37: ´Geef je geld in bewaring bij de armen! God zal ervoor zorgen. Hij is een veel betere schatbewaarder dan alle banken bij elkaar. Die kunnen omvallen, maar God is betrouwbaar. Hij zal je te zijner tijd uitkeren in een overvloedige maat´.

Waaraan je geeft, daarmee weet je je verbonden

Die eerste christenen investeerden dus in de gemeenschap (koinonia). Ze zetten zich ervoor in. Waarom deden ze dat? Je kunt erop rekenen dat het mensen waren zoals wij, net zo zuinig als ons. Het is eenvoudig: Waaraan je geeft, daarmee weet je je verbonden. En omdat ze door de genade van God een diepe band met Christus hadden gekregen, hadden ze ook alles over voor Zijn lichaam. Het kruis had grote betekenis gekregen: de verticale balk van de verbondenheid met Jezus, die de horizontale balk draagt: de verbondenheid met de broeders en zusters. Die eenheid is je geschonken, maar God vraagt tegelijkertijd dat je je ervoor inzet. Zodat het zichtbaar, merkbaar is dat je bij elkaar hoort. Ik vind dat nog steeds onovertroffen weergegeven in vraag en antwoord 55 van de Heidelbergse Catechismus. Je hebt in Christus heel veel schatten en gaven gekregen. Omdat jij het eigendom bent van Hem, is ook je bezit van Hem, je deelt het als het ware met Hem. Daarom kun je het ook –gewillig, van harte-  delen met de ander (je gaven, je tijd, je studie, je geld…). Het is eigenlijk van Christus, maar jij mag er over beschikken om ervan te genieten en om ook anderen ervan te laten genieten. 

Daarom kan het in Gods Koninkrijk niet zo zijn dat een paar mensen alles hebben en anderen helemaal niets. Want we behoren tot één gemeenschap, één koinonia. En de dimensies van die koinonia zijn heel wijd geworden, die omvat onze eigen gemeente, dat zeker! De apostel Paulus zegt in Gal. 6 vers 9 en 10 dat we goed moeten doen aan allen, maar toch vooral aan de geloofsgemeenschap, aan de ´huisgenoten van het geloof´. We geven als het goed is van harte voor de kerk hier, maar evengoed aan de wereldwijde christelijke gemeenschap, waar de rijkdom en armoede nog zeer ongelijk verdeeld zijn. Stel je maar eens voor wat de christenen in de 22^e eeuw over ons over ons zouden zeggen (als Jezus nog niet is teruggekomen). Zullen ze zeggen: ´die christen van toen stonden bekend om hun vrijgevigheid!´ of zullen ze zeggen: ´ongelooflijk dat die rijke christenen toen de hand op de knip hielden, terwijl ze in het zuiden op een houtje beten..´?

Is de verkondiging afhankelijk van de vrijgevigheid?

In Hand. 4 vers 33 lezen we dat de apostelen met groot enthousiasme de opstanding van Jezus verkondigden. Hebt je je wel eens afgevraagd hoe zij nu in hun onderhoud voorzagen? Waarschijnlijk leefden ze van de gastvrijheid en de vrijgevigheid van de mensen onder wie ze werkten. Later werd dat ook een soort recht: ze werden vrijgesteld om het Woord van God te verkondigen en werden onderhouden door de gemeente. Van dat recht mocht een apostel gebruik maken. ´Een dorsende os mag niet gemuilband worden´. Daarmee werd een zekere traditie van Israël gehandhaafd, namelijk dat de priesters en Levieten in hun levensonderhoud voorzagen door de tienden die de andere Israëlieten opbrachten. Ze hadden aanvankelijk ook geen land om te bewerken. Als het goed is geven wij ruimhartig voor de mensen die elementaire levensbehoeften zoals eten en drinken, onderwijs, gezondheidszorg, en recht missen (diaconaat), maar even ruimhartig voor de kerk: zodat de verkondiging doorgaat, dat dat in een goede ruimte gebeurt, dat er musici en kosters zijn enz. 

Maar het is wel opvallend dat de apostel Pauluszelf het zo niet wilde. Hij wilde voor zichzelf zorgen en de gemeente niet tot last zijn. Daarom combineerde hij zijn werk in de verkondiging met het maken van tenten en de leerbewerking. Dat handwerk kon hij overal wel uitoefenen. Ik heb het in Roemenië vaak meegemaakt, vooral bij de Baptisten waar enkele voorgangers halftijds dienden in een gemeente van meer dan duizend mensen en dus voor een groot deel voor hun eigen inkomsten zorgden. De kerk was daar helemaal niet zo afhankelijk van betaalde beroepskrachten. Het gebrek aangeld was geen verhindering voor de dienst van het Evangelie en de groei van de gemeente, integendeel! We moeten ons niet zo druk maken over de financiën, alsof de kerk een bedrijf is, een winkel waar alles keurig op de schappen staat en er genoeg geld in de kas is. We moeten ons er echt over bekommeren dat de kerk haar ´core-business´ doet, dat waartoe ze geroepen is. We moeten ons zorgen maken over ons geestelijk leven en over het werk van de Geest. Als het geestelijk leven bloeit, als het gebed leeft en de opstanding van Jezus met grote kracht wordt verkondigd (4:33), komt het geld er echt wel!

Pas op dat je je ziel niet kwijtraakt

Wat was nu de zonde van Annanias en Saffira in Hand. 5? Konden ze niet vrij beschikken over wat ze bezaten? Ja dat konden ze (vs 9). Het punt is niet dat ze iets voor zichzelf houden, maar het punt is dat ze logen, logen tegen de Heilige Geest. Ze ´gappen´: ze drukken dingen achterover die voor God bestemd zijn. Meteen komt de geschiedenis van Achan in beeld, die achteroverdrukte wat voro God betsemd was bij de verovering van de stad Ai (Jozua 7). De diepste reden is dat de geldgod in hun leven toch meer te zeggen had dan ze wilden toegeven. Dan komt alles onder hoogspanning te staan. God is zo jaloers op Zijn eer. Het is zo riskant om maar steeds tegen de bedoeling van de Heilige Geest in te gaan. Van A en S staat dat ´hun ziel van hen uitging´ (ekpsuchè). Dat is een woord dat zegt dat ze hun ziel kwijtraakten (en daar zit Gods woede over het bedrog achter, dat Hij de gemeente heilig en hoog wil houden). Het dramatische moment is niet dat ze de geest geven, maar dat ze al eerder de geest hebben gegeven door in de ban van Mammon te raken. ´Zeg me wat geld je doet, en ik zal zeggen wat je met geld doet, ik zal ook zeggen hoe je met God en men mensen omgaat…´ Het is nauwelijks te bevatten, hoe riskant het is om de schone schijn op te houden. Te doen alsof je door de Geest wordt geleid, maar intussen wat financiën betreft toch echt je eigen zin doen. Dat gaat ook nu niet goed. Het drukt ons wel met de neus op het risico als ons bestedingspatroon helemaal niet overeenkomt met onze vrome woorden. Juist uit ons omgaan met geld en goed, en juist in ons geefgedrag blijkt of we onze ziel aan het kwijtraken zijn, of we met (Gods) vuur spelen zonder dat we het doorhebben.

We hebben een andere houding nodig

Ons geefpatroon is niet om over naar huis te schrijven. Ik weet wel – en het blijkt gewoon uit de cijfers- dat u de hand op de knip houdt, omdat u zegt: ´ja, maar ik ga niet voor die vrijzinnige zustergemeente geven´ (dat hoor ik wel eens) en omgekeerd zal het ook wel gezegd worden (maar dat hoor ik niet): ´ik ga niet voor die traditionele bonders geven´. Daardoor kunnen we in 2015 nauwelijks nog 4 predikanten onderhouden in de hele PGV, terwijl dat er 10 jaar terug 10 waren. Het punt is dat we de kerk zien als een groep gelijkgezinden, en niet als gemeenschap van Christus, waar we als broeders en zusters aan elkaar gegeven zijn. Niet alleen binnen de wijkgemeente, maar ook als Protestantse Gemeente van Vlaardingen. Maar die houding past niet, die is ´vleselijk´. Het is nodig dat we samen inzien dat de kerk Gods eigendom is (niet van ons), maar óók dat Hij ons verantwoordelijkheid heeft gegeven om dankbaar ter beschikking te stellen wat we hebben gekregen. We geven het aan Hem, zoals de wijzen hun schatten uitstalden voor het Koningskind. Ze hebben Maria en Jozef niet voorgeschreven wat ze ermee moesten doen. Op dit punt hebben we bekering nodig. Maar we moeten, anderzijds, óók het besef hebben dat het onze kerk en onze gemeente is. Waar je je mee verbonden weet, daar geef je aan. We moeten ons opnieuw en steviger verbinden aan onze (wijk)gemeente, haar ruimhartig van middelen voorzien. Dan zal de hele kerk er ook van profiteren. Als we de hand op de knip houden, waarom zijn we dan verbaasd dat de kerk kwijnt als een plant die geen water krijgt en op den duur verdort en sterft? 

Recent onderzoek wees uit: christenen geven 2, 3 % van hun inkomen aan de kerk. Stel dat nog eens hetzelfde percentage aan andere doelen wordt besteed, dan kom je aan ongeveer 5 %. Stel nu eens dat dit 10% zou worden, wat zou er dan niet opnieuw veel geld vrij komen voor de dienst in Gods Koninkrijk! Voor diaconale ondersteuning, voor evangelisatiewerk, voor kerkplantingsprojecten… Maar ik vraag het me af, of we het wijs besteden zouden, of we zo´n ´luxe´ aan zouden kunnen. Want als we geen geestelijk inzicht hebben, zullen we ook de middelen niet verstandig besteden. Hebben we ons nooit afgevraagd waardoor het financieel zo veel minder geworden is. Kun je dat afdoen met ´de secularisatie´? Of missen we geestelijk onderscheidingsvermogen? Is de kerk toch een bedrijf, een winkel geworden waar we nog zo goed op proberen te passen, maar waar de innerlijke glans en kracht ontbreekt? Veel jongeren beleven de christelijke gemeenschap heel ergens anders dan in de kerk zoals die er al eeuwen is. Kan dat nog hersteld worden? Het kan alleen als we Christus´ woorden gaan gehoorzamen op dit punt. Dan gaan we ook in Protestantse Kerk heel anders tegen de financiën aankijken, maar ik voorspel u dat het niet zonder crisis en niet zonder conflicten zal gaan, want we geven ons oude patroon, ons oude denken, niet zomaar gewonnen!

Stel God op de proef!

Ik wil het concreter proberen te maken. De Bijbel zegt: wat je zaait dat zul je maaien. Als je karig zaait, zul je ook weinig oogsten. Geef opdat je zult ontvangen. Hebt u dat nooit uitgeprobeerd, deze wet van het Koninkrijk? Het is veel zaliger (gelukkiger, fijner) om te geven dan te ontvangen. Als regel heeft ons geefgedrag nauwelijks consequenties voor ons verdere bestedingspatroon. We houden nog evenveel over om te kopen, we hebben er geen week minder vakantie. Geven is van onze rijkdom, niet van onze armoede. Daarbij komt dat we ons meestal in de kringen begeven die evenveel te besteden hebben als wijzelf; we zien het verschil niet, ook niet de grote kloof tussen arm en rijk, tussen overdadig en behoeftig. Pas wanneer je in Afrika bent geweest, of in Moldavië of sommige gebieden van Roemenië, slaat de schrikt je om het hart. Wat consumeren we op dit kleine stukje aarde niet op grote schaal en dat ten koste van miljoenen die van nog geen dollar per dag moeten rondkomen! We (ik net zo goed als u) worden uitgenodigd door de hoge God om het anders te doen. Eerst zaaien, eerst maar onze giften doornemen als het loon binnen is, vóór alle andere uitgaven. Niet van het overschot delen, van wat je toch al kon missen, niet het kreupele en de aangetaste dieren van je veestapel, de afdankertjes (waar de profeet Maleachi over klaagt), maar zo geven dat je je ook iets moet ontzeggen… Geef het weg, gooi je brood uit over het water en je zult het vinden na vele dagen. Stel God op de proef over deze ´wet´ van het Koninkrijk! Je zult niet met legen handen komen te staan, integendeel. Hij zal het rijkelijk vergoeden!

God stelt ons op de proef!

Je vraagt je misschien af: wat is nu een goede maat? Hoeveel moet ik geven? De goede maat is die van de liefde. We zullen een hart moeten hebben dat is aangeraakt, dat van binnen is veranderd. In het Oude Testament gold de maat van de tienden (dat was onder de ´oude´ bediening van de wet). De tienden werden bij de priester gebracht, maar de brenger mocht er zelf nog van meegenieten samen met de priesters (zie Deut. 14 – 16). Als we 10% weggeven van wat we verdienen (en je kunt ook nog een heleboel aftrekken), wat merken daar eigenlijk van? Zou die 10% daarom misschien niet een ondergrens zijn? Geeft echte liefde niet veel méér? Want wij bevinden ons in de ´nieuwe bediening´, van de Geest, van de genade. In 2 Kor. 8 (vers 8 en 9) toetst de apostel Paulus de vrijgevigheid van de Korinthiërs. Hij zegt: ´ik zeg dit niet als een bevel, maar ik wil nagaan of uw liefde oprecht is. Maak me wat dat betreft niet beschaamd. Want je weet toch wat Jezus heeft gedaan?´ Hier ligt zo´n enorme aansporing. Hij was oneindig rijk, onvoorstelbaar: Hij deelde in de glorie van de Vader, de aanbidding van de engelen, de macht over deze wereld. Maar Hij heeft dat alles losgelaten. Hij werd arm om ons rijk te maken.

´Vertel me hoe je over geld denkt en ik zal je vertellen hoe je over God denkt´. We hebben een paar dingen meegekregen om over na te denken en over te bidden en misschien met Gods hulp te veranderen: investeer in de gemeenschap, probeer het maar uit: geef weg en je zult overvloedig terugkrijgen. Laten we het doen omdat Christus alles voor ons overhad, alles gaf, omdat we van Zijn liefde leven. Amen

Podcast over Dostojevski e.a.

https://schatkamer.beeldengeluid.nl/serie/2101608030024944131/de-boekenkast/aflevering/2101608120107551431

(Seminar Jeruzalem 22 juni 2010, versie 1, N.M. Tramper, brede verkenning)

1. God eren in de context van het gezin of de familiekring vereist een zeker vorm van ´liturgie´. Aanwijzingen voor die liturgie zijn vooral te vinden in de Thora en de Psalmen en in de manier waarop het Joodse volk haar traditie overdraagt aan de volgende generaties.
2. Liturgie = de stilering van de omgang met de Eeuwige, als antwoord op Zijn beloften en eisen, en de stilering van de omgang met elkaar in de tegenwoordigheid van de Eeuwige. Stilering betekent het aanbrengen van een vaste orde in de tijd en in de ruimte van het dagelijkse leven, waardoor we Hem eren. Denk in dit verband alleen maar aan de sabbat als ´ziel der schepping´. Liturgie betekent de ´stilering´ van de dag, van de week, van het jaar en van het hele leven.
3. Noodzaak. Een pragmatische, utilistische en op zichzelf gerichte cultuur kenmerkt zich door verlies van de ware liturgie en eredienst. Je zou ook kunnen zeggen dat de ´eredienst´ zich verlegt in de richting van surrogaat-goden (de ´idols of our time´). Tenslotte blijft de mens onuitroeibaar religieus; hij blijft aandacht besteden aan dat wat hij vereert. Een (gezins)liturgie geworteld in het Woord van God en in de Joodse en/of christelijke traditie is nodiger dan ooit (in een samenleving getekend door communicatie via muziekclip en twitter, persoonlijke vrijheid en in de zorg om ´eten, drinken en kleding.´)
4. Liturgie en eredienst bieden ons niet alleen de gelegenheid God te dienen en de danken, maar brengen ook orde en houvast in het leven (Vaste patronen zijn voor kinderen belangrijk!), helpen ons boven onze stemmingen en emoties uit te komen, helpen jonge mensen kernwaarden van het leven te onthouden en te praktiseren (Stilering maakt overdracht makkelijker!). Liturgie en eredienst bevorderen ook de gemeenschap (tussen gezinsleden en de kring van gelovigen algemeen).
5. Elementen die de gezinsliturgie verbinden met de eredienst in de (Joodse) gemeente.

• de gebeden (o.m. Amida, Berecha en Doechan)
• de lezing van de woorden Gods
• de liederen
• het gesprek (waarbij: het gedenken, de inprenting, de vragen en antwoorden)
• de maaltijd (de symboliek in het eten zelf, in wát we eten, maar ook in het ons onthouden van voedsel)
• de gave (het offer, dat wat we geven voor God en voor de naaste)
• de zegen (specifiek)
• de symbolen (zoals bijv. het handen wassen, de bekers met wijn en de challot aan het begin van de sabbat en bij de Joodse feesten: de loofhutten, het verwijderen van het gezuurde brood…enz.)

6. Tekstgedeelten (een paar voorlopige suggesties):

1^e Testament: Exodus 12 vers 25 – 28; Numeri 6 vers 22-27, Deut. 6 vers 4 – 9 en 20 – 25; Jozua 4 vers 19 – 24; Nehemia 8 vers 14 -19; Job 1 vers 5; Psalm 78 vers 3 – 8; Psalm 116 vers 12 – 19; Psalm 141 vers 1 en 2;

2^e  Testament: Lukas 18 versa 15- 17; Handelingen 2 vers 42 – 47; Hand. 13 vers 1- 3; Efeze 5 vers 18 – 21, 22 – 25 en 6: 1- 4; Kol. 3 vers 16 – 23; 2 Tim. 3 vers 10, 11 (Paulus à Timotheüs).

Literatuur:

R & M. Berkowitz, ´Celebrating the Sabbath, the Messianic Jewish way´, Baltimore, 1989

D. Bonhoeffer, ´Leven met elkander´, Zoetermeer, 1987 (vert.)

T. Brienen, ´Oriëntatie in de liturgie´, Zoetermeer, 1992.

M. van Campen, ´Aangaande mij en mijn huis´, Zoetermeer 1998

Arthur Green,´En dit zijn de woorden´ (De taalschat van de Joodse spiritualiteit in 149 sleutelwoorden), Kampen 1999.

Albert Guigui, ´Oude bron, levend water´ (Spiritualiteit van de joodse geloofstraditie’, Tielt, 2004.

E. Ramon, ´Moeder, vader, sabbat en God´, in ´Wees heilig´ (Mc. Mulder en A. Noordegraaf, ed.), Zoetermeer 2009, p. 86-97.

R. Webber, ´Planning Blended Worship´. (The creative mixture of old and new), Nashville, 1998.

———————————————————————————————————————————

De brede verkenning vraagt vervolgens toespitsing: ik stel voor om vooral aandacht te geven aan de plaats van het gebed in de gezinsliturgie. Met daarin nog weer een toespitsing op het zegengebed (Beracha).

Suggestie voor de voorbereidingsdag Israëlreis in Ede: Eerst de bredere verkenning uitwerken aan de hand van twee teksten. Daarna in juni toespitsen op de vragen over de plaats en de functie van de zegen/het zegengebed. Ik stel voor 22 juni als teksten voor: Genesis 48 vers 1 – 16 (Jakob zegent de zonen van Jozef) en Lukas 18 vers 15-17 (Jezus zegent de kinderen).

Dinsdag 25 mei:

1. Korte introductie op het thema, het belang ervan in het kader van de studiedriedaagse op het Schechter-instituut in Jeruzalem.
2. Korte introductie op het ´ontvankelijk lezen van de Schrifttekst´ (de goede volgorde: observatie, interpretatie en applicatie!) In Chavruta (twee- of drietallen) aan de slag met de volgende teksten.
   1. Deuter. 6 vers 4 – 9 (´Shema)
   2. Koloss. 3 vers 16 – 23 (´Huistafels´)
3. Uitleiding
   3. Verzameling uitkomsten gesprekken en trekken van conclusies
   4. Verwerking van dit leesproces. Hoe hebben we dit ervaren? Wat hebben we ervan geleerd? Wat verwachten we in juni?

Ontmoeting op een Franse camping

In de hete zomer van 2003 bevonden we ons een paar dagen op een kleine camping in de Franse Alpen. Rondom ons uitsluitend Franse gezinnen. We vonden het wel best want Nederlanders zijn luidruchtig en maken het vaak laat voor hun tent. Meteen viel ons op dat een jonge Fransman vaak alleen bij de beek zat of stond. Uit zijn houding kreeg je de indruk dat hij uit de Bijbel aan het lezen was en soms leek hij in gebed verzonken. Zoiets zie je een Fransman niet snel doen en publique, zeker niet op een camping. Nederlanders trouwens ook niet. We maakten spoedig kennis met hem en raakten in een intens gesprek gewikkeld. Het bleek een jonge theoloog, die binnen afzienbare tijd tot priester gewijd zou worden in Nancy. Op zich niet zo vreemd. Verrassend was wel wat hij vertelde over een nieuwe beweging in de Rooms-Katholieke kerk met de naam Chemin Neuf. Het bleek te gaan om een jongerenbeweging, zo´n dertig jaar geleden in Frankrijk ontstaan. Via die beweging had Hij God echt gevonden, had hij een opleiding gevolgd als jeugdwerker en evangelist en was hij later theologie gaan studeren. Chemin Neuf is een lekenbeweging die zich richt op geestelijke vernieuwing van de kerk, op jeugdwerk en evangelisatie. Inmiddels is het werk enorm gegroeid, en verspreid over 35 landen. De jonge priester vertelde er vol vuur over en onze interesse was gewekt. Dat zo´n enthousiaste beweging was gegroeid in die oude, traditionele, liturgische kerk, in het door en door seculiere Frankrijk!

Een dreigende sluiting voorkomen

Een paar jaar geleden werd het Benedictijnerklooster, de St Paulusabdij, in Oosterhout gesloten. Een enorm complex, met een grote kerk, prachtige bakstenen gewelven, een boerderij, tuinen.  Althans de sluiting dreigde, omdat de broeders te oud werden. Ze konden de dagelijkse getijden op den duur niet meer volhouden met hun kleine groep. De gebeden die ze hier meer dan een eeuw hadden volgehouden, moesten noodgedwongen stoppen omdat ze toe waren aan het verzorgingstehuis. Maar de toenmalige bisschop van Breda, Muskens, liet het er niet bij zitten. Twee keer deed hij een verzoek aan Chemin Neuf om een team ter beschikking te stellen voor Nederland. Ze weigerden eerst, maar uiteindelijk kwam er een kleine internationale groep, met een Franse theoloog, een Belg, en Duitse en een Hongaarse. In Nederland voegden enkele gezinnen uit de buurt zich erbij. Zo begon Chemin Neuf in het enorme complex in Oosterhout en kon het klooster voorlopig zijn bestemming houden.

Ervaringen bij CheminNeuf

Twee keer hebben we een korte periode bij Chemin Neuf in Oosterhout doorgebracht, om meer tijd te nemen voor bezinning en gebed en vooral ook om te zien hoe het daar toegaat. Wat allereerst opvalt is de grote gastvrijheid in de lijn van wat Benedictus voorschreef. In iedere gast ontmoeten en verwelkomen we Christus, zeggen zij. Het tweede dat opvalt is de rust en aandacht waarmee alles gedaan wordt: de getijden, het werk in en rondom de gebouwen, de verschillende conferenties. Aan de wortel van dat alles staan de ´geestelijke oefeningen´ die ze ontlenen aan Ignatius van Loyola, de stichter van de orde van de Jezuïeten. Er is een intense en diepe concentratie op de omgang met God. Ignatius roept bij Protestanten heel andere gedachten en gevoelens op, want de Jezuïeten waren grote vervolgers van de Joden en de Protestanten aan het eind van de Middeleeuwen en in de tijd van de Reformatie. Maar wij leerden hier heel andere kant kennen. Wie de ´Geestelijke oefeningen´ van Ignatius leest en volgt, komt diep onder de indruk. We vergeten ook vaak dat de Jezuïeten veel toegewijde zendelingen voortbrachten die met gevaar voor eigen leven naar China en Japan zeilden om het Evangelie te verkondigen.

Ten dienste van de hele kerk

In Oosterhout is Chemin Neuf heel voorzichtig begonnen de kerngroep van broeders en zusters, getrouwd en ongetrouwd, uit te bouwen. Sommige kerngroepleden wonen buiten het klooster. Het is bepaald geen statisch geheel. Er zijn ook Protestantse leden in de kerngroep. De buitenlanders leren eerst goed Nederlands. Ze willen er vooral zijn ten dienste van de kerk, zowel de Katholieke als de Protestantse. Elke zomer organiseren ze een grote conferentie voor echtparen en (jonge) gezinnen en ze richten zich daarbij op herstel van huwelijk en gezin. Er zijn bijeenkomsten waarin geestelijke begeleiding wordt gegeven, gericht op innerlijke genezing. Wekelijks komt een grote tienergroep naar het klooster. Opmerkelijk dat jongeren zich aangetrokken weten. Ze voelen zich serieus genomen en ze weten dat het gaat om een radicale boodschap, geloof, omkeer in je leven en het volgen van Jezus.

Wat doet een Protestant in zo´n omgeving?

Als je als Protestant voor het eerst in een klooster verblijft, voel je je misschien een vreemde eend in de bijt. En eerlijk is eerlijk: er is zoveel kostbaars in onze eigen Protestantse traditie dat we tot onze schade links laten liggen. Maar wij hebben sterk de gedachte dat in het contact met Chemin Neuf juist een aantal punten die we als Protestanten vergeten zijn, weer naar boven komen, zoals: de waarde van het geestelijk leven; de innerlijke en geestelijke band met God. Maar ook het belang van de gezinsliturgie, samen bidden en zingen aan tafel, de dagelijkse gebedstijden, de eenheid tussen ons gebed en ons werk. Bij ons staat de zondag nogal los van de andere weekdagen. En vergeet niet: de waarde van het elkaar belijden van schuld, een vorm van biecht. Dat zijn allemaal dingen die in de eerste eeuw van de Reformatie erg belangrijk waren. Het is opvallend dat juist zo´n beweging van jongeren in de Rooms-Katholieke kerk ons daar weer aan herinnert!  

Kort en goed: aanbevolen om een paar dagen in de St Paulus abdij in Oosterhout door te brengen, maar wees er op tijd bij. De weekends zijn al lang van te voren volgeboekt. Kijk voor meer info op www.paulusabdij.nl. Of zoek bij Chemin Neuf Nederland.

Ds. Niek en Jenny Tramper

Artikel (meditatie) voor ‘Uitzicht’, Vlaardingen, juni 2010
Ds. N.M. Tramper

U kent misschien wel de uitspraak van Calvijn: ´Waar het vuur is van het geloof is de rook van de twijfel.´ Het is de ervaring van al Gods kinderen dat het geloof wordt bestreden. Van buiten af, door de woorden en de houding van mensen, van binnen uit door de aanvallen van de Boze, door ongeloof en twijfel. De zekerheid van een oprecht geloof is een kostbaar maar ook een zeldzaam goed. Hoe komt het dat er zo weinig vuur is, en vaak zoveel rook? Daar moeten we onszelf op onderzoeken. We doen dat in het licht van de ontmoeting van Christus met zijn discipel Thomas (Johannes 21 vers 24 – 31).
Bij Thomas was het vuur van het geloof aan het uitgaan terwijl de rook van de twijfel dichter werd. Thomas was de denker onder de discipelen. Hij was niet snel te overtuigen. Hij had een bijnaam: Didimus. Daarmee wordt gezegd dat hij er één van een tweeling was, maar het kan ook betekenen dat hij vaak op twee gedachten hinkte.
Waar komt Thomas´ onzekerheid vandaan? Hij had de Heere Jezus niet gezien! En waarom had hij Hem niet gezien? Omdat hij er niet bij was die eerste dag van de week.  Dat heeft hem een week eenzaamheid en verdriet bezorgd. Er was maar één vastheid voor hem overgebleven, namelijk dat alle vreugde die hij in Christus had gevonden nu kwijt was. Hij had Jezus zien sterven aan het kruis. Jezus´ graf was de laatste zekerheid voor Thomas. En wat hij hoorde van de andere discipelen was té groot voor hem. Het Evangelie was te groot voor zijn verstand. Zo gaat het meestal met een mens, die het Evangelie hoort, bij wie het begint door te dringen, die geeft zich niet zomaar gewonnen. Er zijn wel duizend bezwaren.  Als iemand tegen ons zegt: ´In mijn rechterhand heb ik de zekerheid, en in mijn linkerhand de twijfel´ dan zeggen wij: ´Geef mij toch maar de linkerhand.´ Je grijpt de twijfel liever aan dan de vastheid van het Evangelie.  Je zegt: ´Laat me éérst zien. Laat me éérst ervaren dat het zo is. Ik moet éérst de diepte van mijn schuld zien, ik moet éérst een bijzondere indruk hebben van de genade Gods, anders kan ik het niet geloven.´
Als jong student had ik vaak gesprekken met mijn oma, die nu al 20 jaar geleden gestorven is. Ze vertelde me meer dan eens hoe háár grootvader tot zekerheid was gekomen. Hij had aan de rand van het water gestaan, door wanhoop gedreven. Het was een diepe weg voordat Christus hem vond. ´En zó zal het moeten gaan´, zei ze, ´en dat is met mij nog niet gebeurd´. Ik antwoordde dan dat de Heere met ieder een andere weg gaat en dat de Heere Jezus heeft gezegd: Zoekt en gij zult vinden, klopt en u zal worden opengedaan. Dan zei ze: ´Jij neemt het zo makkelijk, een mens zoekt zo maar niet´. Daarop vertelde ik haar hoe Christus mij, tegenstribbelend mensenkind, te sterk was geworden en dat ik door veel berouw Hem had gevonden. Maar, dat anderen worden getrokken door de grote liefde van de Heere. Toch begreep ik haar wel. Eigenlijk zei ze: ´ik moet het eerst ervaren, dan zal ik het geloven.´ 
Welke medicijn reikt Jezusaan voor twijfelaars?
Hij stuurt  boodschappersvan het Evangelie op ons pad. Het kan een predikant zijn, maar ook een familielid of een vriend, die ons zegt: ´Wij hebben de Heere gezien´.  En inderdaad, met hun geloof kunnen we het niet doen, maar ze brengen ons vaak wel waar we zijn moeten. Het siert Thomas dat hij zich toch laat overtuigen en dat hij is er een week later bij.  Let er nu vooral op hoe Jezus zijn wankelmoedige discipel tegemoet treedt. Hij veroordeelt hem niet maar Hij komt naar hem toe met de stigmata, de littekens van zijn wonden. Jezus zou toch ook zonder littekens, met een volkomen lichaam opgestaan kunnen zijn? Waarom draagt Hij als de Opgestane de littekens van het lijden? Augustinus zegt: ´Als Hij de littekens op zijn lichaam niet had bewaard, had Hij de wonden in ons hart niet kunnen genezen.´ Jezus ontvangt Thomas niet in zijn hoogheid, maar in zijn nederigheid. Hier is de Herder die er staat als het Lam. Wat Thomas ziet en aanraakt is Jezus in zijn mensheid, maar wat hij belijdt is Jezus in zijn Godheid. Hier breekt het geloof van Pasen door. Nu hij ziet, kríjgt hij andere ogen!
Ooit had een boer een rebelse zoon. Die jongen deed hem veel verdriet. Elke keer als het weer raak was, sloeg hij een spijker in een zolderbalk. Zo kwam er een heel rijtje spijkers in die balk. Op een keer kwam de jongen boven en zag hij de spijkers. ´Vader, waarom die spijkers in het hout?´ Toen legde die vader uit dat elke spijker een dag vol tranen had betekend. De jongen begon in te zien wat hij gedaan had. Het raakte hem diep en hij vroeg om vergeving. Toen gingen ze samen naar boven en één voor één werden de spijkers eruit getrokken. Als de jongen later nog eens bovenkwam zag hij de gaten: die vormden een aanklacht tegen zijn misdragingen, maar ook waren ze het teken van vergeving die hij van zijn vader had ontvangen.
Jezus zegt: ´Zalig, eeuwig gelukkig, zijn zij die niet gezien en nochtans geloofd zullen hebben´. Hoe kan dat, niet zien en toch geloven? Als we éérst willen zien en ervaren, houden we de twijfel vast. Is dat ten diepste niet onze hoogmoed? Wel behouden willen worden, maar op eigen voorwaarden! We proberen nog goed te leven, we teren op eigen kracht en eigen inzicht. Maar het is het oude ik, het vlees. Wat een genade als we ontdekt worden aan ons verzet! Dan leren we onze wapens in te leveren. Wat dan overblijft is: buiten U is geen leven meer voor mij, arme zondaar. Zonder U kan ik geen stap meer verzetten. Alleen in Uw bloed, in Uw wondenis de vrede van mijn hart. Dan gaat de liefde van Christus ons overtuigen, door de Heilige Geest, die ogen geeft om het onzichtbare te zien, ja om dé Onzichtbare te zien. Dan wordt Christus zo heerlijk, dan wordt je hart vol van de Liefste.  Dan kun je niet meer zwijgen en je roept het uit, net als Thomas: ´Mijn Heer en mijn God.´