Gouda, 1 maart 2020
Via het inloophuis was ze in aanraking gekomen met de mensen van de kerk en met het evangelie, en toen besefte ze: hier heb ik nu heel mijn leven op gewacht. In de dienst op Paasmorgen werd ze gedoopt, deze mevrouw op leeftijd. Ze was wel een beetje zenuwachtig geweest, want het was zo nieuw. Op Tweede Paasdag was ze niet in de kerk, en daar kwam ze later in de week op terug. ‘U zag me niet in de kerk op Tweede Paasdag, maar ik was er wel hoor. Ik was er al heel vroeg. Maar ik hoorde de kinderen zingen, die nog aan het oefenen waren, en toen moest ik zo erg huilen. Ik kon niet meer ophouden. En ik ben in het zaaltje bij de koster gaan zitten. De mensen hoefden mij niet te zien, maar ik heb niets gemist, hoor’. ‘Maar waarom moest u dan zo huilen’, vroeg ik haar. ‘O, snapt u dat dan niet’, zei ze, ‘dat was – ik kan het niet anders zeggen – van blijdschap! Zo’n grote liefde heb ik nooit eerder ervaren. Er waren vaak bittere tranen in mijn leven, maar dit waren tranen van dankbaarheid.’ Ik werd er stil van en wat ze zei deed me denken aan de woorden van Augustinus: ‘Proeven deed ik U en sindsdien honger ik naar U. Mij, lichtgeraakte, hebt U doen ontbranden. En nu sta ik in vuur en vlam voor U.’
Zou dat het zijn bij de vrouw die de voeten van Jezus natmaakt met haar tranen? Tranen van liefde om wat haar is overkomen bij Jezus? Of gaat het om het verdriet over wat er gebeurd is, die momenten dat ze zichzelf niet was, over een leven dat ze niet meer in de hand kon houden, een verleden dat haar aanklaagt? Misschien gaan ze juist samen: de bitterheid van berouw en de dankbaarheid dat het opengebroken is, dat iemand jou heeft gezien en dat die je niet heeft laten vallen. In het zout van haar tranen is voor deze vrouw een nieuwe morgen doorgebroken, van bevrijding, van nieuwe liefde. ‘Proeven deed ik U en sindsdien honger ik naar U.’
De scherpe contrasten in deze geschiedenis vallen op. De evangelist Lukas vertelt over een mens die grip heeft op het leven, die weet hoe alles moet, die zijn rijkdom kan etaleren door gasten te ontvangen. En een mens die stukgelopen is op het leven, op foute keuzes, die daarom terecht gekomen is in de marge. En wie het heeft het begrepen waar het in een mensenleven ten diepste om gaat? Dat is ook de vraag voor ons. En we zien Jezus die het opneemt voor de mens die stukgelopen is, voor een outcast, een afgeschrevene. Dat alleen al is een reden waarom we van dit Evangelie houden toch, en dat we van Jezus houden?
Juist wat ontbreekt in wat de evangelist ons vertelt over de uitnodiging van Simon, de Farizeeër, spreekt boekdelen. Het gebruikelijke ritueel ontbreekt, zoals een hartelijk welkom, een begroeting met een kus, de wangen tegen elkaar. Zoals mannen dat doen onder elkaar, nog steeds in het MO. Het wassen van de voeten, want je kon je gast niet met stoffige voeten laten aanliggen. Een de geurige olie om je op te frissen. Het is er allemaal niet. Jezus kan meteen aanschuiven. Stel je voor dat kennissen of vrienden je hebben uitgenodigd voor de maaltijd. Dat je dan nauwelijks een hand krijgt, dat je niet eens je jas uit kunt doen, dat je meteen aan tafel wordt gezet. Dan zou je je opgelaten voelen, toch?
Het is wel duidelijk: Simon heeft niet veel op met Jezus, maar hij wil zich een oordeel vormen over deze rabbi over wie zoveel te doen is. En misschien kun je hem daarom prijzen, om zijn kritische geest. Want het is toch waar dat je niet alles maar kunt goedpraten. Laat er iemand zijn die zijn mond opendoet als er iets niet klopt, als iemand over de schreef gaat. Laat er verontwaardiging zijn over het kwaad, over het onrecht en over wat mensen zichzelf aandoen! De Farizeeër heeft niet lang nodig om zijn conclusie te trekken: ‘Deze Man zou, als Hij een profeet was, wel weten wie en wat voor vrouw het is die Hem aanraakt, want zij is een zondares.’
De bekende romanschrijver Tommy Wieringa vertelde onlangs hoe hij terugkwam in Nederland na drie maanden in Afrika, waar hij veel vriendelijkheid had ervaren. ‘Nog dezelfde middag werd ik opgejaagd door een buschauffeur van lijn 306 die niet verdroeg dat ik me aan de toegestane snelheid hield en me later op de busbaan luid toeterend voorbijreed…De volgende dag twijfelde ik even bij een T-splitsing. Te lang, volgens een meisje dat ‘achterlijke mongool’ riep. Ik keek haar na, een scholiere te midden van scholieren. Was zij niet goed opgevoed? Of kreeg zij een opvoeding waarin ze mocht worden wie ze was, competitief en egocentrisch, een zelfbewust roofdiertje met recht op voorrang?’ Geen wonder dat de schrijver zijn oordeel klaar had. En er zijn nog wel tienduizend redenen waarom we ons zouden ergeren, waarom we een oordeel zouden vellen en terecht.
Later bedacht de schrijver dat we hier in een klimaat leven van meedogenloze competitie, waarin iedereen wordt opgejaagd door de overheid of de economie. Dat hielp hem om anders te kijken: de buschauffeur die op een werkdag van negen uur maar twee keer een kwartier pauze had, door personeelstekort vaak in het weekend moest werken en altijd tegen de klok reed omdat de roosters zo krap waren bemeten. Het schoolmeisje dat zo lang ze zich kon herinneren van toets naar toets leefde en was grootgebracht in een omgeving waarin altijd werd vergeleken, waarin je altijd beter moest zijn dan een ander.’
Simon is geen onverschillig mens, maar misschien is het probleem dat hij het spel van het leven denkt te beheersen. Dat Hij kan uitmaken waar de grenzen liggen in leer en leven. En dan ga je je al gauw beter voelen dan een ander. Dan is het nog maar een kleine stap om iemand af te schrijven. Dan kom je zomaar in een leven terecht waar geen ontvankelijkheid meer is, geen vergeving en geen dankbaarheid, waar liefde niet kan bloeien. Dan kun je zomaar gaan doorhollen met je eigen verlangen naar prestatie, of reputatie of wat dan ook. Daar legt Jezus later de vinger bij: ‘Aan wie weinig vergeven wordt, die heeft weinig lief.’ Een mens die zichzelf rechtvaardigt, heeft weinig vergeving nodig, maar die kent de ruimte van de liefde ook niet. En dat kan zomaar ons hart binnensluipen, of een gezin of de gemeente. Zullen we onszelf daarop onderzoeken?
En dan deze vrouw. Zij hoort er niet bij. Zij past niet in dit gezelschap. Zij past nergens bij. Ongehoord, wat zij doet. Jezus’ voeten met haar tranen nat maken, haar haar losmaken om Zijn voeten af te drogen, Zijn voeten kussen, de zalving met kostbare olie. Dat was helemaal ‘not done’. Het haar losmaken, dat kon geen enkele vrouw in het openbaar doen. Dat mocht alleen een bruid in het oude Oosten doen als teken van liefde en overgave aan haar man. Maar zij heeft het begrepen. Zij heeft ontdekt wat liefde is, echte, gevende en vergevende liefde. Zij laat haar hart spreken. Ze móet naar Hem die haar heeft gezien, die het voor haar heeft opgenomen, die haar heeft gered.
Sommige uitleggers zeggen dat deze vrouw er misschien al was toen Jezus binnenkwam, dat ze Hem opgewacht had. Dan moet je vers 37 wat anders vertalen: ‘Ze was al te weten gekomen dat Jezus gast zou zijn bij de maaltijd.’ Dan hebben haar tranen nog een andere reden. Ze heeft gezien hoe Jezus is gepasseerd als gast. Zij begint iets te ontdekken van Zijn lijden, dat Hij in de hoek wordt gezet waar de slagen vallen. En dat heeft alles met haar te maken. Want Hij het voor haar heeft opgenomen. We bespeuren hier al iets van wat de apostel Paulus later zal schrijven: ‘Ach, dat ik Hem, Jezus, mag kennen, niet alleen in de kracht van Zijn opstanding, maar ook in de gemeenschap van Zijn lijden.’ Deze vrouw, zo pril in haar geloof, voelt Jezus’ lijden aan. Deze geschiedenis heeft een opvallende parallel in de andere evangeliën. Wanneer aan de vooravond van Jezus’ lijden ongeveer hetzelfde gebeurt en de kritiek losbarst.’ En Jezus zei: ‘zij is gekomen om mijn lichaam te zalven als een voorbereiding op Mijn begrafenis.’
Waar liefde is, daar komt ook iets van vrijheid, van gulheid, van vrijgevigheid. Daar wordt niet meer onderhandeld, maar gegeven, ruimhartig. Alles wat de Farizeeër ontbreekt, dat brengt zij mee, met heel haar hart. Niets en niemand houdt haar tegen. Zij doorbreekt de kaders; zij overtreedt de regels van de samenleving. Maar niemand heeft het dieper begrepen dan zij. Een nieuwe taal, een nieuwe liefde, een nieuw leven groeit in haar. Door Zijn aanvaarding en vergeving.
Mefiboseth, over wie we lazen, zijn naam betekent zoiets als ‘Hij die schaamte verspreidt’ of ‘Hij ademt schande’. Mefiboseth was als enige overgebleven uit de familie van Saul, de verworpen koning. Zijn voedster had hem op de vlucht als peuter laten vallen en daardoor was hij kreupel geworden. Minderwaardig, gehandicapt, veroordeeld tot de bedelstaf, geen toegang meer tot Gods heiligdom. Een mens die zichzelf ook had afgeschreven (dode hond noemde hij zich). Aan Davids tafel werd hij een ander mens, kreeg hij een nieuwe plek, een plek van hoop. Een mens die genade ‘ademt’. God heeft het zwakke en onaanzienlijke van deze wereld uitverkoren om het sterke te beschamen ( 1 Kor. 2:27).
Een mens die genade ademt. Jezus vertelt Simon die korte gelijkenis over twee mensen met hun schulden, de een klein, de ander groot. Wie zal het meeste liefhebben? ‘Ja, dat zal wel degene zijn die de grootste schuld is kwijtgescholden’, is Simons zuinige antwoord. Simon heeft het niet begrepen. Simon heeft Hem niet begrepen die werkelijk de Meester is en de Gastheer. De wereld van Simon is de wereld van de sterke, van de mens die weet te onderhandelen en er winst uit weet te slepen. En in die wereld klinkt niet de taal van het nieuwe leven, van nieuwe liefde, van geven en vergeven, van vrijheid. In die wereld breken genade en goedheid niet door en ook de dankbaarheid niet.
De gelijkenis gaat over schuld en over de onmacht om die schuld te vereffenen. Ongetwijfeld is háár situatie daarin getekend. Maar ook die van de Farizeeër. Maar het gaat ook over jou, en u en mij. Kijk maar eens hoe je hier zit. In de spanning van je leven, in de dingen die niet goed zijn gegaan, in je voortdurend vergelijken met een ander, in de stress, in de jaloezie, in het verlangen naar een schat op aarde of een goede naam of wat dan ook. In de kleine woede of de grote wrok die je opgeslagen hebt in een hoekje van je hart, en – vooral dat – dat je niet zo goed kunt liefhebben met de gulheid van ons hart. En ik net zo goed.
Hoe komt Christus hier naar voren in al zijn liefde voor het verlorene! Hij koos de kant van haar die buitengesloten werd. Dat is Zijn hart, dat is de eeuwige liefde die Hem bewoog. Hij kwam om het verlorene te zoeken, om de verwonde te verbinden, om wat gebroken is te helen. En daarom werd Hij zelf buitengesloten, veracht en verworpen door hen die hun oordeel klaar hadden. En in deze lijdenstijd letten we in het bijzonder op Hem, op de weg die Hij ging tot de uiterste verlatenheid van God en van mensen.
Het evangelie zegt dat er Eén is die het heeft opgenomen voor schuldige mensen, voor mensen die verloren zijn, die God en de ander en zichzelf zijn kwijtgeraakt. Hij heeft niet heeft gewacht tot wij betere, waardiger, meer ontvankelijke mensen vond. Hij heeft niet gewacht tot we gingen optellen en aftrekken, om toch nog overeind te blijven. Om toch nog wat te betekenen. Dat onderhandelen zit ons zo diep in het bloed. Maar er gaat een streep door, een kruis. Bij de rabbijnen – er zullen ongetwijfeld verschillende rabbi’s aan de maaltijd hebben aangelegen – kon er pas sprake zijn van vergeving als iemand duidelijk berouw toonde (een verbreking van het hart), een schuldbelijdenis uitsprak, een Gods geboden serieus nam. Vergeving, dat gaat niet zomaar. En toch: de vergeving van Christus gaat aan alles vooraf. Het kruis dat door onze optelsom gaat, is het kruis van Hem. Het is voldaan. Het is volbracht. Daar heeft zij iets van geproefd. Dat heeft zij geloofd. En dat die vergeving haar diep heeft geraakt, blijkt uit haar tranen, uit haar ongereserveerde liefde. Uit heel haar hart dat naar Hem uitgaat.
Ik heb ook nav de afgelopen weken zitten denken: misschien is het wel zo dat wat deze Simon de Farizeeër overkomt, nu de hele wereld overkomt. Simon beheerste het leven. Hij, de gastheer, kon alles en iedereen beoordelen en op zijn weegschaal wegen. Hij kon een oordeel vellen over de rabbi en over de vrouw. Maar toch bleef hij een arm en onvrij en misschien ook wel bang mens. Hij kende de rijke tafel van de koning en de gulheid van de gastheer niet. Nu, vandaag is de hele wereld in de ban van het Corona virus. Dag aan dag gaat het nieuws erover. De handel ligt stil, scholen gaan dicht, dorpen en steden worden van de buitenwereld afgesloten. Er wordt getornd aan onze planning, onze beheersbaarheid, onze maakbare wereld. Dat we zo kwetsbaar en zo machteloos zijn, wisten we dat dan nog niet? Maar we moeten niet bang zijn voor een virus. Waar we echt beducht voor moeten zijn is de angst, de angst voor verlies van wat we zo krampachtig overeind proberen te houden.
Want is elke dag die we ontvangen niet een teken van Zijn goedheid? Is elke zonnestraal en elke regendruppel niet vol van de genade Gods? Is niet oneindig veel groter de gave van de vergeving, van het nieuwe leven, van de vrede. Zijn er niet tienduizend redenen voor dankbaarheid? Gelooft u dat? Ga heen in vrede, zegt Jezus tegen de vrouw, uw geloof heeft u behouden.’
Wat wilde de evangelist – en de Heilige Geest- ons met deze geschiedenis zeggen?
(1) Dat we ons leven niet krampachtig in de hand zullen houden in de handhaving van onszelf, in het verlangen naar betekenis, naar geluk, naar erkenning en wat al niet, en in het oordeel over anderen, maar ons zullen toevertrouwen aan de genade van Zijn vergeving. Dat ons leven telkens weer wordt gehaald door het bad van berouw en vergeving. Die overgave, die ontvankelijkheid, die rijkdom, die vrijheid van genade. De belijdenis van onze onmacht en schuld. De afhankelijkheid van Zijn genade, telkens weer.
(2) Dat we ons leven met alles wat ons geschonken is, maar ook wat ons onthouden is, telkens weer halen door het bad van de dankbaarheid. Waardoor we om Christus wil ruimhartig en dankbaarheid zullen geven, uitdelen. De rijkdom van de vrijgevigheid, van de gunnende en gevende liefde. Ook voor mensen die wij niet zouden hebben gekozen. Kijk maar eens waar u en bij wie u terecht kunt deze week. Dat zal u nog verrassen. Geef van wat je zelf hebt gekregen. Uit liefde voor Hem, die ons zozeer heeft liefgehad.
Want ‘proeven deden we U en sindsdien hongeren wij naar U. Ons, lichtgeraakten, hebt U doen ontbranden. En nu sta wij in vuur en vlam voor U.’